ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ ബാലകാണ്ഡം । അഥ പ്രഥമസ്സർഗഃ । തപസ്സ്വാധ്യായനിരതം തപസ്വീ വാഗ്വിദാം വരം । നാരദം പരിപപ്രച്ഛ വാല്മീകിർമുനിപുംഗവം ॥ 1 ॥ കോഽന്വസ്മിൻസാമ്പ്രതം ലോകേ ഗുണവാൻ കശ്ച വീര്യവാൻ । ധർമജ്ഞശ്ച കൃതജ്ഞശ്ച സത്യവാക്യോ ദൃഢവ്രതഃ ॥ 2 ॥ ചാരിത്രേണ ച കോ യുക്തഃ സർവഭൂതേഷു കോ ഹിതഃ । വിദ്വാൻ കഃ കഃ സമർഥശ്ച കശ്ചൈകപ്രിയദർശനഃ ॥ 3 ॥ ആത്മവാൻ കോ ജിതക്രോധോ ദ്യുതിമാൻ കോഽനസൂയകഃ । കസ്യ ബിഭ്യതി ദേവാശ്ച ജാതരോഷസ്യ സംയുഗേ ॥ 4 ॥ ഏതദിച്ഛാമ്യഹം ശ്രോതും പരം കൗതൂഹലം ഹി മേ । മഹർഷേ ത്വം സമർഥോഽസി ജ്ഞാതുമേവംവിധം നരം ॥ 5 ॥ ശ്രുത്വാ ചൈതത്ത്രിലോകജ്ഞോ വാല്മീകേർനാരദോ വചഃ । ശ്രൂയതാമിതി ചാമന്ത്ര്യ പ്രഹൃഷ്ടോ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 6 ॥ ബഹവോ ദുർലഭാശ്ചൈവ യേ ത്വയാ കീർതിതാ ഗുണാഃ । മുനേ വക്ഷ്യാമ്യഹം ബുദ്ധ്വാ തൈര്യുക്തഃ ശ്രൂയതാം നരഃ ॥ 7 ॥ ഇക്ഷ്വാകുവംശപ്രഭവോ രാമോ നാമ ജനൈഃ ശ്രുതഃ । നിയതാത്മാ മഹാവീര്യോ ദ്യുതിമാൻ ധൃതിമാൻ വശീ ॥ 8 ॥ ബുദ്ധിമാൻ നീതിമാൻ വാഗ്മീ ശ്രീമാൻ ശത്രുനിബർഹണഃ । വിപുലാംസോ മഹാബാഹുഃ കംബുഗ്രീവോ മഹാഹനുഃ ॥ 9 ॥ മഹോരസ്കോ മഹേഷ്വാസോ ഗൂഢജത്രുരരിന്ദമഃ । ആജാനുബാഹുഃ സുശിരാഃ സുലലാടഃ സുവിക്രമഃ ॥ 10 ॥ സമഃ സമവിഭക്താംഗഃ സ്നിഗ്ധവർണഃ പ്രതാപവാൻ । പീനവക്ഷാ വിശാലാക്ഷോ ലക്ഷ്മീവാൻ ശുഭലക്ഷണഃ ॥ 11 ॥ ധർമജ്ഞഃ സത്യസന്ധശ്ച പ്രജാനാം ച ഹിതേ രതഃ । യശസ്വീ ജ്ഞാനസമ്പന്നഃ ശുചിർവശ്യഃ സമാധിമാൻ ॥ 12 ॥ പ്രജാപതിസമഃ ശ്രീമാൻ ധാതാ രിപുനിഷൂദനഃ । രക്ഷിതാ ജീവലോകസ്യ ധർമസ്യ പരിരക്ഷിതാ ॥ 13 ॥ രക്ഷിതാ സ്വസ്യ ധർമസ്യ സ്വജനസ്യ ച രക്ഷിതാ । വേദവേദാംഗതത്ത്വജ്ഞോ ധനുർവേദേ ച നിഷ്ഠിതഃ ॥ 14 ॥ സർവശാസ്ത്രാർഥതത്ത്വജ്ഞോ സ്മൃതിമാൻപ്രതിഭാനവാൻ । സർവലോകപ്രിയഃ സാധുരദീനാത്മാ വിചക്ഷണഃ ॥ 15 ॥ സർവദാഭിഗതഃ സദ്ഭിഃ സമുദ്ര ഇവ സിന്ധുഭിഃ । ആര്യഃ സർവസമശ്ചൈവ സദൈകപ്രിയദർശനഃ ॥ 16 ॥ സ ച സർവഗുണോപേതഃ കൗസല്യാനന്ദവർധനഃ । സമുദ്ര ഇവ ഗാംഭീര്യേ ധൈര്യേണ ഹിമവാനിവ ॥ 17 ॥ വിഷ്ണുനാ സദൃശോ വീര്യേ സോമവത്പ്രിയദർശനഃ । കാലാഗ്നിസദൃശഃ ക്രോധേ ക്ഷമയാ പൃഥിവീസമഃ ॥ 18 ॥ ധനദേന സമസ്ത്യാഗേ സത്യേ ധർമ ഇവാപരഃ । തമേവം ഗുണസമ്പന്നം രാമം സത്യപരാക്രമം ॥ 19 ॥ ജ്യേഷ്ഠം ശ്രേഷ്ഠഗുണൈര്യുക്തം പ്രിയം ദശരഥഃ സുതം । പ്രകൃതീനാം ഹിതൈര്യുക്തം പ്രകൃതി പ്രിയ കാമ്യയാ ॥ 20 ॥ യൗവരാജ്യേന സംയോക്തുമൈച്ഛത്പ്രീത്യാ മഹീപതിഃ । തസ്യാഭിഷേകസംഭാരാൻ ദൃഷ്ട്വാ ഭാര്യാഽഥ കൈകയീ ॥ 21 ॥ പൂർവം ദത്തവരാ ദേവീ വരമേനമയാചത । വിവാസനം ച രാമസ്യ ഭരതസ്യാഭിഷേചനം ॥ 22 ॥ സ സത്യവചനാദ്രാജാ ധർമപാശേന സംയതഃ । വിവാസയാമാസ സുതം രാമം ദശരഥഃ പ്രിയം ॥ 23 ॥ സ ജഗാമ വനം വീരഃ പ്രതിജ്ഞാമനുപാലയൻ । പിതുർവചനനിർദേശാത്കൈകേയ്യാഃ പ്രിയകാരണാത് ॥ 24 ॥ തം വ്രജന്തം പ്രിയോ ഭ്രാതാ ലക്ഷ്മണോഽനുജഗാമ ഹ । സ്നേഹാദ്വിനയസമ്പന്നഃ സുമിത്രാനന്ദവർധനഃ ॥ 25 ॥ ഭ്രാതരം ദയിതോ ഭ്രാതുഃ സൗഭ്രാത്രമനുദർശയൻ । രാമസ്യ ദയിതാ ഭാര്യാ നിത്യം പ്രാണസമാഹിതാ ॥ 26 ॥ ജനകസ്യ കുലേ ജാതാ ദേവമായേവ നിർമിതാ । സർവലക്ഷണസമ്പന്നാ നാരീണാമുത്തമാ വധൂഃ ॥ 27 ॥ സീതാഽപ്യനുഗതാ രാമം ശശിനം രോഹിണീ യഥാ । പൗരൈരനുഗതോ ദൂരം പിത്രാ ദശരഥേന ച ॥ 28 ॥ ശൃംഗിബേരപുരേ സൂതം ഗംഗാകൂലേ വ്യസർജയത് । ഗുഹമാസാദ്യ ധർമാത്മാ നിഷാദാധിപതിം പ്രിയം ॥ 29 ॥ ഗുഹേന സഹിതോ രാമഃ ലക്ഷ്മണേന ച സീതയാ । തേ വനേന വനം ഗത്വാ നദീസ്തീർത്വാ ബഹൂദകാഃ ॥ 30 ॥ ചിത്രകൂടമനുപ്രാപ്യ ഭരദ്വാജസ്യ ശാസനാത് । രമ്യമാവസഥം കൃത്വാ രമമാണാ വനേ ത്രയഃ ॥ 31 ॥ ദേവഗന്ധർവസങ്കാശാസ്തത്ര തേ ന്യവസൻസുഖം । ചിത്രകൂടം ഗതേ രാമേ പുത്രശോകാതുരസ്തഥാ ॥ 32 ॥ രാജാ ദശരഥഃ സ്വർഗം ജഗാമ വിലപൻസുതം । മൃതേ തു തസ്മിൻഭരതോ വസിഷ്ഠപ്രമുഖൈർദ്വിജൈഃ ॥ 33 ॥ നിയുജ്യമാനോ രാജ്യായ നൈച്ഛദ്രാജ്യം മഹാബലഃ । സ ജഗാമ വനം വീരോ രാമപാദപ്രസാദകഃ ॥ 34 ॥ ഗത്വാ തു സ മഹാത്മാനം രാമം സത്യപരാക്രമം । അയാചദ്ഭ്രാതരം രാമം ആര്യഭാവപുരസ്കൃതഃ ॥ 35 ॥ ത്വമേവ രാജാ ധർമജ്ഞ ഇതി രാമം വചോഽബ്രവീത് । രാമോഽപി പരമോദാരഃ സുമുഖസ്സുമഹായശാഃ ॥ 36 ॥ ന ചൈച്ഛത്പിതുരാദേശാദ്രാജ്യം രാമോ മഹാബലഃ । പാദുകേ ചാസ്യ രാജ്യായ ന്യാസം ദത്ത്വാ പുനഃ പുനഃ ॥ 37 ॥ നിവർതയാമാസ തതോ ഭരതം ഭരതാഗ്രജഃ । സ കാമമനവാപ്യൈവ രാമപാദാവുപസ്പൃശൻ ॥ 38 ॥ നന്ദിഗ്രാമേഽകരോദ്രാജ്യം രാമാഗമനകാങ്ക്ഷയാ । ഗതേ തു ഭരതേ ശ്രീമാൻ സത്യസന്ധോ ജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ 39 ॥ രാമസ്തു പുനരാലക്ഷ്യ നാഗരസ്യ ജനസ്യ ച । തത്രാഗമനമേകാഗ്രോ ദണ്ഡകാൻപ്രവിവേശ ഹ ॥ 40 ॥ പ്രവിശ്യ തു മഹാരണ്യം രാമോ രാജീവലോചനഃ । വിരാധം രാക്ഷസം ഹത്വാ ശരഭംഗം ദദർശ ഹ ॥ 41 ॥ സുതീക്ഷ്ണം ചാപ്യഗസ്ത്യം ച അഗസ്ത്യഭ്രാതരം തഥാ । അഗസ്ത്യവചനാച്ചൈവ ജഗ്രാഹൈന്ദ്രം ശരാസനം ॥ 42 ॥ ഖഡ്ഗം ച പരമപ്രീതസ്തൂണീ ചാക്ഷയസായകൗ । വസതസ്തസ്യ രാമസ്യ വനേ വനചരൈഃ സഹ ॥ 43 ॥ ഋഷയോഽഭ്യാഗമൻസർവേ വധായാസുരരക്ഷസാം । സ തേഷാം പ്രതിശുശ്രാവ രാക്ഷസാനാം തഥാ വനേ ॥ 44 ॥ പ്രതിജ്ഞാതശ്ച രാമേണ വധഃ സംയതി രക്ഷസാം । ഋഷീണാമഗ്നികല്പാനാം ദണ്ഡകാരണ്യവാസിനാം ॥ 45 ॥ തേന തത്രൈവ വസതാ ജനസ്ഥാനനിവാസിനീ । വിരൂപിതാ ശൂർപണഖാ രാക്ഷസീ കാമരൂപിണീ ॥ 46 ॥ തതഃ ശൂർപണഖാവാക്യാദുദ്യുക്താൻസർവരാക്ഷസാൻ । ഖരം ത്രിശിരസം ചൈവ ദൂഷണം ചൈവ രാക്ഷസം ॥ 47 ॥ നിജഘാന രണേ രാമസ്തേഷാം ചൈവ പദാനുഗാൻ । വനേ തസ്മിന്നിവസതാ ജനസ്ഥാനനിവാസിനാം ॥ 48 ॥ രക്ഷസാം നിഹതാന്യാസൻസഹസ്രാണി ചതുർദശ । തതോ ജ്ഞാതിവധം ശ്രുത്വാ രാവണഃ ക്രോധമൂർഛിതഃ ॥ 49 ॥ സഹായം വരയാമാസ മാരീചം നാമ രാക്ഷസം । വാര്യമാണഃ സുബഹുശോ മാരീചേന സ രാവണഃ ॥ 50 ॥ ന വിരോധോ ബലവതാ ക്ഷമോ രാവണ തേന തേ । അനാദൃത്യ തു തദ്വാക്യം രാവണഃ കാലചോദിതഃ ॥ 51 ॥ ജഗാമ സഹമാരീചഃ തസ്യാശ്രമപദം തദാ । തേന മായാവിനാ ദൂരമപവാഹ്യ നൃപാത്മജൗ ॥ 52 ॥ ജഹാര ഭാര്യാം രാമസ്യ ഗൃധ്രം ഹത്വാ ജടായുഷം । ഗൃധ്രം ച നിഹതം ദൃഷ്ട്വാ ഹൃതാം ശ്രുത്വാ ച മൈഥിലീം ॥ 53 ॥ രാഘവഃ ശോകസന്തപ്തോ വിലലാപാകുലേന്ദ്രിയഃ । തതസ്തേനൈവ ശോകേന ഗൃധ്രം ദഗ്ധ്വാ ജടായുഷം ॥ 54 ॥ മാർഗമാണോ വനേ സീതാം രാക്ഷസം സന്ദദർശ ഹ । കബന്ധം നാമ രൂപേണ വികൃതം ഘോരദർശനം ॥ 55 ॥ തം നിഹത്യ മഹാബാഹുഃ ദദാഹ സ്വർഗതശ്ച സഃ । സ ചാസ്യ കഥയാമാസ ശബരീം ധർമചാരിണീം ॥ 56 ॥ ശ്രമണീം ധർമനിപുണാമഭിഗച്ഛേതി രാഘവം । സോഽഭ്യഗച്ഛന്മഹാതേജാഃ ശബരീം ശത്രുസൂദനഃ ॥ 57 ॥ ശബര്യാ പൂജിതഃ സമ്യഗ്രാമോ ദശരഥാത്മജഃ । പമ്പാതീരേ ഹനുമതാ സംഗതോ വാനരേണ ഹ ॥ 58 ॥ ഹനുമദ്വചനാച്ചൈവ സുഗ്രീവേണ സമാഗതഃ । സുഗ്രീവായ ച തത്സർവം ശംസദ്രാമോ മഹാബലഃ ॥ 59 ॥ ആദിതസ്തദ്യഥാവൃത്തം സീതയാശ്ച വിശേഷതഃ । സുഗ്രീവശ്ചാപി തത്സർവം ശ്രുത്വാ രാമസ്യ വാനരഃ ॥ 60 ॥ ചകാര സഖ്യം രാമേണ പ്രീതശ്ചൈവാഗ്നിസാക്ഷികം । തതോ വാനരരാജേന വൈരാനുകഥനം പ്രതി ॥ 61 ॥ രാമായാവേദിതം സർവം പ്രണയാദ്ദുഃഖിതേന ച । പ്രതിജ്ഞാതം ച രാമേണ തദാ വാലിവധം പ്രതി ॥ 62 ॥ വാലിനശ്ച ബലം തത്ര കഥയാമാസ വാനരഃ । സുഗ്രീവഃ ശങ്കിതശ്ചാസീന്നിത്യം വീര്യേണ രാഘവേ ॥ 63 ॥ രാഘവഃ പ്രത്യയാർഥം തു ദുന്ദുഭേഃ കായമുത്തമം । ദർശയാമാസ സുഗ്രീവോ മഹാപർവത സന്നിഭം ॥ 64 ॥ ഉത്സ്മയിത്വാ മഹാബാഹുഃ പ്രേക്ഷ്യ ചാസ്ഥി മഹാബലഃ । പാദാംഗുഷ്ഠേന ചിക്ഷേപ സമ്പൂർണം ദശയോജനം ॥ 65 ॥ ബിഭേദ ച പുനഃ സാലാൻസപ്തൈകേന മഹേഷുണാ । ഗിരിം രസാതലം ചൈവ ജനയൻ പ്രത്യയം തദാ ॥ 66 ॥ തതഃ പ്രീതമനാസ്തേന വിശ്വസ്തഃ സ മഹാകപിഃ । കിഷ്കിന്ധാം രാമസഹിതോ ജഗാമ ച ഗുഹാം തദാ ॥ 67 ॥ തതോഽഗർജദ്ധരിവരഃ സുഗ്രീവോ ഹേമപിംഗലഃ । തേന നാദേന മഹതാ നിർജഗാമ ഹരീശ്വരഃ ॥ 68 ॥ അനുമാന്യ തദാ താരാം സുഗ്രീവേണ സമാഗതഃ । നിജഘാന ച തത്രൈനം ശരേണൈകേന രാഘവഃ ॥ 69 ॥ തതഃ സുഗ്രീവവചനാദ്ധത്വാ വാലിനമാഹവേ । സുഗ്രീവമേവ തദ്രാജ്യേ രാഘവഃ പ്രത്യപാദയത് ॥ 70 ॥ സ ച സർവാൻസമാനീയ വാനരാന്വാനരർഷഭഃ । ദിശഃ പ്രസ്ഥാപയാമാസ ദിദൃക്ഷുർജനകാത്മജാം ॥ 71 ॥ തതോ ഗൃധ്രസ്യ വചനാത്സമ്പാതേർഹനുമാൻബലീ । ശതയോജനവിസ്തീർണം പുപ്ലുവേ ലവണാർണവം ॥ 72 ॥ തത്ര ലങ്കാം സമാസാദ്യ പുരീം രാവണപാലിതാം । ദദർശ സീതാം ധ്യായന്തീം അശോകവനികാം ഗതാം ॥ 73 ॥ നിവേദയിത്വാഽഭിജ്ഞാനം പ്രവൃത്തിം ച നിവേദ്യ ച । സമാശ്വാസ്യ ച വൈദേഹീം മർദയാമാസ തോരണം ॥ 74 ॥ പഞ്ച സേനാഗ്രഗാൻഹത്വാ സപ്ത മന്ത്രിസുതാനപി । ശൂരമക്ഷം ച നിഷ്പിഷ്യ ഗ്രഹണം സമുപാഗമത് ॥ 75 ॥ അസ്ത്രേണോന്മുക്തമാത്മാനം ജ്ഞാത്വാ പൈതാമഹാദ്വരാത് । മർഷയന്രാക്ഷസാന്വീരോ യന്ത്രിണസ്താന്യദൃച്ഛയാ ॥ 76 ॥ തതോ ദഗ്ധ്വാ പുരീം ലങ്കാം ഋതേ സീതാം ച മൈഥിലീം । രാമായ പ്രിയമാഖ്യാതും പുനരായാന്മഹാകപിഃ ॥ 77 ॥ സോഽഭിഗമ്യ മഹാത്മാനം കൃത്വാ രാമം പ്രദക്ഷിണം । ന്യവേദയദമേയാത്മാ ദൃഷ്ടാ സീതേതി തത്ത്വതഃ ॥ 78 ॥ തതഃ സുഗ്രീവസഹിതോ ഗത്വാ തീരം മഹോദധേഃ । സമുദ്രം ക്ഷോഭയാമാസ ശരൈരാദിത്യസന്നിഭൈഃ ॥ 79 ॥ ദർശയാമാസ ചാത്മാനം സമുദ്രഃ സരിതാം പതിഃ । സമുദ്രവചനാച്ചൈവ നലം സേതുമകാരയത് ॥ 80 ॥ തേന ഗത്വാ പുരീം ലങ്കാം ഹത്വാ രാവണമാഹവേ । രാമഃ സീതാമനുപ്രാപ്യ പരാം വ്രീഡാമുപാഗമത് ॥ 81 ॥ താമുവാച തതോ രാമഃ പരുഷം ജനസംസദി । അമൃഷ്യമാണാ സാ സീതാ വിവേശ ജ്വലനം സതീ ॥ 82 ॥ തതോഽഗ്നിവചനാത്സീതാം ജ്ഞാത്വാ വിഗതകല്മഷാം । ബഭൗ രാമഃ സമ്പ്രഹൃഷ്ടഃ പൂജിതഃ സർവദൈവതൈഃ ॥ 83 ॥ കർമണാ തേന മഹതാ ത്രൈലോക്യം സചരാചരം । സദേവർഷിഗണം തുഷ്ടം രാഘവസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 84 ॥ അഭിഷിച്യ ച ലങ്കായാം രാക്ഷസേന്ദ്രം വിഭീഷണം । കൃതകൃത്യസ്തദാ രാമോ വിജ്വരഃ പ്രമുമോദ ഹ ॥ 85 ॥ ദേവതാഭ്യോ വരം പ്രാപ്യ സമുത്ഥാപ്യ ച വാനരാൻ । അയോധ്യാം പ്രസ്ഥിതോ രാമഃ പുഷ്പകേണ സുഹൃദ്വൃതഃ ॥ 86 ॥ ഭരദ്വാജാശ്രമം ഗത്വാ രാമഃ സത്യപരാക്രമഃ । ഭരതസ്യാന്തികം രാമോ ഹനൂമന്തം വ്യസർജയത് ॥ 87 ॥ പുനരാഖ്യായികാം ജല്പൻസുഗ്രീവസഹിതശ്ച സഃ । പുഷ്പകം തത്സമാരുഹ്യ നന്ദിഗ്രാമം യയൗ തദാ ॥ 88 ॥ നന്ദിഗ്രാമേ ജടാം ഹിത്വാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോഽനഘഃ । രാമഃ സീതാമനുപ്രാപ്യ രാജ്യം പുനരവാപ്തവാൻ ॥ 89 ॥ പ്രഹൃഷ്ടമുദിതോ ലോകസ്തുഷ്ടഃ പുഷ്ടഃ സുധാർമികഃ । നിരാമയോ ഹ്യരോഗശ്ച ദുർഭിക്ഷ ഭയവർജിതഃ ॥ 90 ॥ ന പുത്രമരണം കിഞ്ചിദ്ദ്രക്ഷ്യന്തി പുരുഷാഃ ക്വചിത് । നാര്യശ്ചാവിധവാ നിത്യം ഭവിഷ്യന്തി പതിവ്രതാഃ ॥ 91 ॥ ന ചാഗ്നിജം ഭയം കിഞ്ചിന്നാപ്സു മജ്ജന്തി ജന്തവഃ । ന വാതജം ഭയം കിഞ്ചിന്നാപി ജ്വരകൃതം തഥാ ॥ 92 ॥ ന ചാപി ക്ഷുദ്ഭയം തത്ര ന തസ്കരഭയം തഥാ । നഗരാണി ച രാഷ്ട്രാണി ധനധാന്യയുതാനി ച ॥ 93 ॥ നിത്യം പ്രമുദിതാഃ സർവേ യഥാ കൃതയുഗേ തഥാ । അശ്വമേധശതൈരിഷ്ട്വാ തഥാ ബഹുസുവർണകൈഃ ॥ 94 ॥ ഗവാം കോട്യയുതം ദത്വാ ബ്രഹ്മലോകം പ്രയാസ്യതി । അസംഖ്യേയം ധനം ദത്വാ ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ മഹായശാഃ ॥ 95 ॥ രാജവംശാൻ ശതഗുണാൻ സ്ഥാപയിഷ്യതി രാഘവഃ । ചാതുർവർണ്യം ച ലോകേഽസ്മിൻ സ്വേ സ്വേ ധർമേ നിയോക്ഷ്യതി ॥ 96 ॥ ദശവർഷസഹസ്രാണി ദശവർഷശതാനി ച । രാമോ രാജ്യമുപാസിത്വാ ബ്രഹ്മലോകം ഗമിഷ്യതി ॥ 97 ॥ ഇദം പവിത്രം പാപഘ്നം പുണ്യം വേദൈശ്ച സമ്മിതം । യഃ പഠേദ്രാമചരിതം സർവപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥ 98 ॥ ഏതദാഖ്യാനമായുഷ്യം പഠന്രാമായണം നരഃ । സപുത്രപൗത്രഃ സഗണഃ പ്രേത്യ സ്വർഗേ മഹീയതേ ॥ 99 ॥ പഠൻ ദ്വിജോ വാഗൃഷഭത്വമീയാത് സ്യാത് ക്ഷത്രിയോ ഭൂമിപതിത്വമീയാത് । വണിഗ്ജനഃ പണ്യഫലത്വമീയാത് ജനശ്ച ശൂദ്രോഽപി മഹത്ത്വമീയാത് ॥ 100 ॥ ഇത്യാർഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയേ ആദികാവ്യേ ബാലകാണ്ഡേ നാരദവാക്യം നാമ പ്രഥമഃ സർഗഃ ॥