हैंदवम्
हैं
హై
हैंदवम्
ஹி
હિં
English
हिंदी
മലയാളം
తెలుగు
தமிழ்
ಕನ್ನಡ
📍
𖦏
Auto Detect Location
Font Size:
a
a
a
पितृ तर्पण विधि - आपस्तम्भ सूत्रम्
आवश्यक
सामग्री
–
-
दर्भ
-
काली
तिल
-
भीगे
हुए
चावल
-
कलश
में
शुद्ध
जल
(अर्घ्य
पात्र)
-
पंचपात्र
(आचमन
पात्र,
उद्दरणी,
अरिवेणम्)
-
तर्पण
के
लिए
थाली
-
चुटकीभर
चंदन
-
बैठने
के
लिए
आसन
यज्ञोपवीत
धारण
विधि
-
सव्य
–
सामान्य
रूप
से
बाएं
कंधे
के
ऊपर
से
दाईं
कमर
तक
-
निवीती
–
माला
की
तरह
गले
से
पेट
पर
डालना
-
प्राचीनावीती
–
दाएं
कंधे
के
ऊपर
से
बाईं
कमर
तक
शिवाय
गुरवे
नमः
।
शुचिः
–
(सिर
पर
जल
छिड़कें)
अपवित्रः
पवित्रो
वा
सर्वावस्थां
गतोऽपि
वा
यः
स्मरेत्
पुण्डरीकाक्षं
स
बाह्याभ्यन्तरः
शुचिः
॥
पुण्डरीकाक्ष
पुण्डरीकाक्ष
पुण्डरीकाक्ष
॥
प्रार्थना
–
(नमस्कार
करते
हुए
इसे
पढ़ें)
शुक्लाम्बरधरं
विष्णुं
शशिवर्णं
चतुर्भुजं
प्रसन्नवदनं
ध्यायेत्
सर्व
विघ्नोपशान्तये
॥
वक्रतुण्ड
महाकाय
कोटिसूर्यसमप्रभ
।
निर्विघ्नं
कुरु
मे
देव
सर्वकार्येषु
सर्वदा
॥
ओं
श्री
महागणाधिपतये
नमः
।
आचम्य
–
(आचमन
करें)
ओं
केशवाय
स्वाहा
।
ओं
नारायणाय
स्वाहा
।
ओं
माधवाय
स्वाहा
।
ओं
गोविन्दाय
नमः
।
ओं
विष्णवे
नमः
।
ओं
मधुसूदनाय
नमः
।
ओं
त्रिविक्रमाय
नमः
।
ओं
वामनाय
नमः
।
ओं
श्रीधराय
नमः
।
ओं
हृषीकेशाय
नमः
।
ओं
पद्मनाभाय
नमः
।
ओं
दामोदराय
नमः
।
ओं
संकर्षणाय
नमः
।
ओं
वासुदेवाय
नमः
।
ओं
प्रद्युम्नाय
नमः
।
ओं
अनिरुद्धाय
नमः
।
ओं
पुरुषोत्तमाय
नमः
।
ओं
अधोक्षजाय
नमः
।
ओं
नरसिंहाय
नमः
।
ओं
अच्युताय
नमः
।
ओं
जनार्दनाय
नमः
।
ओं
उपेन्द्राय
नमः
।
ओं
हरये
नमः
।
ओं
श्री
कृष्णाय
नमः
।
पवित्रम्
–
ओं
पवित्रवन्तः
परिवाजमासते
पितैषां
प्रत्नो
अभि
रक्षति
व्रतम्
।
महः
समुद्रं
वरुणस्तिरो
दधे
धीरा
इच्छेकुर्धरुणेष्वारभम्
॥
पवित्रं
ते
विततं
ब्रह्मणस्पते
प्रभुर्गात्राणि
पर्येषि
विश्वतः
।
अतप्ततनूर्न
तदामो
अश्नुते
शृता
इद्वहन्तस्तत्समाशत
॥
पवित्रं
धृत्वा
॥
(पवित्र
धारण
करें)
भूतोच्छाटनम्
–
उत्तिष्ठन्तु
भूतपिशाचाः
एते
भूमिभारकाः
।
एतेषामविरोधेन
ब्रह्मकर्म
समारभे
॥
(दाहिने
हाथ
में
अक्षत
लेकर
ऊपर
के
श्लोक
को
पढ़ते
हुए
सूंघकर
अपने
बाएं
से
पीछे
की
ओर
फेंक
दें)
प्राणायाम
–
ओं
भूः
।
ओं
भुवः
।
ओं
सुवः
।
ओं
महः
।
ओं
जनः
।
ओं
तपः
।
ओं
सत्यम्
।
तत्सवितुर्वरेण्यं
भर्गो
देवस्य
धीमहि
।
धियो
यो
नः
प्रचोदयात्
।
ओं
आपो
ज्योती
रसोमृतं
ब्रह्म
भूर्भुवस्सुवरोम्
।
(तीन
बार
अनुलोम-विलोम
प्राणायाम
करें)
संकल्प
–
(अक्षत
हाथ
में
लें)
श्री
गोविन्द
गोविन्द
गोविन्द
।
श्रीमहाविष्णोराज्ञया
प्रवर्तमानस्य
अद्य
ब्रह्मणः
द्वितीय
परार्थे
श्वेतवराह
कल्पे
वैवस्वत
मन्वन्तरे
कलियुगे
प्रथमपादे
जम्बूद्वीपे
भारतवर्षे
भरतखण्डे
मेरोः
दक्षिण
दिग्भागे
श्रीशैलस्य
___
प्रदेशे
___,
___
नद्योः
मध्ये
पुण्यप्रदेशे
समस्त
देवता
ब्राह्मण
आचार्य
हरि
हर
गुरु
चरण
सन्निधौ
अस्मिन्
वर्तमने
व्यावहरिक
चान्द्रमानेन
श्री
____
नाम
संवत्सरे
___
अयने
___
ऋतौ
___
मासे
___
पक्षे
___
तिथौ
___
वासरे
श्रीविष्णु
नक्षत्रे
श्रीविष्णु
योगे
श्रीविष्णु
करण
एवं
गुण
विशेषण
विशिष्टायां
पुण्यतिथौ
॥
प्राचीनावीती
॥
अस्मत्
पितॄनुद्दिश्य
अस्मत्
पितॄणां
पुण्यलोकावाप्त्यर्थं
पितृ
तर्पणं
करिष्ये
॥
सव्यं
॥
(जल
लेकर
अक्षत
अरिवेणम्
में
डालें)
नमस्कार
–
(नमस्कार
करें)
ईशानः
पितृरूपेण
महादेवो
महेश्वरः
।
प्रीयतां
भगवानीशः
परमात्मा
सदाशिवः
॥
1
देवताभ्यः
पितृभ्यश्च
महायोगिभ्य
एव
च
।
नमः
स्वाहायै
स्वधायै
नित्यमेव
नमो
नमः
॥
2
मन्त्रमध्ये
क्रियामध्ये
विष्णोस्स्मरण
पूर्वकं
।
यत्किञ्चित्क्रियते
कर्म
तत्कोटि
गुणितं
भवेत्
॥
3
विष्णुर्विष्णुर्विष्णुः
॥
(दक्षिण
दिशा
की
ओर
मुड़कर
बैठें)
अर्घ्यपात्र
–
अर्घ्यपात्रयोः
अमी
गन्धाः
।
(अर्घ्यपात्र
में
चंदन
डालें)
पुष्पार्था
इमे
अक्षताः
।
(अर्घ्यपात्र
में
अक्षत
डालें)
अमी
कुशाः
।
(अर्घ्यपात्र
में
एक
दर्भ
डालें)
॥
सव्यं
॥
नमस्कृत्य
।
ओं
आयन्तु
नः
पितरस्सोम्यासोग्निष्वात्ताः
पथिभिर्देव
यानैः
।
अस्मिन्
यज्ञे
स्वधया
मदन्त्वधि
बृवन्तु
ते
अवन्तु
अस्मान्
॥
इदं
पितृभ्यो
नमो
अस्त्वद्य
ये
पूर्वासो
य
उपरास
ईयुः
।
ये
पार्थिवे
रजस्या
निषत्ता
ये
वा
नूनं
सुवृजनासु
विक्षु
॥
पितृदेवताभ्यो
नमः
।
ओं
आगच्छन्तु
मे
पितर
इमं
गृह्णन्तु
जलाञ्जलिम्
।
(थाली
में
एक
दर्भ
रखें)
॥
प्राचीनावीती
॥
सकलोपचारार्थे
तिलान्
समर्पयामि
।
(काली
तिल
थाली
में
रखे
दर्भ
पर
डालें)
पित्रादि
तर्पणम्
।
(दाएं
अंगूठे
पर
काली
तिल
लगाकर
पितृतीर्थ
के
रूप
में
तीन
बार
जल
डालें
।
ब्राह्मणों
के
लिए
-
शर्माणं,
क्षत्रियों
के
लिए
-
वर्माणं,
वैश्यों
के
लिए
-
गुप्तम्)
(केवल
स्वर्गवासियों
के
लिए
करें
।
जीवितों
के
लिए
न
करें
।
)
॥
प्राचीनावीती
॥
[पिता]
अस्मत्
पितरं
__(गोत्र)__
गोत्रं
__(नाम)__
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[पितामह]
अस्मत्
पितामहं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
रुद्ररूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[प्रपितामह]
अस्मत्
प्रपितामहं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
आदित्यरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[माता]
अस्मत्
मातरं
___
गोत्रां
___
दां
वसुरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[पितामही]
अस्मत्
पितामहीं
___
गोत्रां
___
दां
रुद्ररूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[प्रपितामही]
अस्मत्
प्रपितामहीं
___
गोत्रां
___
दां
आदित्यरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[सपत्नीमाता
(सौतेली
माता)]
(यदि
सौतेली
माता
हो
और
स्वर्गवासी
हुई
हो
तभी
करें)
अस्मत्
सापत्नीमातरं
___
गोत्रां
___
दां
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[मातामह]
अस्मत्
मातामहं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[मातुः
पितामह]
अस्मत्
मातुः
पितामहं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
रुद्ररूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[मातुः
प्रपितामह]
अस्मत्
मातुः
प्रपितामहं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
आदित्यरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[मातामही]
अस्मत्
मातामहीं
___
गोत्रां
___
दां
वसुरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[मातुः
पितामही]
अस्मत्
मातुः
पितामहीं
___
गोत्रां
___
दां
रुद्ररूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[मातुः
प्रपितामही]
अस्मत्
मातुः
प्रपितामहीं
___
गोत्रां
___
दां
आदित्यरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
(निम्नलिखित
तर्पण
केवल
विवाहित
व्यक्तियों
द्वारा
स्वर्गवासियों
के
लिए
ही
दें
।
जीवितों
को
न
दें)
[पत्नी]
अस्मत्
आत्मपत्नीं
___
गोत्रां
___
दां
वसुरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[पुत्र]
अस्मत्
सुतं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[भ्राता]
अस्मत्
भ्रातरं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[ज्येष्ठ/कनिष्ठ
पितृव्य
(चाचा)]
अस्मत्
ज्येष्ठ/कनिष्ठ
पितृव्यं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[मातुल
(मामा)]
अस्मत्
मातुलं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[पुत्री]
अस्मत्
दुहितरं
___
गोत्रां
___
दां
वसुरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[भगिनी
(बहन)]
अस्मत्
भगिनीं
___
गोत्रां
___
दां
वसुरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[दौहित्र
(नाती)]
अस्मत्
दौहित्रं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[भगिनेयक
(भांजा)]
अस्मत्
भगिनेयकं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[पितृष्वसा
(बुआ)]
अस्मत्
पितृष्वसारं
___
गोत्रां
___
दां
वसुरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[ज्येष्ठ/कनिष्ठ
मातृष्वसा
(चाची)]
अस्मत्
ज्येष्ठ/कनिष्ठ
मातृष्वसारं
___
गोत्रां
___
दां
वसुरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[जामाता
(दामाद)]
अस्मत्
जामातरं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[भावुक
(बहनोई)]
अस्मत्
भावुकं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[स्नुषा
(बहू)]
अस्मत्
स्नुषां
___
गोत्रं
___
दां
वसुरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[श्वशुर
(ससुर)]
अस्मत्
श्वशुरं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[श्वश्रू
(सास)]
अस्मत्
श्वश्रूं
___
गोत्रां
___
दां
वसुरूपां
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[स्यालक
(साला)]
अस्मत्
स्यालकं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[आचार्य]
अस्मत्
स्वामिनं/आचार्यं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[ब्रह्मोपदेश
करने
वाले
गुरु]
अस्मत्
गुरुं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
[तर्पण
मांगने
वाले]
अस्मत्
रिक्थिनं
___
गोत्रं
___
शर्माणं*
वसुरूपं
स्वधा
नमस्तर्पयामि
तर्पयामि
तर्पयामि
।
पितृदेवताभ्यो
नमः
।
सुप्रीतो
भवतु
।
कुशोदकम्
–
॥
प्राचीनावीती
॥
एषान्नमाता
न
पिता
न
बन्धुः
नान्य
गोत्रिणः
।
ते
सर्वे
तृप्तिमायान्तु
मयोत्सृष्टैः
कुशोदकैः
॥
तृप्यत
तृप्यत
तृप्यत
तृप्यत
तृप्यत
।
(कुछ
तिल,
थाली
में
रखे
दर्भ
को
हाथ
में
लेकर
कलश
का
जल
पितृतीर्थ
के
रूप
में
थाली
में
डालें
।
दर्भ
भी
फेंक
दें
और
हाथ
से
तिल
साफ
कर
लें)
।
निष्पीडनोदकम्
–
॥
निवीती
॥
येके
चास्मत्कुलेजाताः
अपुत्राः
गोत्रिणो
मृताः
।
ते
गृह्णन्तु
मया
दत्तं
वस्त्रनिष्पीडनोदकम्
।
(जनेऊ
दंड
की
तरह
डालकर
ब्रह्मग्रन्थि
पर
जल
डालकर
गीला
करके
पिंडीकरण
करके
आंखों
पर
लगाएं)
समर्पणम्
–
॥
सव्यं
॥
कायेन
वाचा
मनसैन्द्रियैर्वा
बुद्ध्यात्मना
वा
प्रकृतिस्स्वभावात्
।
करोमि
यद्यत्सकलं
परस्मै
नारायणायेति
समर्पयामि
॥
नमो
ब्रह्मण्यदेवाय
गो
ब्राह्मण
हिताय
च
।
जगद्धिताय
कृष्णाय
गोविन्दाय
नमो
नमः
॥
पवित्रं
विसृज्य
।
ओं
शान्तिः
शान्तिः
शान्तिः
।
ओं
तत्सत्
ब्रह्मार्पणमस्तु
।