विनियोगः – पुराणपुरुषो विष्णुः पुरुषोत्तम उच्यते । नाम्नां सहस्रं वक्ष्यामि तस्य भागवतोद्धृतम् ॥ 1 ॥ यस्य प्रसादाद्वागीशाः प्रजेशा विभवोन्नताः । क्षुद्रा अपि भवंत्याशु श्रीकृष्णं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ 2 ॥ अनंता एव कृष्णस्य लीला नामप्रवर्तिकाः । उक्ता भागवते गूहाः प्रकटा अपि कुत्रचित् ॥ 3 ॥ अतस्तानि प्रवक्ष्यामि नामानि मुरवैरिणः । सहस्रं यैस्तु पठितैः पठितं स्याच्छुकामृतम् ॥ 4 ॥ कृष्णनामसहस्रस्य ऋषिरग्निर्निरूपितः । गायत्री च तथा छंदो देवता पुरुषोत्तमः ॥ 5 ॥ विनियोगः समस्तेषु पुरुषार्थेषु वै मतः । बीजं भक्तप्रियः शक्तिः सत्यवागुच्यते हरिः ॥ 6 ॥ भक्तोद्धरणयत्नस्तु मंत्रोऽत्र परमो मतः । अवतारितभक्तांशः कीलकं परिकीर्तितम् ॥ 7 ॥ अस्त्रं सर्वसमर्थश्च गोविंदः कवचं मतम् । पुरुषो ध्यानमत्रोक्तः सिद्धिः शरणसंस्मृतिः ॥ 8 ॥ अधिकारलीला – श्रीकृष्णः सच्चिदानंदो नित्यलीलाविनोदकृत् । सर्वागमविनोदी च लक्ष्मीशः पुरुषोत्तमः ॥ 9 ॥ आदिकालः सर्वकालः कालात्मा माययावृतः । भक्तोद्धारप्रयत्नात्मा जगत्कर्ता जगन्मयः ॥ 10 ॥ नामलीलापरो विष्णुर्व्यासात्मा शुकमोक्षदः । व्यापिवैकुंठदाता च श्रीमद्भागवतागमः ॥ 11 ॥ शुकवागमृताब्धींदुः शौनकाद्यखिलेष्टदः । भक्तिप्रवर्तकस्त्राता व्यासचिंताविनाशकः ॥ 12 ॥ सर्वसिद्धांतवागात्मा नारदाद्यखिलेष्टदः । अंतरात्मा ध्यानगम्यो भक्तिरत्नप्रदायकः ॥ 13 ॥ मुक्तोपसृप्यः पूर्णात्मा मुक्तानां रतिवर्धनः । भक्तकार्यैकनिरतो द्रौण्यस्त्रविनिवारकः ॥ 14 ॥ भक्तस्मयप्रणेता च भक्तवाक्परिपालकः । ब्रह्मण्यदेवो धर्मात्मा भक्तानां च परीक्षकः ॥ 15 ॥ आसन्नहितकर्ता च मायाहितकरः प्रभुः । उत्तराप्राणदाता च ब्रह्मास्त्रविनिवारकः ॥ 16 ॥ सर्वतः पाणवपतिः परीक्षिच्छुद्धिकारणम् । गूहात्मा सर्ववेदेषु भक्तैकहृदयंगमः ॥ 17 ॥ कुंतीस्तुत्यः प्रसन्नात्मा परमाद्भुतकार्यकृत् । भीष्ममुक्तिप्रदः स्वामी भक्तमोहनिवारकः ॥ 18 ॥ सर्वावस्थासु संसेव्यः समः सुखहितप्रदः । कृतकृत्यः सर्वसाक्षी भक्तस्त्रीरतिवर्धनः ॥ 19 ॥ सर्वसौभाग्यनिलयः परमाश्चर्यरूपधृक् । अनन्यपुरुषस्वामी द्वारकाभाग्यभाजनम् ॥ 20 ॥ बीजसंस्कारकर्ता च परीक्षिज्जानपोषकः । सर्वत्रपूर्णगुणकः सर्वभूषणभूषितः ॥ 21 ॥ सर्वलक्षणदाता च धृतराष्ट्रविमुक्तिदः । सन्मार्गरक्षको नित्यं विदुरप्रीतिपूरकः ॥ 22 ॥ लीलाव्यामोहकर्ता च कालधर्मप्रवर्तकः । पाणवानां मोक्षदाता परीक्षिद्भाग्यवर्धनः ॥ 23 ॥ कलिनिग्रहकर्ता च धर्मादीनां च पोषकः । सत्संगजानहेतुश्च श्रीभागवतकारणम् ॥ 24 ॥ प्राकृतादृष्टमार्गश्च चोंतिनुएद् ज्ञान-साधन-लीला श्रोतव्यः सकलागमैः । कीर्तितव्यः शुद्धभावैः स्मर्तव्यश्चात्मवित्तमैः ॥ 25 ॥ अनेकमार्गकर्ता च नानाविधगतिप्रदः । पुरुषः सकलाधारः सत्त्वैकनिलयात्मभूः ॥ 26 ॥ सर्वध्येयो योगगम्यो भक्त्या ग्राह्यः सुरप्रियः । जन्मादिसार्थककृतिर्लीलाकर्ता पतिः सताम् ॥ 27 ॥ आदिकर्ता तत्त्वकर्ता सर्वकर्ता विशारदः । नानावतारकर्ता च ब्रह्माविर्भावकारणम् ॥ 28 ॥ दशलीलाविनोदी च नानासृष्टिप्रवर्तकः । अनेककल्पकर्ता च सर्वदोषविवर्जितः ॥ 29 ॥ सर्गलीला – वैराग्यहेतुस्तीर्थात्मा सर्वतीर्थफलप्रदः । तीर्थशुद्धैकनिलयः स्वमार्गपरिपोषकः ॥ 30 ॥ तीर्थकीर्तिर्भक्तगम्यो भक्तानुशयकार्यकृत् । भक्ततुल्यः सर्वतुल्यः स्वेच्छासर्वप्रवर्तकः ॥ 31 ॥ गुणातीतोऽनवद्यात्मा सर्गलीलाप्रवर्तकः । साक्षात्सर्वजगत्कर्ता महदादिप्रवर्तकः ॥ 32 ॥ मायाप्रवर्तकः साक्षी मायारतिविवर्धनः । आकाशात्मा चतुर्मूर्तिश्चतुर्धा भूतभावनः ॥ 33 ॥ रजःप्रवर्तको ब्रह्मा मरीच्यादिपितामहः । वेदकर्ता यज्ञकर्ता सर्वकर्ताऽमितात्मकः ॥ 34 ॥ अनेकसृष्टिकर्ता च दशधासृष्टिकारकः । यज्ञांगो यज्ञवाराहो भूधरो भूमिपालकः ॥ 35 ॥ सेतुर्विधरणो जैत्रो हिरण्याक्षांतकः सुरः । दितिकश्यपकामैकहेतुसृष्टिप्रवर्तकः ॥ 36 ॥ देवाभयप्रदाता च वैकुंठाधिपतिर्महान् । सर्वगर्वप्रहारी च सनकाद्यखिलार्थदः ॥ 37 ॥ सर्वाश्वासनकर्ता च भक्ततुल्याहवप्रदः । काललक्षणहेतुश्च सर्वार्थज्ञापकः परः ॥ 38 ॥ भक्तोन्नतिकरः सर्वप्रकारसुखदायकः । नानायुद्धप्रहरणो ब्रह्मशापविमोचकः ॥ 39 ॥ पुष्टिसर्गप्रणेता च गुणसृष्टिप्रवर्तकः । कर्दमेष्टप्रदाता च देवहूत्यखिलार्थदः ॥ 40 ॥ शुक्लनारायणः सत्यकालधर्मप्रवर्तकः । ज्ञानावतारः शांतात्मा कपिलः कालनाशकः ॥ 41 ॥ त्रिगुणाधिपतिः सांख्यशास्त्रकर्ता विशारदः । सर्गदूषणहारी च पुष्टिमोक्षप्रवर्तकः ॥ 42 ॥ लौकिकानंददाता च ब्रह्मानंदप्रवर्तकः । भक्तिसिद्धांतवक्ता च सगुणज्ञानदीपकः ॥ 43 ॥ आत्मप्रदः पूर्णकामो योगात्मा योगभावितः । जीवन्मुक्तिप्रदः श्रीमानन्यभक्तिप्रवर्तकः ॥ 44 ॥ कालसामर्थ्यदाता च कालदोषनिवारकः । गर्भोत्तमज्ञानदाता कर्ममार्गनियामकः ॥ 45 ॥ सर्वमार्गनिराकर्ता भक्तिमार्गैकपोषकः । सिद्धिहेतुः सर्वहेतुः सर्वाश्चर्यैककारणम् ॥ 46 ॥ चेतनाचेतनपतिः समुद्रपरिपूजितः । सांख्याचार्यस्तुतः सिद्धपूजितः सर्वपूजितः ॥ 47 ॥ विसर्गलीला – विसर्गकर्ता सर्वेशः कोटिसूर्यसमप्रभः । अनंतगुणगंभीरो महापुरुषपूजितः ॥ 48 ॥ अनंतसुखदाता च ब्रह्मकोटिप्रजापतिः । सुधाकोटिस्वास्थ्यहेतुः कामधुक्कोटिकामदः ॥ 49 ॥ समुद्रकोटिगंभीरस्तीर्थकोटिसमाह्वयः । सुमेरुकोटिनिष्कंपः कोटिब्रह्मांडविग्रहः ॥ 50 ॥ कोट्यश्वमेधपापघ्नो वायुकोटिमहाबलः । कोटींदुजगदानंदी शिवकोटिप्रसादकृत् ॥ 51 ॥ सर्वसद्गुणमाहात्म्यः सर्वसद्गुणभाजनम् । मन्वादिप्रेरको धर्मो यज्ञनारायणः परः ॥ 52 ॥ आकूतिसूनुर्देवेंद्रो रुचिजन्माऽभयप्रदः । दक्षिणापतिरोजस्वी क्रियाशक्तिः परायणः ॥ 53 ॥ दत्तात्रेयो योगपतिर्योगमार्गप्रवर्तकः । अनसूयागर्भरत्नमृषिवंशविवर्धनः ॥ 54 ॥ गुणत्रयविभागज्ञश्चतुर्वर्गविशारदः । नारायणो धर्मसूनुर्मूर्तिपुण्ययशस्करः ॥ 55 ॥ सहस्रकवचच्छेदी तपःसारो नरप्रियः । विश्वानंदप्रदः कर्मसाक्षी भारतपूजितः ॥ 56 ॥ अनंताद्भुतमाहात्म्यो बदरीस्थानभूषणम् । जितकामो जितक्रोधो जितसंगो जितेंद्रियः ॥ 57 ॥ उर्वशीप्रभवः स्वर्गसुखदायी स्थितिप्रदः । अमानी मानदो गोप्ता भगवच्छास्त्रबोधकः ॥ 58 ॥ ब्रह्मादिवंद्यो हंसश्रीर्मायावैभवकारणम् । विविधानंतसर्गात्मा विश्वपूरणतत्परः ॥ 59 ॥ यज्ञजीवनहेतुश्च यज्ञस्वामीष्टबोधकः । नानासिद्धांतगम्यश्च सप्ततंतुश्च षड्गुणः ॥ 60 ॥ प्रतिसर्गजगत्कर्ता नानालीलाविशारदः । ध्रुवप्रियो ध्रुवस्वामी चिंतिताधिकदायकः ॥ 61 ॥ दुर्लभानंतफलदो दयानिधिरमित्रहा । अंगस्वामी कृपासारो वैन्यो भूमिनियामकः ॥ 62 ॥ भूमिदोग्धा प्रजाप्राणपालनैकपरायणः । यशोदाता ज्ञानदाता सर्वधर्मप्रदर्शकः ॥ 63 ॥ पुरंजनो जगन्मित्रं विसर्गांतप्रदर्शकः । प्रचेतसां पतिश्चित्रभक्तिहेतुर्जनार्दनः ॥ 64 ॥ स्मृतिहेतुब्रह्मभावसायुज्यादिप्रदः शुभः । विजयी चोंतिनुएद् स्थानलीला स्थितिलीलाब्धिरच्युतो विजयप्रदः ॥ 65 ॥ स्वसामर्थ्यप्रदो भक्तकीर्तिहेतुरधोक्षजः । प्रियव्रतप्रियस्वामी स्वेच्छावादविशारदः ॥ 66 ॥ संग्यगम्यः स्वप्रकाशः सर्वसंगविवर्जितः । इच्छायां च समर्यादस्त्यागमात्रोपलंभनः ॥ 67 ॥ अचिंत्यकार्यकर्ता च तर्कागोचरकार्यकृत् । शऋंगाररसमर्यादा आग्नीध्ररसभाजनम् ॥ 68 ॥ नाभीष्टपूरकः कर्ममर्यादादर्शनोत्सुकः । सर्वरूपोऽद्भुततमो मर्यादापुरुषोत्तमः ॥ 69 ॥ सर्वरूपेषु सत्यात्मा कालसाक्षी शशिप्रभः । मेरुदेवीव्रतफलमृषभो भगलक्षणः ॥ 70 ॥ जगत्संतर्पको मेघरूपी देवेंद्रदर्पहा । जयंतीपतिरत्यंतप्रमाणाशेषलौकिकः ॥ 71 ॥ शतधान्यस्तभूतात्मा शतानंदो गुणप्रसूः । वैष्णवोत्पादनपरः सर्वधर्मोपदेशकः ॥ 72 ॥ परहंसक्रियागोप्ता योगचर्याप्रदर्शकः । चतुर्थाश्रमनिर्णेता सदानंदशरीरवान् ॥ 73 ॥ प्रदर्शितान्यधर्मश्च भरतस्वाम्यपारकृत् । यथावत्कर्मकर्ता च संगानिष्टप्रदर्शकः ॥ 74 ॥ आवश्यकपुनर्जन्मकर्ममार्गप्रदर्शकः । यज्ञरूपमृगः शांतः सहिष्णुः सत्पराक्रमः ॥ 75 ॥ रहूगणगतिज्ञश्च रहूगणविमोचकः । भवाटवीतत्त्ववक्ता बहिर्मुखहिते रतः ॥ 76 ॥ गयस्वामी स्थानवंशकर्ता स्थानविभेदकृत् । पुरुषावयवो भूमिविशेषविनिरूपकः ॥ 77 ॥ जंबूद्वीपपतिर्मेरुनाभिपद्मरुहाश्रयः । नानाविभूतिलीलाढ्यो गंगोत्पत्तिनिदानकृत् ॥ 78 ॥ गंगामाहात्म्यहेतुश्च गंगारूपोऽतिगूढकृत् । वैकुंठदेहहेत्वंबुजन्मकृत् सर्वपावनः ॥ 79 ॥ शिवस्वामी शिवोपास्यो गूढः संकर्षणात्मकः । स्थानरक्षार्थमत्स्यादिरूपः सर्वैकपूजितः ॥ 80 ॥ उपास्यनानारूपात्मा ज्योतीरूपो गतिप्रदः । सूर्यनारायणो वेदकांतिरुज्ज्वलवेषधृक् ॥ 81 ॥ हंसोऽंतरिक्षगमनः सर्वप्रसवकारणम् । आनंदकर्ता वसुदो बुधो वाक्पतिरुज्ज्वलः ॥ 82 ॥ कालात्मा कालकालश्च कालच्छेदकृदुत्तमः । शिशुमारः सर्वमूर्तिराधिदैविकरूपधृक् ॥ 83 ॥ अनंतसुखभोगाढ्यो विवरैश्वर्यभाजनम् । संकर्षणो दैत्यपतिः सर्वाधारो बृहद्वपुः ॥ 84 ॥ अनंतनरकच्छेदी स्मृतिमात्रार्तिनाशनः । सर्वानुग्रहकर्ता च चोंतिनुएद् पोषण-पुष्टि-लीला मर्यादाभिन्नशास्त्रकृत् ॥ 85 ॥ कालांतकभयच्छेदी नामसामर्थ्यरूपधृक् । उद्धारानर्हगोप्त्रात्मा नामादिप्रेरकोत्तमः ॥ 86 ॥ अजामिलमहादुष्टमोचकोऽघविमोचकः । धर्मवक्ताऽक्लिष्टवक्ता विष्णुधर्मस्वरूपधृक् ॥ 87 ॥ सन्मार्गप्रेरको धर्ता त्यागहेतुरधोक्षजः । वैकुंठपुरनेता च दाससंवृद्धिकारकः ॥ 88 ॥ दक्षप्रसादकृद्धंसगुह्यस्तुतिविभावनः । स्वाभिप्रायप्रवक्ता च मुक्तजीवप्रसूतिकृत् ॥ 89 ॥ नारदप्रेरणात्मा च हर्यश्वब्रह्मभावनः । शबलाश्वहितो गूढवाक्यार्थज्ञापनक्षमः ॥ 90 ॥ गूढार्थज्ञापनः सर्वमोक्षानंदप्रतिष्ठितः । पुष्टिप्ररोहहेतुश्च दासैकज्ञातहृद्गतः ॥ 91 ॥ शांतिकर्ता सुहितकृत् स्त्रीप्रसूः सर्वकामधुक् । पुष्टिवंशप्रणेता च विश्वरूपेष्टदेवता ॥ 92 ॥ कवचात्मा पालनात्मा वर्मोपचितिकारणम् । विश्वरूपशिरश्छेदी त्वाष्ट्रयज्ञविनाशकः ॥ 93 ॥ वृत्रस्वामी वृत्रगम्यो वृत्रव्रतपरायणः । वृत्रकीर्तिर्वृत्रमोक्षो मघवत्प्राणरक्षकः ॥ 94 ॥ अश्वमेधहविर्भोक्ता देवेंद्रामीवनाशकः । संसारमोचकश्चित्रकेतुबोधनतत्परः ॥ 95 ॥ मंत्रसिद्धिः सिद्धिहेतुः सुसिद्धिफलदायकः । महादेवतिरस्कर्ता भक्त्यै पूर्वार्थनाशकः ॥ 96 ॥ देवब्राह्मणविद्वेषवैमुख्यज्ञापकः शिवः । आदित्यो दैत्यराजश्च महत्पतिरचिंत्यकृत् ॥ 97 ॥ मरुतां भेदकस्त्राता व्रतात्मा पुंप्रसूतिकृत् । ऊतिलीला कर्मात्मा वासनात्मा च ऊतिलीलापरायणः ॥ 98 ॥ समदैत्यसुरः स्वात्मा वैषम्यज्ञानसंश्रयः । देहाद्युपाधिरहितः सर्वज्ञः सर्वहेतुविद् ॥ 99 ॥ ब्रह्मवाक्स्थापनपरः स्वजन्मावधिकार्यकृत् । सदसद्वासनाहेतुस्त्रिसत्यो भक्तमोचकः ॥ 100 ॥ हिरण्यकशिपुद्वेषी प्रविष्टात्माऽतिभीषणः । शांतिज्ञानादिहेतुश्च प्रह्लादोत्पत्तिकारणम् ॥ 101 ॥ दैत्यसिद्धांतसद्वक्ता तपःसार उदारधीः । दैत्यहेतुप्रकटनो भक्तिचिह्नप्रकाशकः ॥ 102 ॥ सद्द्वेषहेतुः सद्द्वेषवासनात्मा निरंतरः । नैष्ठुर्यसीमा प्रह्लादवत्सलः संगदोषहा ॥ 103 ॥ महानुभावः साकारः सर्वाकारः प्रमाणभूः । स्तंभप्रसूतिर्नृहरिर्नृसिंहो भीमविक्रमः ॥ 104 ॥ विकटास्यो ललज्जिह्वो नखशस्त्रो जवोत्कटः । हिरण्यकशिपुच्छेदी क्रूरदैत्यनिवारकः ॥ 105 ॥ सिंहासनस्थः क्रोधात्मा लक्ष्मीभयविवर्धनः । ब्रह्माद्यत्यंतभयभूरपूर्वाचिंत्यरूपधृक् ॥ 106 ॥ भक्तैकशांतहृदयो भक्तस्तुत्यः स्तुतिप्रियः । भक्तांगलेहनोद्धूतक्रोधपुङ्जः प्रशांतधीः ॥ 107 ॥ स्मृतिमात्रभयत्राता ब्रह्मबुद्धिप्रदायकः । गोरूपधार्यमृतपाः शिवकीर्तिविवर्धनः ॥ 108 ॥ धर्मात्मा सर्वकर्मात्मा विशेषात्माऽऽश्रमप्रभुः । संसारमग्नस्वोद्धर्ता सन्मार्गाखिलतत्त्ववाक् ॥ 109 ॥ आचारात्मा सदाचारः चोंतिनुएद् मन्वंतरलीला मन्वंतरविभावनः । स्मृत्याऽशेषाशुभहरो गजेंद्रस्मृतिकारणम् ॥ 110 ॥ जातिस्मरणहेत्वैकपूजाभक्तिस्वरूपदः । यज्ञो भयान्मनुत्राता विभुर्ब्रह्मव्रताश्रयः ॥ 111 ॥ सत्यसेनो दुष्टघाती हरिर्गजविमोचकः । वैकुंठो लोककर्ता च अजितोऽमृतकारणम् ॥ 112 ॥ उरुक्रमो भूमिहर्ता सार्वभौमो बलिप्रियः । विभुः सर्वहितैकात्मा विष्वक्सेनः शिवप्रियः ॥ 113 ॥ धर्मसेतुर्लोकधृतिः सुधामांतरपालकः । उपहर्ता योगपतिर्बृहद्भानुः क्रियापतिः ॥ 114 ॥ चतुर्दशप्रमाणात्मा धर्मो मन्वादिबोधकः । लक्ष्मीभोगैकनिलयो देवमंत्रप्रदायकः ॥ 115 ॥ दैत्यव्यामोहकः साक्षाद्गरुडस्कंधसंश्रयः । लीलामंदरधारी च दैत्यवासुकिपूजितः ॥ 116 ॥ समुद्रोन्मथनायत्तोऽविघ्नकर्ता स्ववाक्यकृत् । आदिकूर्मः पवित्रात्मा मंदराघर्षणोत्सुकः ॥ 117 ॥ श्वासैजदब्धिवार्वीचिः कल्पांतावधिकार्यकृत् । चतुर्दशमहारत्नो लक्ष्मीसौभाग्यवर्धनः ॥ 118 ॥ धन्वंतरिः सुधाहस्तो यज्ञभोक्ताऽऽर्तिनाशनः । आयुर्वेदप्रणेता च देवदैत्याखिलार्चितः ॥ 119 ॥ बुद्धिव्यामोहको देवकार्यसाधनतत्परः । स्त्रीरूपो मायया वक्ता दैत्यांतःकरणप्रियः ॥ 120 ॥ पायितामृतदेवांशो युद्धहेतुस्मृतिप्रदः । सुमालिमालिवधकृन्माल्यवत्प्राणहारकः ॥ 121 ॥ कालनेमिशिरश्छेदी दैत्ययज्ञविनाशकः । इंद्रसामर्थ्यदाता च दैत्यशेषस्थितिप्रियः ॥ 122 ॥ शिवव्यामोहको मायी भृगुमंत्रस्वशक्तिदः । बलिजीवनकर्ता च स्वर्गहेतुर्व्रतार्चितः ॥ 123 ॥ अदित्यानंदकर्ता च कश्यपादितिसंभवः । उपेंद्र इंद्रावरजो वामनब्रह्मरूपधृक् ॥ 124 ॥ ब्रह्मादिसेवितवपुर्यज्ञपावनतत्परः । याच्ञोपदेशकर्ता च ज्ञापिताशेषसंस्थितिः ॥ 125 ॥ सत्यार्थप्रेरकः सर्वहर्ता गर्वविनाशकः । त्रिविक्रमस्त्रिलोकात्मा विश्वमूर्तिः पृथुश्रवाः ॥ 126 ॥ पाशबद्धबलिः सर्वदैत्यपक्षोपमर्दकः । सुतलस्थापितबलिः स्वर्गाधिकसुखप्रदः ॥ 127 ॥ कर्मसंपूर्तिकर्ता च स्वर्गसंस्थापितामरः । ज्ञातत्रिविधधर्मात्मा महामीनोऽब्धिसंश्रयः ॥ 128 ॥ सत्यव्रतप्रियो गोप्ता मत्स्यमूर्तिधृतश्रुतिः । शऋंगबद्धधृतक्षोणिः सर्वार्थज्ञापको गुरुः ॥ 129 ॥ ईशानुकथालीला – ईशसेवकलीलात्मा सूर्यवंशप्रवर्तकः । सोमवंशोद्भवकरो मनुपुत्रगतिप्रदः ॥ 130 ॥ अंबरीषप्रियः साधुर्दुर्वासोगर्वनाशकः । ब्रह्मशापोपसंहर्ता भक्तकीर्तिविवर्धनः ॥ 131 ॥ इक्ष्वाकुवंशजनकः सगराद्यखिलार्थदः । भगीरथमहायत्नो गंगाधौतांघ्रिपंकजः ॥ 132 ॥ ब्रह्मस्वामी शिवस्वामी सगरात्मजमुक्तिदः । खट्वांगमोक्षहेतुश्च रघुवंशविवर्धनः ॥ 133 ॥ रघुनाथो रामचंद्रो रामभद्रो रघुप्रियः । अनंतकीर्तिः पुण्यात्मा पुण्यश्लोकैकभास्करः ॥ 134 ॥ कोशलेंद्रः प्रमाणात्मा सेव्यो दशरथात्मजः । लक्ष्मणो भरतश्चैव शत्रुघ्नो व्यूहविग्रहः ॥ 135 ॥ विश्वामित्रप्रियो दांतस्ताडकावधमोक्षदः । वायव्यास्त्राब्धिनिक्षिप्तमारीचश्च सुबाहुहा ॥ 136 ॥ वृषध्वजधनुर्भंगप्राप्तसीतामहोत्सवः । सीतापतिर्भृगुपतिगर्वपर्वतनाशकः ॥ 137 ॥ अयोध्यास्थमहाभोगयुक्तलक्ष्मीविनोदवान् । कैकेयीवाक्यकर्ता च पितृवाक्परिपालकः ॥ 138 ॥ वैराग्यबोधकोऽनन्यसात्त्विकस्थानबोधकः । अहल्यादुःखहारी च गुहस्वामी सलक्ष्मणः ॥ 139 ॥ चित्रकूटप्रियस्थानो दंडकारण्यपावनः । शरभंगसुतीक्ष्णादिपूजितोऽगस्त्यभाग्यभूः ॥ 140 ॥ ऋषिसंप्रार्थितकृतिर्विराधवधपंडितः । छिन्नशूर्पणखानासः खरदूषणघातकः ॥ 141 ॥ एकबाणहतानेकसहस्रबलराक्षसः । मारीचघाती नियतसीतासंबंधशोभितः ॥ 142 ॥ सीतावियोगनाट्यश्च जटायुर्वधमोक्षदः । शबरीपूजितो भक्तहनुमत्प्रमुखावृतः ॥ 143 ॥ दुंदुभ्यस्थिप्रहरणः सप्ततालविभेदनः । सुग्रीवराज्यदो वालिघाती सागरशोषणः ॥ 144 ॥ सेतुबंधनकर्ता च विभीषणहितप्रदः । रावणादिशिरश्छेदी राक्षसाघौघनाशकः ॥ 145 ॥ सीताऽभयप्रदाता च पुष्पकागमनोत्सुकः । अयोध्यापतिरत्यंतसर्वलोकसुखप्रदः ॥ 146 ॥ मथुरापुरनिर्माता सुकृतज्ञस्वरूपदः । जनकज्ञानगम्यश्च ऐलांतप्रकटश्रुतिः ॥ 147 ॥ हैहयांतकरो रामो दुष्टक्षत्रविनाशकः । सोमवंशहितैकात्मा यदुवंशविवर्धनः ॥ 148 ॥ निरोधलीला – परब्रह्मावतरणः केशवः क्लेशनाशनः । भूमिभारावतरणो भक्तार्थाखिलमानसः ॥ 149 ॥ सर्वभक्तनिरोधात्मा लीलानंतनिरोधकृत् । भूमिष्ठपरमानंदो देवकीशुद्धिकारणम् ॥ 150 ॥ वसुदेवज्ञाननिष्ठसमजीवनिवारकः । सर्ववैराग्यकरणस्वलीलाधारशोधकः ॥ 151 ॥ मायाज्ञापनकर्ता च शेषसंभारसंभृतिः । भक्तक्लेशपरिज्ञाता तन्निवारणतत्परः ॥ 152 ॥ आविष्टवसुदेवांशो देवकीगर्भभूषणम् । पूर्णतेजोमयः पूर्णः कंसाधृष्यप्रतापवान् ॥ 153 ॥ विवेकज्ञानदाता च ब्रह्माद्यखिलसंस्तुतः । सत्यो जगत्कल्पतरुर्नानारूपविमोहनः ॥ 154 ॥ भक्तिमार्गप्रतिष्ठाता विद्वन्मोहप्रवर्तकः । मूलकालगुणद्रष्टा नयनानंदभाजनम् ॥ 155 ॥ वसुदेवसुखाब्धिश्च देवकीनयनामृतम् । पितृमातृस्तुतः पूर्वसर्ववृत्तांतबोधकः ॥ 156 ॥ गोकुलागतिलीलाप्तवसुदेवकरस्थितिः । सर्वेशत्वप्रकटनो मायाव्यत्ययकारकः ॥ 157 ॥ ज्ञानमोहितदुष्टेशः प्रपंचास्मृतिकारणम् । यशोदानंदनो नंदभाग्यभूगोकुलोत्सवः ॥ 158 ॥ नंदप्रियो नंदसूनुर्यशोदायाः स्तनंधयः । पूतनासुपयःपाता मुग्धभावातिसुंदरः ॥ 159 ॥ सुंदरीहृदयानंदो गोपीमंत्राभिमंत्रितः । गोपालाश्चर्यरसकृत् शकटासुरखंडनः ॥ 160 ॥ नंदव्रजजनानंदी नंदभाग्यमहोदयः । तृणावर्तवधोत्साहो यशोदाज्ञानविग्रहः ॥ 161 ॥ बलभद्रप्रियः कृष्णः संकर्षणसहायवान् । रामानुजो वासुदेवो गोष्ठांगणगतिप्रियः ॥ 162 ॥ किंकिणीरवभावज्ञो वत्सपुच्छावलंबनः । नवनीतप्रियो गोपीमोहसंसारनाशकः ॥ 163 ॥ गोपबालकभावज्ञश्चौर्यविद्याविशारदः । मृत्स्नाभक्षणलीलास्यमाहात्म्यज्ञानदायकः ॥ 164 ॥ धराद्रोणप्रीतिकर्ता दधिभांडविभेदनः । दामोदरो भक्तवश्यो यमलार्जुनभंजनः ॥ 165 ॥ बृहद्वनमहाश्चर्यो वृंदावनगतिप्रियः । वत्सघाती बालकेलिर्बकासुरनिषूदनः ॥ 166 ॥ अरण्यभोक्ताऽप्यथवा बाललीलापरायणः । प्रोत्साहजनकश्चैवमघासुरनिषूदनः ॥ 167 ॥ व्यालमोक्षप्रदः पुष्टो ब्रह्ममोहप्रवर्धनः । अनंतमूर्तिः सर्वात्मा जंगमस्थावराकृतिः ॥ 168 ॥ ब्रह्ममोहनकर्ता च स्तुत्य आत्मा सदाप्रियः । पौगंडलीलाभिरतिर्गोचारणपरायणः ॥ 169 ॥ वृंदावनलतागुल्मवृक्षरूपनिरूपकः । नादब्रह्मप्रकटनो वयःप्रतिकृतिस्वनः ॥ 170 ॥ बर्हिनृत्यानुकरणो गोपालानुकृतिस्वनः । सदाचारप्रतिष्ठाता बलश्रमनिराकृतिः ॥ 171 ॥ तरुमूलकृताशेषतल्पशायी सखिस्तुतः । गोपालसेवितपदः श्रीलालितपदांबुजः ॥ 172 ॥ गोपसंप्रार्थितफलदाननाशितधेनुकः । कालीयफणिमाणिक्यरंजितश्रीपदांबुजः ॥ 173 ॥ दृष्टिसङ्जीविताशेषगोपगोगोपिकाप्रियः । लीलासंपीतदावाग्निः प्रलंबवधपंडितः ॥ 174 ॥ दावाग्न्यावृतगोपालदृष्ट्याच्छादनवह्निपः । वर्षाशरद्विभूतिश्रीर्गोपीकामप्रबोधकः ॥ 175 ॥ गोपीरत्नस्तुताशेषवेणुवाद्यविशारदः । कात्यायनीव्रतव्याजसर्वभावाश्रितांगनः ॥ 176 ॥ सत्संगतिस्तुतिव्याजस्तुतवृंदावनांघ्रिपः । गोपक्षुच्छांतिसंव्याजविप्रभार्याप्रसादकृत् ॥ 177 ॥ हेतुप्राप्तेंद्रयागस्वकार्यगोसवबोधकः । शैलरूपकृताशेषरसभोगसुखावहः ॥ 178 ॥ लीलागोवर्धनोद्धारपालितस्वव्रजप्रियः । गोपस्वच्छंदलीलार्थगर्गवाक्यार्थबोधकः ॥ 179 ॥ इंद्रधेनुस्तुतिप्राप्तगोविंदेंद्राभिधानवान् । व्रतादिधर्मसंसक्तनंदक्लेशविनाशकः ॥ 180 ॥ नंदादिगोपमात्रेष्टवैकुंठगतिदायकः । वेणुवादस्मरक्षोभमत्तगोपीविमुक्तिदः ॥ 181 ॥ सर्वभावप्राप्तगोपीसुखसंवर्धनक्षमः । गोपीगर्वप्रणाशार्थतिरोधानसुखप्रदः ॥ 182 ॥ कृष्णभावव्याप्तविश्वगोपीभावितवेषधृक् । राधाविशेषसंभोगप्राप्तदोषनिवारकः ॥ 183 ॥ परमप्रीतिसंगीतसर्वाद्भुतमहागुणः । मानापनोदनाक्रंदगोपीदृष्टिमहोत्सवः ॥ 184 ॥ गोपिकाव्याप्तसर्वांगः स्त्रीसंभाषाविशारदः । रासोत्सवमहासौख्यगोपीसंभोगसागरः ॥ 185 ॥ जलस्थलरतिव्याप्तगोपीदृष्ट्यभिपूजितः । शास्त्रानपेक्षकामैकमुक्तिद्वारविवर्धनः ॥ 186 ॥ सुदर्शनमहासर्पग्रस्तनंदविमोचकः । गीतमोहितगोपीधृक्षंखचूडविनाशकः ॥ 187 ॥ गुणसंगीतसंतुष्टिर्गोपीसंसारविस्मृतिः । अरिष्टमथनो दैत्यबुद्धिव्यामोहकारकः ॥ 188 ॥ केशिघाती नारदेष्टो व्योमासुरविनाशकः । अक्रूरभक्तिसंराद्धपादरेणुमहानिधिः ॥ 189 ॥ रथावरोहशुद्धात्मा गोपीमानसहारकः । ह्रदसंदर्शिताशेषवैकुंठाक्रूरसंस्तुतः ॥ 190 ॥ मथुरागमनोत्साहो मथुराभाग्यभाजनम् । मथुरानगरीशोभादर्शनोत्सुकमानसः ॥ 191 ॥ दुष्टरंजकघाती च वायकार्चितविग्रहः । वस्त्रमालासुशोभांगः कुब्जालेपनभूषितः ॥ 192 ॥ कुब्जासुरूपकर्ता च कुब्जारतिवरप्रदः । प्रसादरूपसंतुष्टहरकोदंडखंडनः ॥ 193 ॥ शकलाहतकंसाप्तधनूरक्षकसैनिकः । जाग्रत्स्वप्नभयव्याप्तमृत्युलक्षणबोधकः ॥ 194 ॥ मथुरामल्ल ओजस्वी मल्लयुद्धविशारदः । सद्यः कुवलयापीडघाती चाणूरमर्दनः ॥ 195 ॥ लीलाहतमहामल्लः शलतोशलघातकः । कंसांतको जितामित्रो वसुदेवविमोचकः ॥ 196 ॥ ज्ञाततत्त्वपितृज्ञानमोहनामृतवाङ्मयः । उग्रसेनप्रतिष्ठाता यादवाधिविनाशकः ॥ 197 ॥ नंदादिसांत्वनकरो ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः । गुरुशुश्रूषणपरो विद्यापारमितेश्वरः ॥ 198 ॥ सांदीपनिमृतापत्यदाता कालांतकादिजित् । गोकुलाश्वासनपरो यशोदानंदपोषकः ॥ 199 ॥ गोपिकाविरहव्याजमनोगतिरतिप्रदः । समोद्धवभ्रमरवाक् गोपिकामोहनाशकः ॥ 200 ॥ कुब्जारतिप्रदोऽक्रूरपवित्रीकृतभूगृहः । पृथादुःखप्रणेता च पांडवानां सुखप्रदः ॥ 201 ॥ दशमस्कंधोत्तरार्धनामानि निरोधलीला जरासंधसमानीतसैन्यघाती विचारकः । यवनव्याप्तमथुराजनदत्तकुशस्थलिः ॥ 202 ॥ द्वारकाद्भुतनिर्माणविस्मापितसुरासुरः । मनुष्यमात्रभोगार्थभूम्यानीतेंद्रवैभवः ॥ 203 ॥ यवनव्याप्तमथुरानिर्गमानंदविग्रहः । मुचुकुंदमहाबोधयवनप्राणदर्पहा ॥ 204 ॥ मुचुकुंदस्तुताशेषगुणकर्ममहोदयः । फलप्रदानसंतुष्टिर्जन्मांतरितमोक्षदः ॥ 205 ॥ शिवब्राह्मणवाक्याप्तजयभीतिविभावनः । प्रवर्षणप्रार्थिताग्निदानपुण्यमहोत्सवः ॥ 206 ॥ रुक्मिणीरमणः कामपिता प्रद्युम्नभावनः । स्यमंतकमणिव्याजप्राप्तजांबवतीपतिः ॥ 207 ॥ सत्यभामाप्राणपतिः कालिंदीरतिवर्धनः । मित्रविंदापतिः सत्यापतिर्वृषनिषूदनः ॥ 208 ॥ भद्रावांछितभर्ता च लक्ष्मणावरणक्षमः । इंद्रादिप्रार्थितवधनरकासुरसूदनः ॥ 209 ॥ मुरारिः पीठहंता च ताम्रादिप्राणहारकः । षोडशस्त्रीसहस्रेशः छत्रकुंडलदानकृत् ॥ 210 ॥ पारिजातापहरणो देवेंद्रमदनाशकः । रुक्मिणीसमसर्वस्त्रीसाध्यभोगरतिप्रदः ॥ 211 ॥ रुक्मिणीपरिहासोक्तिवाक्तिरोधानकारकः । पुत्रपौत्रमहाभाग्यगृहधर्मप्रवर्तकः ॥ 212 ॥ शंबरांतकसत्पुत्रविवाहहतरुक्मिकः । उषापहृतपौत्रश्रीर्बाणबाहुनिवारकः ॥ 213 ॥ शीतज्वरभयव्याप्तज्वरसंस्तुतषड्गुणः । शंकरप्रतियोद्धा च द्वंद्वयुद्धविशारदः ॥ 214 ॥ नृगपापप्रभेत्ता च ब्रह्मस्वगुणदोषदृक् । विष्णुभक्तिविरोधैकब्रह्मस्वविनिवारकः ॥ 215 ॥ बलभद्राहितगुणो गोकुलप्रीतिदायकः । गोपीस्नेहैकनिलयो गोपीप्राणस्थितिप्रदः ॥ 216 ॥ वाक्यातिगामियमुनाहलाकर्षणवैभवः । पौंड्रकत्याजितस्पर्धः काशीराजविभेदनः ॥ 217 ॥ काशीनिदाहकरणः शिवभस्मप्रदायकः । द्विविदप्राणघाती च कौरवाखर्वगर्वनुत् ॥ 218 ॥ लांगलाकृष्टनगरीसंविग्नाखिलनागरः । प्रपन्नाभयदः सांबप्राप्तसन्मानभाजनम् ॥ 219 ॥ नारदान्विष्टचरणो भक्तविक्षेपनाशकः । सदाचारैकनिलयः सुधर्माध्यासितासनः ॥ 220 ॥ जरासंधावरुद्धेन विज्ञापितनिजक्लमः । मंत्र्युद्धवादिवाक्योक्तप्रकारैकपरायणः ॥ 221 ॥ राजसूयादिमखकृत् संप्रार्थितसहायकृत् । इंद्रप्रस्थप्रयाणार्थमहत्संभारसंभृतिः ॥ 222 ॥ जरासंधवधव्याजमोचिताशेषभूमिपः । सन्मार्गबोधको यज्ञक्षितिवारणतत्परः ॥ 223 ॥ शिशुपालहतिव्याजजयशापविमोचकः । दुर्योधनाभिमानाब्धिशोषबाणवृकोदरः ॥ 224 ॥ महादेववरप्राप्तपुरशाल्वविनाशकः । दंतवक्त्रवधव्याजविजयाघौघनाशकः ॥ 225 ॥ विदूरथप्राणहर्ता न्यस्तशस्त्रास्त्रविग्रहः । उपधर्मविलिप्तांगसूतघाती वरप्रदः ॥ 226 ॥ बल्वलप्राणहरणपालितर्षिश्रुतिक्रियः । सर्वतीर्थाघनाशार्थतीर्थयात्राविशारदः ॥ 227 ॥ ज्ञानक्रियाविभेदेष्टफलसाधनतत्परः । सारथ्यादिक्रियाकर्ता भक्तवश्यत्वबोधकः ॥ 228 ॥ सुदामारंकभार्यार्थभूम्यानीतेंद्रवैभवः । रविग्रहनिमित्ताप्तकुरुक्षेत्रैकपावनः ॥ 229 ॥ नृपगोपीसमस्तस्त्रीपावनार्थाखिलक्रियः । ऋषिमार्गप्रतिष्ठाता वसुदेवमखक्रियः ॥ 230 ॥ वसुदेवज्ञानदाता देवकीपुत्रदायकः । अर्जुनस्त्रीप्रदाता च बहुलाश्वस्वरूपदः ॥ 231 ॥ श्रुतदेवेष्टदाता च सर्वश्रुतिनिरूपितः । महादेवाद्यतिश्रेष्ठो भक्तिलक्षणनिर्णयः ॥ 232 ॥ वृकग्रस्तशिवत्राता नानावाक्यविशारदः । नरगर्वविनाशार्थहृतब्राह्मणबालकः ॥ 233 ॥ लोकालोकपरस्थानस्थितबालकदायकः । द्वारकास्थमहाभोगनानास्त्रीरतिवर्धनः ॥ 234 ॥ मनस्तिरोधानकृतव्यग्रस्त्रीचित्तभावितः । मुक्तिलीला मुक्तिलीलाविहरणो मौशलव्याजसंहृतिः ॥ 235 ॥ श्रीभागवतधर्मादिबोधको भक्तिनीतिकृत् । उद्धवज्ञानदाता च पंचविंशतिधा गुरुः ॥ 236 ॥ आचारभक्तिमुक्त्यादिवक्ता शब्दोद्भवस्थितिः । हंसो धर्मप्रवक्ता च सनकाद्युपदेशकृत् ॥ 237 ॥ भक्तिसाधनवक्ता च योगसिद्धिप्रदायकः । नानाविभूतिवक्ता च शुद्धधर्मावबोधकः ॥ 238 ॥ मार्गत्रयविभेदात्मा नानाशंकानिवारकः । भिक्षुगीताप्रवक्ता च शुद्धसांख्यप्रवर्तकः ॥ 239 ॥ मनोगुणविशेषात्मा ज्ञापकोक्तपुरूरवाः । पूजाविधिप्रवक्ता च सर्वसिद्धांतबोधकः ॥ 240 ॥ लघुस्वमार्गवक्ता च स्वस्थानगतिबोधकः । यादवांगोपसंहर्ता सर्वाश्चर्यगतिक्रियः ॥ 241 ॥ आश्रयलीला कालधर्मविभेदार्थवर्णनाशनतत्परः । बुद्धो गुप्तार्थवक्ता च नानाशास्त्रविधायकः ॥ 242 ॥ नष्टधर्ममनुष्यादिलक्षणज्ञापनोत्सुकः । आश्रयैकगतिज्ञाता कल्किः कलिमलापहः ॥ 243 ॥ शास्त्रवैराग्यसंबोधो नानाप्रलयबोधकः । विशेषतः शुकव्याजपरीक्षिज्ज्ञानबोधकः ॥ 244 ॥ शुकेष्टगतिरूपात्मा परीक्षिद्देहमोक्षदः । शब्दरूपो नादरूपो वेदरूपो विभेदनः ॥ 245 ॥ व्यासः शाखाप्रवक्ता च पुराणार्थप्रवर्तकः । मार्कंडेयप्रसन्नात्मा वटपत्रपुटेशयः ॥ 246 ॥ मायाव्याप्तमहामोहदुःखशांतिप्रवर्तकः । महादेवस्वरूपश्च भक्तिदाता कृपानिधिः ॥ 247 ॥ आदित्यांतर्गतः कालः द्वादशात्मा सुपूजितः । श्रीभागवतरूपश्च सर्वार्थफलदायकः ॥ 248 ॥ इतीदं कीर्तनीयस्य हरेर्नामसहस्रकम् । पंचसप्ततिविस्तीर्णं पुराणांतरभाषितम् ॥ 249 ॥ य एतत्प्रातरुत्थाय श्रद्धावान् सुसमाहितः । जपेदर्थाहितमतिः स गोविंदपदं लभेत् ॥ 250 ॥ सर्वधर्मविनिर्मुक्तः सर्वसाधनवर्जितः । एतद्धारणमात्रेण कृष्णस्य पदवीं व्रजेत् ॥ 251 ॥ हर्यावेशितचित्तेन श्रीभागवतसागरात् । समुद्धृतानि नामानि चिंतामणिनिभानि हि ॥ 252 ॥ कंठस्थितान्यर्थदीप्त्या बाधंतेऽज्ञानजं तमः । भक्तिं श्रीकृष्णदेवस्य साधयंति विनिश्चितम् ॥ 253 ॥ किंबहूक्तेन भगवान् नामभिः स्तुतषड्गुणः । आत्मभावं नयत्याशु भक्तिं च कुरुते दृढाम् ॥ 254 ॥ यः कृष्णभक्तिमिह वांछति साधनौघैर्- नामानि भासुरयशांसि जपेत्स नित्यम् । तं वै हरिः स्वपुरुषं कुरुतेऽतिशीघ्रं- आत्मार्पणं समधिगच्छति भावतुष्टः ॥ 255 ॥ श्रीकृष्ण कृष्णसख वृष्णिवृषावनिध्रुग्- राजन्यवंशदहनानपवर्गवीर्य । गोविंद गोपवनिताव्रजभृत्यगीत तीर्थश्रवः श्रवणमंगल पाहि भृत्यान् ॥ 256 ॥ ॥ इति श्रीभागवतसारसमुच्चये वैश्वानरोक्तं श्रीवल्लभाचार्यविरचितं श्रीपुरुषोत्तमसहस्रनामस्तोत्रं संपूर्णम् ॥