भगवन्तं देवदेवं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् । विधातारं विश्वसृजं पद्मयोनिं प्रजापतिम् ॥ 1 ॥ शुद्धस्फटिकसङ्काशं महेन्द्रशिखरोपमम् । बद्धपिङ्गजटाजूटं तडित्कनककुण्डलम् ॥ 2 ॥ शरच्चन्द्राभवदनं स्फुरदिन्दीवरेक्षणम् । हिरण्मयं विश्वरूपमुपवीताजिनावृतम् ॥ 3 ॥ मौक्तिकाभाक्षवलयस्तन्त्रीलयसमन्वितः । कर्पूरोद्धूलिततनुं स्रष्टारं नेत्रगोचरम् ॥ 4 ॥ विनयेनोपसङ्गम्य शिरसा प्रणिपत्य च । नारदः परिपप्रच्छ देवर्षिगणमध्यगः ॥ 5 ॥ नारद उवाच । भगवन् देवदेवेश सर्वज्ञ करुणानिधे । श्रोतुमिच्छामि तत्तत्वं भोगमोक्षैकसाधनम् ॥ 6 ॥ ऐश्वर्यस्य समग्रस्य फलदं द्वन्द्ववर्जितम् । ब्रह्महत्यादिपापघ्नं पापाद्यरिभयापहम् ॥ 7 ॥ यदेकं निष्कलं सूक्ष्मं निरञ्जनमनामयम् । यत्ते प्रियतमं लोके तन्मे ब्रूहि पितर्मम ॥ 8 ॥ ब्रह्मोवाच । शृणु नारद वक्ष्यामि ब्रह्ममूलं सनातनम् । सृष्ट्यादौ मन्मुखे क्षिप्तं देवदेवेन विष्णुना ॥ 9 ॥ प्रपञ्चबीजमित्याहुरुत्पत्तिस्थितिहेतुकम् । पुरा मया तु कथितं कश्यपाय सुधीमते ॥ 10 ॥ सावित्रीपञ्जरं नाम रहस्यं निगमत्रये । ऋष्यादिकं च दिग्वर्णं साङ्गावरणकं क्रमात् ॥ 11 ॥ वाहनायुधमन्त्रास्त्रमूर्तिध्यानसमन्वितम् । स्तोत्रं शृणु प्रवक्ष्यामि तव स्नेहाच्च नारद ॥ 12 ॥ ब्रह्मनिष्ठाय देयं स्याददेयं यस्य कस्यचित् । आचम्य नियतः पश्चादात्मध्यानपुरःसरम् ॥ 13 ॥ ओमित्यादौ विचिन्त्याथ व्योमहेमाब्जसंस्थितम् । धर्मकन्दगतज्ञानादैश्वर्याष्टदलान्वितम् ॥ 14 ॥ वैराग्यकर्णिकाधीनां प्रणवग्रहमध्यगाम् । ब्रह्मवेदिसमायुक्तां चैतन्यपुरमध्यगाम् ॥ 15 ॥ तत्त्वहंससमाकीर्णां शब्दपीठे सुसंस्थिताम् । नादबिन्दुकलातीतां गोपुरैरपि संवृताम् ॥ 16 ॥ विद्याऽविद्याऽमृतत्वादि प्रकारैरपिसंवृताम् । निगमार्गलसञ्छन्नां निर्गुणद्वारवाटिकाम् ॥ 17 ॥ चतुर्वर्गफलोपेतां महाकल्पवनैर्वृताम् । सान्द्रानन्दसुधासिन्धुनिगमद्वारवाटिकाम् ॥ 18 ॥ ध्यानधारणयोगादि तृणगुल्मलतावृताम् । सदसच्चित्स्वरूपाख्य मृगपक्षिसमाकुलाम् ॥ 19 ॥ विद्याऽविद्याविचाराख्यलोकालोकाचलावृताम् । पञ्चीकरणपञ्चोत्थभूततत्त्वनिवेदिताम् ॥ 20 ॥ अविकारसमाश्लिष्टनिजध्यानगुणावृताम् । वेदोपनिषदर्थाख्य देवर्षिगणसेविताम् ॥ 21 ॥ इतिहासग्रहगणैः सदारैरभिवन्दिताम् । गाथाप्सरोभिर्यक्षैश्च गणकिन्नरसेविताम् ॥ 22 ॥ नारसिंहमुखैश्चापि पुरुषैः कल्पचारणैः । कृतगानविनोदादिकथालापनतत्पराम् ॥ 23 ॥ तदित्यवाङ्मनोगम्यतेजोरूपधरां पराम् । जगतः प्रसवित्रीं तां सवितुः सृष्टिकारिणीम् ॥ 24 ॥ वरेण्यमित्यन्नमयीं पुरुषार्थफलप्रदाम् । अविद्यावर्णवर्ज्यां च तेजोवद्भर्गसञ्ज्ञिकाम् ॥ 25 ॥ देवस्य सच्चिदानन्द परब्रह्मरसात्मिकाम् । धीमह्यहं स वै तद्वद्ब्रह्माद्वैतस्वरूपिणीम् ॥ 26 ॥ धियो यो नस्तु सविता प्रचोदयादुपासिताम् । परोऽसौ सविता साक्षाद्देवोनिर्हरणाय च ॥ 27 ॥ परोरजस इत्यादि परब्रह्मात्मसावदोम् । आपो ज्योतिरिति द्वाभ्यां पाञ्चभौतिकसञ्ज्ञिकाम् ॥ 28 ॥ रसोऽमृतं ब्रह्मपदैस्तां नित्यां तापिनीं पराम् । भूर्भुवःसुवरित्येतैर्निगमत्वप्रकाशिकाम् ॥ 29 ॥ महर्जनस्तपःसत्यलोकोपरिसुसंस्थिताम् । तादृगस्या विराड्रूपं रहस्यं प्रवदाम्यहम् ॥ 30 ॥ व्योमकेशाकुलाकाश द्योकिरीटविराजिताम् । तटिद्भ्रुकुटिनाक्रान्तविधिविष्णुशिवार्चिताम् ॥ 31 ॥ गुरुभार्गवकर्णान्तां सोमसूर्याग्निलोचनाम् । इडापिङ्गलसौषुम्ण वामनासापुटान्विताम् ॥ 32 ॥ सन्ध्याद्विरोष्ठपुटितां लसद्वाग्भवजिह्विकाम् । सन्ध्यासौ द्युमणेः कण्ठलसद्बाहुसमन्विताम् ॥ 33 ॥ पर्जन्यहृदयासक्तवसुसुस्तनमण्डलाम् । आकाशोदरवित्रस्तनाभ्यवान्तरदेशिकाम् ॥ 34 ॥ प्राजापत्याख्यजघनामिन्द्राणीकटिसञ्ज्ञिकाम् । ऊरू मलयमेरुभ्यां शोभमानां सुरद्विषम् ॥ 35 ॥ जानुनी जह्नुकुशिकौ वैश्वदेवलसद्भुजाम् । अयनद्वयजङ्घाद्यसुराद्यपितृसञ्ज्ञिकाम् ॥ 36 ॥ पदाङ्घ्रिनखरोमालिभूतलद्रुमलाञ्छिताम् । ग्रहराश्यर्क्षदेवर्षिमूर्तिं च परसञ्ज्ञिकाम् ॥ 37 ॥ तिथिमासर्तुवर्षाख्यसुकेतुनिमिषात्मिकाम् । अहोरात्रार्धमासाख्यामार्यां चन्द्रमसात्मिकाम् ॥ 38 ॥ मायाकल्पितवैचित्र्यसन्ध्याच्छादनसंवृताम् । ज्वलत्कालानलप्रख्यां तडित्कोटिसमप्रभाम् ॥ 39 ॥ कोटिसूर्यप्रतीकाशां चन्द्रकोटिसुशीतलाम् । सुधामण्डलमध्यस्थां सान्द्रानन्दामृतात्मिकाम् ॥ 40 ॥ वागतीतां मनोरम्यां वरदां वेदमातरम् । चराचरमयीं नित्यां ब्रह्माक्षरसमन्विताम् ॥ 41 ॥ ध्यात्वा स्वात्मन्यभेदेन ब्रह्मपञ्जरमारभेत् । पञ्जरस्य ऋषिश्चाहं छन्दो विकृतिरुच्यते ॥ 42 ॥ देवता च परो हंसः परब्रह्माधिदेवता । प्रणवो बीजशक्तिः स्यादों कीलकमुदाहृतम् ॥ 43 ॥ तत्तत्त्वं धीमहि क्षेत्रं धियोऽस्त्रं यः परं पदम् । मन्त्रमापो ज्योतिरिति योनिर्हंसः सवेधकम् ॥ 44 ॥ विनियोगस्तु सिद्ध्यर्थं पुरुषार्थचतुष्टये । ततस्तैरङ्गषट्कं स्यात्तैरेव व्यापकत्रयम् ॥ 45 ॥ पूर्वोक्तदेवतां ध्यायेत्साकारगुणसम्युताम् । पञ्चवक्त्रां दशभुजां त्रिपञ्चनयनैर्युताम् ॥ 46 ॥ मुक्ताविद्रुमसौवर्णामोषधीशसमाननाम् । वाणीं परां रमां मायां चामरैर्दर्पणैर्युताम् ॥ 47 ॥ षडङ्गदेवतामन्त्रै रूपाद्यवयवात्मिकाम् । मृगेन्द्रवृषपक्षीन्द्रमृगहंसासनस्थिताम् ॥ 48 ॥ अर्धेन्दुबद्धमुकुटकिरीटमणिकुण्डलाम् । रत्नताटङ्कमाङ्गल्यपरग्रैवेयनूपुराम् ॥ 49 ॥ अङ्गुलीयककेयूरकङ्कणाद्यैरलङ्कृताम् । दिव्यस्रग्वस्त्रसञ्छन्नरविमण्डलमध्यगाम् ॥ 50 ॥ वराऽभयाब्जयुगलां शङ्खचक्रगदाङ्कुशाम् । शुभ्रं कपालं दधतीं वहन्तीमक्षमालिकाम् ॥ 51 ॥ गायत्रीं वरदां देवीं सावित्रीं वेदमातरम् । आदित्यपथगां देवीं स्मरेद्ब्रह्मस्वरूपिणीम् ॥ 52 ॥ विचित्रमन्त्रजननीं स्मरेद्विद्यां सरस्वतीम् । त्रिपदा ऋङ्मयी पूर्वा मुखी ब्रह्मास्त्रसञ्ज्ञिका ॥ 53 ॥ चतुर्विंशतितत्त्वाख्या पातु प्राचीं दिशं मम । चतुष्पादा यजुर्ब्रह्मदण्डाख्या पातु दक्षिणा ॥ 54 ॥ षट्त्रिंशत्तत्त्वयुक्ता सा पातु मे दक्षिणां दिशम् । प्रत्यङ्मुखी पञ्चपदी पञ्चाशत्तत्त्वरूपिणी ॥ 55 ॥ पातु प्रतीचीमनिशं सामब्रह्मशिरोङ्किता । सौम्या ब्रह्मस्वरूपाख्या साथर्वाङ्गिरसात्मिका ॥ 56 ॥ उदीचीं षट्पदा पातु चतुःषष्टिकलात्मिका । पञ्चाशत्तत्त्वरचिता भवपादा शताक्षरी ॥ 57 ॥ व्योमाख्या पातु मे चोर्ध्वं दिशं वेदाङ्गसंस्थिता । विद्युन्निभा ब्रह्मसञ्ज्ञा मृगारूढा चतुर्भुजा ॥ 58 ॥ चापेषुचर्मासिधरा पातु मे पावकीं दिशम् । ब्राह्मी कुमारी गायत्री रक्ताङ्गी हंसवाहिनी ॥ 59 ॥ बिभ्रत्कमण्डल्वक्षस्रक्स्रुवान्मे पातु नैरृतीम् । चतुर्भुजा वेदमाता शुक्लाङ्गी वृषवाहिनी ॥ 60 ॥ वराऽभयकपालाक्षस्रग्विणी पातु मारुतीम् । श्यामा सरस्वती वृद्धा वैष्णवी गरुडासना ॥ 61 ॥ शङ्खाराब्जाभयकरा पातु शैवीं दिशं मम । चतुर्भुजा वेदमाता गौराङ्गी सिंहवाहना ॥ 62 ॥ वराभयाब्जयुगलैर्भुजैः पात्वधरां दिशम् । तत्तत्पार्श्वस्थिताः स्वस्ववाहनायुधभूषणाः ॥ 63 ॥ स्वस्वदिक्षु स्थिताः पान्तु ग्रहशक्त्यङ्गदेवताः । मन्त्राधिदेवतारूपा मुद्राधिष्ठानदेवताः ॥ 64 ॥ व्यापकत्वेन पात्वस्मानापहृत्तलमस्तकी । तत्पदं मे शिरः पातु फालं मे सवितुःपदम् ॥ 65 ॥ वरेण्यं मे दृशौ पातु श्रुतिं भर्गः सदा मम । घ्राणं देवस्य मे पातु पातु धीमहि मे मुखम् ॥ 66 ॥ जिह्वां मम धियः पातु कण्ठं मे पातु यःपदम् । नः पदं पातु मे स्कन्धौ भुजौ पातु प्रचोदयात् ॥ 67 ॥ करौ मे च परः पातु पादौ मे रजसोऽवतु । सा मे नाभिं सदा पातु कटिं वै पातुमेवदोम् ॥ 68 ॥ ओमापः सक्थिनी पातु गुह्यं ज्योतिः सदा मम । ऊरू मम रसः पातु जानुनी अमृतं मम ॥ 69 ॥ जङ्घे ब्रह्मपदं पातु गुल्फौ भूः पातु मे सदा । पादौ मम भुवः पातु सुवः पात्वखिलं वपुः ॥ 70 ॥ रोमाणि मे महः पातु लोमकं पातु मे जनः । प्राणांश्च धातुतत्त्वानि तदीशः पातु मे तपः ॥ 71 ॥ सत्यं पातु ममायूंषि हंसो वृद्धिं च पातु मे । शुचिषत्पातु मे शुक्रं वसुः पातु श्रियं मम ॥ 72 ॥ मतिं पात्वन्तरिक्षसद्धोता दानं च पातु मे । वेदिषत्पातु मे विद्यामतिथिः पातु मे गृहम् ॥ 73 ॥ धर्मं दुरोणसत्पातु नृषत्पातु वधूं मम । वरसत्पातु मे मायाऽमृतसत्पातु मे सुतान् ॥ 74 ॥ व्योमसत्पातु मे बन्धून् भ्रातॄनब्जश्च पातु मे । पशून्मे पातु गोजाश्च ऋतजाः पातु मे भुवम् ॥ 75 ॥ सर्वं मे अद्रिजा पातु यानं मे पात्वृतं सदा । मम सर्वं बृहत्पातु विभुरों पातु सर्वदा ॥ 76 ॥ अनुक्तमथ यत्स्थानं शरीरान्तर्बहिश्च यत् । तत्सर्वं पातु मे नित्यं हंसः सोऽहमहर्निशम् ॥ 77 ॥ इदं तु कथितं सम्यङ्मया ते ब्रह्मपञ्जरम् । सन्ध्ययोः प्रत्यहं भक्त्या जपकाले विशेषतः ॥ 78 ॥ धारयेद्द्विजवर्यो यः श्रावयेद्वा समाहितः । स विष्णुः स शिवः सोऽहं सोऽक्षरः स विराट् स्वराट् ॥ 79 ॥ शताक्षरात्मकं देव्या नामाष्टाविंशतिः शतम् । शृणु वक्ष्यामि तत्सर्वमति गुह्यं सनातनम् ॥ 80 ॥ भूतिदा भुवना वाणी वसुधा सुमना मही । तुर्या शोभा द्विजप्रीता कामधुक् भक्तसिद्धिदा ॥ 81 ॥ विश्वा च विजया वेद्या सन्ध्या ब्राह्मी सरस्वती । हरिणी जननी नन्दा सविसर्गा तपस्विनी ॥ 82 ॥ पयस्विनी सती त्यागा चैन्दवी सत्यवी रसा । शैवी लास्यप्रिया तुष्टा जप्या सत्या सती ध्रुवा ॥ 83 ॥ भक्तवश्या च गायत्री भीमा विष्णुप्रिया जया । विश्वा तुर्या परा रेच्या निर्घृणी यमिनी भवा ॥ 84 ॥ गोवेद्या च जरिष्ठा च स्कन्दिनी धीर्मतिर्हिमा । अनन्ता रविमध्यस्था सावित्री ब्राह्मणी त्रयी ॥ 85 ॥ अपर्णा चण्डिका ध्येया मनुश्रेष्ठा च सात्विकी । भीषणा योगिनी पक्षी नदी प्रज्ञा च चोदिनी ॥ 86 ॥ धनिनी यामिनी पद्मा रोहिणी रमणी ऋषिः । ब्रह्मिष्ठा भक्तिगम्या च कामदा बलदा वसुः ॥ 87 ॥ आद्या वर्णमयी हृद्या लक्ष्मीः शान्ता रमाऽच्युता । सेनामुखी साममयी बहुला दोषवर्जिता ॥ 88 ॥ सर्वकामदुघा सोमोद्भवाऽहङ्कारवर्जिता । तत्परा सुखदा सिद्धिः वेद्या पूज्या प्रसादिनी ॥ 89 ॥ विप्रप्रसादिनी पूज्या विश्ववन्द्या विनोदिनी । द्विपदा च चतुष्पादा त्रिपदा चैव षट्पदा ॥ 90 ॥ अष्टापदी नवपदी सा सहस्राक्षरात्मिका । अमोघफलदाऽनादिः सर्वा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ 91 ॥ शर्वाणी वैष्णवी चन्द्रचूडा त्रिणयना क्षमा । विश्वमाता त्रयीसारा त्रिकालज्ञानरूपिणी ॥ 92 ॥ चन्द्रमण्डलमध्यस्था भक्तपापविनाशिनी । वरदा छन्दसां माता ब्राह्मण्यपददायिनी ॥ 93 ॥ य इदं परमं गुह्यं सावित्रीमन्त्रपञ्जरम् । नामाष्टविंशतिशतं शृणुयाच्छ्रावयेत्पठेत् ॥ 94 ॥ मर्त्यानाममृतत्त्वाय भीतानामभयाय च । मोक्षाय च मुमुक्षूणां श्रीकामानां श्रिये सदा ॥ 95 ॥ विजयाय युयुत्सूनां व्याधितानामरोगकृत् । वश्याय वश्यकामानां विद्यायै वेदकामिनाम् ॥ 96 ॥ द्रविणाय दरिद्राणां पापिनां पापशान्तये । वादिनां वादविजये कवीनां कविताप्रदम् ॥ 97 ॥ अन्नाय क्षुधितानां च स्वर्गाय स्वर्गमिच्छताम् । पशुभ्यः पशुकामानां पुत्रेभ्यः पुत्रकाङ्क्षिणाम् ॥ 98 ॥ क्लेशिनां शोकशान्त्यर्थं नृणां शत्रुभयाय च । राजवश्याय द्रष्टव्यं पञ्जरं नृपसेविनाम् ॥ 99 ॥ भक्त्यर्थं विष्णुभक्तानां विष्णोः सर्वान्तरात्मनि । नायकं विधिसृष्टानां शान्तये भवति ध्रुवम् ॥ 100 ॥ निःस्पृहाणां नृणां मुक्तिः शाश्वती भवती ध्रुवम् । जप्यं त्रिवर्गसम्युक्तं गृहस्थेन विशेषतः ॥ 101 ॥ मुनीनां ज्ञानसिद्ध्यर्थं यतीनां मोक्षसिद्धये । उद्यन्तं चन्द्रकिरणमुपस्थाय कृताञ्जलिः ॥ 102 ॥ कानने वा स्वभवने तिष्ठञ्छुद्धो जपेदिदम् । सर्वान्कामानवाप्नोति तथैव शिवसन्निधौ ॥ 103 ॥ मम प्रीतिकरं दिव्यं विष्णुभक्तिविवर्धनम् । ज्वरार्तानां कुशाग्रेण मार्जयेत्कुष्ठरोगिणाम् ॥ 104 ॥ मृगमङ्गं यथालिङ्गं कवचेन तु साधकः । मण्डलेन विशुद्ध्येत सर्वरोगैर्न संशयः ॥ 105 ॥ मृतप्रजा च या नारी जन्मवन्ध्या तथैव च । कन्यादिवन्ध्या या नारी तासामङ्गं प्रमार्जयेत् ॥ 106 ॥ तास्ताः संवत्सरादर्वाग्ध्रियेयुर्गर्भमुत्तमम् । पतिविद्वेषिणी या स्त्री अङ्गं तस्याः प्रमार्जयेत् ॥ 107 ॥ तमेव भजते सा स्त्री पतिं कामवशं नयेत् । अश्वत्थे राजवश्यार्थं बिल्वमूले सुरूपभाक् ॥ 108 ॥ पालाशमूले विद्यार्थी तेजस्व्यभिमुखो रवेः । कन्यार्थी चण्डिकागेहे जपेच्छत्रुभयाय च ॥ 109 ॥ श्रीकामो विष्णुगेहे च उद्याने स्त्रीर्वशी भवेत् । आरोग्यार्थे स्वगेहे च मोक्षार्थी शैलमस्तके ॥ 110 ॥ सर्वकामो विष्णुगेहे मोक्षार्थी यत्र कुत्रचित् । जपारम्भे तु हृदयं जपान्ते कवचं पठेत् ॥ 111 ॥ किमत्र बहुनोक्तेन शृणु नारद तत्त्वतः । यं यं चिन्तयते नित्यं तं तं प्राप्नोति निश्चितम् ॥ 112 ॥ इति श्रीमद्वसिष्ठसंहितायां ब्रह्मनारदसंवादे श्री गायत्री पञ्जर स्तोत्रम् ।