Haindavam Logo - Lord Ganesha

हैंदवम्

📍
Font Size:

तैत्तिरीय उपनिषद् - आनन्दवल्ली

(तै. आ. 8-1-1) ओं स॒ह ना॑ववतु स॒ह नौ॑ भुनक्तु स॒ह वी॒र्य॑-ङ्करवावहै ते॒ज॒स्विना॒वधी॑तमस्तु॒ मा वि॑द्विषा॒वहै᳚ ओं शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ ब्र॒ह्म॒विदा᳚प्नोति॒ परम्᳚ तदे॒षा-ऽभ्यु॑क्ता स॒त्य-ञ्ज्ञा॒नम॑न॒न्त-म्ब्रह्म॑ यो वेद॒ निहि॑त॒-ङ्गुहा॑या-म्पर॒मे व्यो॑मन्न् सो᳚-ऽश्नु॒ते सर्वा॒न्कामा᳚न्​थ्स॒ह ब्रह्म॑णा विप॒श्चितेति॑ तस्मा॒द्वा ए॒तस्मा॑दा॒त्मन॑ आका॒शस्सम्भू॑तः आ॒का॒शाद्वा॒युः वा॒योर॒ग्निः अ॒ग्नेरापः॑ अ॒द्भ्यः पृ॑थि॒वी पृ॒थि॒व्या ओष॑धयः ओष॑धी॒भ्यो-ऽन्नम्᳚ अन्ना॒त्पुरु॑षः वा एष पुरुषो-ऽन्न॑रस॒मयः तस्येद॑मेव॒ शिरः अय-न्दक्षि॑णः प॒क्षः अयमुत्त॑रः प॒क्षः अयमात्मा᳚ इद-म्पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा तदप्येष श्लो॑को भ॒वति 1 इति प्रथमो-ऽनुवाकः अन्ना॒द्वै प्र॒जाः प्र॒जाय॑न्ते याः काश्च॑ पृथि॒वीग् श्रि॒ताः अथो॒ अन्ने॑नै॒व जी॑वन्ति अथै॑न॒दपि॑ यन्त्यन्त॒तः अन्न॒ग्ं॒ हि भू॒ताना॒-ञ्ज्येष्ठम्᳚ तस्मा᳚थ्सर्वौष॒धमु॑च्यते सर्वं॒-वैँ ते-ऽन्न॑माप्नुवन्ति ये-ऽन्न॒-म्ब्रह्मो॒पास॑ते अन्न॒ग्ं॒ हि भू॒ताना॒-ञ्ज्येष्ठम्᳚ तस्मा᳚थ्सर्वौष॒धमु॑च्यते अन्ना᳚द्भू॒तानि॒ जाय॑न्ते जाता॒न्यन्ने॑न वर्धन्ते अद्यते-ऽत्ति च॑ भूता॒नि तस्मादन्न-न्तदुच्य॑त इ॒ति तस्माद्वा एतस्मादन्न॑रस॒मयात् अन्यो-ऽन्तर आत्मा᳚ प्राण॒मयः तेनै॑ष पू॒र्णः वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व तस्य पुरु॑षवि॒धताम् अन्वय॑-म्पुरुष॒विधः तस्य प्राण॑ एव॒ शिरः व्यानो दक्षि॑णः प॒क्षः अपान उत्त॑रः प॒क्षः आका॑श आ॒त्मा पृथिवी पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा तदप्येष श्लो॑को भ॒वति 1 इति द्वितीयो-ऽनुवाकः प्रा॒ण-न्दे॒वा अनु॒प्राण॑न्ति म॒नु॒ष्याः᳚ प॒शव॑श्च॒ ये प्रा॒णो हि भू॒ताना॒मायुः॑ तस्मा᳚थ्सर्वायु॒षमु॑च्यते सर्व॑मे॒व त॒ आयु॑र्यन्ति ये प्रा॒ण-म्ब्रह्मो॒पास॑ते प्राणो हि भूता॑नामा॒युः तस्माथ्सर्वायुषमुच्य॑त इ॒ति तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा यः॑ पूर्व॒स्य तस्माद्वा एतस्मा᳚त्प्राण॒मयात् अन्यो-ऽन्तर आत्मा॑ मनो॒मयः तेनै॑ष पू॒र्णः वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व तस्य पुरु॑षवि॒धताम् अन्वय॑-म्पुरुष॒विधः तस्य यजु॑रेव॒ शिरः ऋग्दक्षि॑णः प॒क्षः सामोत्त॑रः प॒क्षः आदे॑श आ॒त्मा अथर्वाङ्गिरसः पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा तदप्येष श्लो॑को भ॒वति 1 इति तृतीयो-ऽनुवाकः यतो॒ वाचो॒ निव॑र्तन्ते अप्रा᳚प्य॒ मन॑सा स॒ह आनन्द-म्ब्रह्म॑णो वि॒द्वान् बिभेति कदा॑चने॒ति तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा यः॑ पूर्व॒स्य तस्माद्वा एतस्मा᳚न्मनो॒मयात् अन्यो-ऽन्तर आत्मा वि॑ज्ञान॒मयः तेनै॑ष पू॒र्णः वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व तस्य पुरु॑षवि॒धताम् अन्वय॑-म्पुरुष॒विधः तस्य श्र॑द्धैव॒ शिरः ऋत-न्दक्षि॑णः प॒क्षः सत्यमुत्त॑रः प॒क्षः यो॑ग आ॒त्मा महः पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा तदप्येष श्लो॑को भ॒वति 1 इति चतुर्थो-ऽनुवाकः वि॒ज्ञानं॑-यँ॒ज्ञ-न्त॑नुते कर्मा॑णि तनु॒ते-ऽपि॑ वि॒ज्ञान॑-न्दे॒वास्सर्वे᳚ ब्रह्म॒ ज्येष्ठ॒मुपा॑सते वि॒ज्ञान॒-म्ब्रह्म॒ चेद्वेद॑ तस्मा॒च्चेन्न प्र॒माद्य॑ति श॒रीरे॑ पाप्म॑नो हि॒त्वा सर्वान्कामान्​थ्समश्नु॑त इ॒ति तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा यः॑ पूर्व॒स्य तस्माद्वा एतस्माद्वि॑ज्ञान॒मयात् अन्यो-ऽन्तर आत्मा॑-ऽऽनन्द॒मयः तेनै॑ष पू॒र्णः वा एष पुरुषवि॑ध ए॒व तस्य पुरु॑षवि॒धताम् अन्वय॑-म्पुरुष॒विधः तस्य प्रिय॑मेव॒ शिरः मोदो दक्षि॑णः प॒क्षः प्रमोद उत्त॑रः प॒क्षः आन॑न्द आ॒त्मा ब्रह्म पुच्छ॑-म्प्रति॒ष्ठा तदप्येष श्लो॑को भ॒वति 1 इति पञ्चमो-ऽनुवाकः अस॑न्ने॒व स॑ भवति अस॒द्ब्रह्मेति॒ वेद॒ चेत् अस्ति ब्रह्मेति॑ चेद्वे॒द सन्तमेन-न्ततो वि॑दुरि॒ति तस्यैष एव शारी॑र आ॒त्मा यः॑ पूर्व॒स्य अथातो॑-ऽनुप्र॒श्नाः उ॒तावि॒द्वान॒मुं-लोँ॒क-म्प्रेत्य॑ कश्च॒न ग॑च्छ॒ती(3) आहो॑ वि॒द्वान॒मुं-लोँ॒क-म्प्रेत्य॑ कश्चि॒थ्सम॑श्नु॒ता(3) उ॒ सो॑-ऽकामयत ब॒हुस्या॒-म्प्रजा॑ये॒येति॑ तपो॑-ऽतप्यत तप॑स्त॒प्त्वा इ॒दग्ं सर्व॑मसृजत यदि॒द-ङ्किञ्च॑ तथ्सृ॒ष्ट्वा तदे॒वानु॒प्रावि॑शत् तद॑नु प्र॒विश्य॑ सच्च॒ त्यच्चा॑भवत् नि॒रुक्त॒-ञ्चानि॑रुक्त-ञ्च नि॒लय॑न॒-ञ्चानि॑लयन-ञ्च वि॒ज्ञान॒-ञ्चावि॑ज्ञान-ञ्च सत्य-ञ्चानृत-ञ्च स॑त्यम॒भवत् यदि॑द-ङ्कि॒ञ्च तत्सत्यमि॑त्याच॒क्षते तदप्येष श्लो॑को भ॒वति 1 इति षष्ठो-ऽनुवाकः अस॒द्वा इ॒दमग्र॑ आसीत् ततो॒ वै सद॑जायत तदात्मानग्ग् स्वय॑मकु॒रुत तस्मात्तथ्सुकृतमुच्य॑त इ॒ति यद्वै॑ तथ्सु॒कृतम् र॑सो वै॒ सः रसग्ग् ह्येवायं-लँब्ध्वा-ऽऽन॑न्दी भ॒वति को ह्येवान्या᳚त्कः प्रा॒ण्यात् यदेष आकाश आन॑न्दो न॒ स्यात् एष ह्येवा-ऽऽन॑न्दया॒ति य॒दा ह्ये॑वैष॒ एतस्मिन्नदृश्ये-ऽनात्म्ये-ऽनिरुक्ते-ऽनिलयने-ऽभयं प्रति॑ष्ठां-विँ॒न्दते अथ सो-ऽभय-ङ्ग॑तो भ॒वति य॒दा ह्ये॑वैष॒ एतस्मिन्नुदरमन्त॑र-ङ्कु॒रुते अथ तस्य भ॑य-म्भ॒वति तत्त्वेव भयं-विँदुषो-ऽम॑न्वान॒स्य तदप्येष श्लो॑को भ॒वति 1 इति सप्तमो-ऽनुवाकः भी॒षा-ऽस्मा॒द्वातः॑ पवते भी॒षोदे॑ति॒ सूर्यः॑ भीषा-ऽस्मादग्नि॑श्चेन्द्र॒श्च मृत्युर्धावति पञ्च॑म इ॒ति सैषा-ऽऽनन्दस्य मीमाग्ं॑सा भ॒वति युवा स्याथ्साधुयु॑वा-ऽध्या॒यकः आशिष्ठो दृढिष्ठो॑ बलि॒ष्ठः तस्येय-म्पृथिवी सर्वा वित्तस्य॑ पूर्णा॒ स्यात् एको मानुष॑ आन॒न्दः ते ये शत-म्मानुषा॑ आन॒न्दाः 1 एको मनुष्यगन्धर्वाणा॑मान॒न्दः श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ते ये शत-म्मनुष्यगन्धर्वाणा॑मान॒न्दाः एको देवगन्धर्वाणा॑मान॒न्दः श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ते ये शत-न्देवगन्धर्वाणा॑मान॒न्दाः एकः पितृणा-ञ्चिरलोकलोकाना॑मान॒न्दः श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ते ये शत-म्पितृणा-ञ्चिरलोकलोकाना॑मान॒न्दाः एक आजानजाना-न्देवाना॑मान॒न्दः 2 श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ते ये शतमाजानजाना-न्देवाना॑मान॒न्दाः एकः कर्मदेवाना-न्देवाना॑मान॒न्दः ये कर्मणा देवान॑पिय॒न्ति श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ते ये शत-ङ्कर्मदेवाना-न्देवाना॑मान॒न्दाः एको देवाना॑मान॒न्दः श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ते ये शत-न्देवाना॑मान॒न्दाः एक इन्द्र॑स्या-ऽऽन॒न्दः 3 श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ते ये शतमिन्द्र॑स्या-ऽऽन॒न्दाः एको बृहस्पते॑रान॒न्दः श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ते ये शत-म्बृहस्पते॑रान॒न्दाः एकः प्रजापते॑रान॒न्दः श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य ते ये शत-म्प्रजापते॑रान॒न्दाः एको ब्रह्मण॑ आन॒न्दः श्रोत्रियस्य चाकाम॑हत॒स्य 4 यश्चा॑य-म्पु॒रुषे यश्चासा॑वादि॒त्ये एकः॑ य॑ एवं॒​विँत् अस्माल्लो॑कात्प्रे॒त्य एतमन्नमयमात्मानमुप॑सङ्क्रा॒मति एत-म्प्राणमयमात्मानमुप॑सङ्क्रा॒मति एत-म्मनोमयमात्मानमुप॑सङ्क्रा॒मति एतं-विँज्ञानमयमात्मानमुप॑सङ्क्रा॒मति एतमानन्दमयमात्मानमुप॑सङ्क्रा॒मति तदप्येष श्लो॑को भ॒वति 5 इत्यष्टमो-ऽनुवाकः यतो॒ वाचो॒ निव॑र्तन्ते अप्रा᳚प्य॒ मन॑सा स॒ह आनन्द-म्ब्रह्म॑णो वि॒द्वान् बिभेति कुत॑श्चने॒ति एतग्ं वाव॑ त॒पति किमहग्ं साधु॑ नाक॒रवम् किमह-म्पापमकर॑वमि॒ति एवं-विँद्वानेते आत्मा॑नग्ग् स्पृ॒णुते उ॒भे ह्ये॑वैष॒ एते आत्मा॑नग्ग् स्पृ॒णुते ए॒वं-वेँद॑ इत्यु॑प॒निष॑त् 1 इति नवमो-ऽनुवाकः ओं स॒ह ना॑ववतु स॒ह नौ॑ भुनक्तु स॒ह वी॒र्य॑-ङ्करवावहै ते॒ज॒स्विना॒वधी॑तमस्तु॒ मा वि॑द्विषा॒वहै᳚ ओं शान्ति॒-श्शान्ति॒-श्शान्तिः॑ हरिः॑ ओम् श्री कृष्णार्पणमस्तु