हैंహైHaindavamஹிહિં
📍
Font Size:
മണിദ്വീപ വർണന
(ശ്രീദേവീഭാഗവതം, ദ്വാദശ സ്കന്ധം, ദശമോഽധ്യായഃ, , മണിദ്വീപ വർണന - 1)
വ്യാസ ഉവാച –
ബ്രഹ്മലോകാദൂർധ്വഭാഗേ സർവലോകോഽസ്തി യഃ ശ്രുതഃ ।
മണിദ്വീപഃ സ ഏവാസ്തി യത്ര ദേവീ വിരാജതേ ॥ 1 ॥
സർവസ്മാദധികോ യസ്മാത്സർവലോകസ്തതഃ സ്മൃതഃ ।
പുരാ പരാംബയൈവായം കല്പിതോ മനസേച്ഛയാ ॥ 2 ॥
സർവാദൗ നിജവാസാർഥം പ്രകൃത്യാ മൂലഭൂതയാ ।
കൈലാസാദധികോ ലോകോ വൈകുണ്ഠാദപി ചോത്തമഃ ॥ 3 ॥
ഗോലോകാദപി സർവസ്മാത്സർവലോകോഽധികഃ സ്മൃതഃ ।
നൈതത്സമം ത്രിലോക്യാം തു സുന്ദരം വിദ്യതേ ക്വചിത് ॥ 4 ॥
ഛത്രീഭൂതം ത്രിജഗതോ ഭവസന്താപനാശകം ।
ഛായാഭൂതം തദേവാസ്തി ബ്രഹ്മാണ്ഡാനാം തു സത്തമ ॥ 5 ॥
ബഹുയോജനവിസ്തീർണോ ഗംഭീരസ്താവദേവ ഹി ।
മണിദ്വീപസ്യ പരിതോ വർതതേ തു സുധോദധിഃ ॥ 6 ॥
മരുത്സംഘട്ടനോത്കീർണതരംഗ ശതസങ്കുലഃ ।
രത്നാച്ഛവാലുകായുക്തോ ഝഷശംഖസമാകുലഃ ॥ 7 ॥
വീചിസംഘർഷസഞ്ജാതലഹരീകണശീതലഃ ।
നാനാധ്വജസമായുക്താ നാനാപോതഗതാഗതൈഃ ॥ 8 ॥
വിരാജമാനഃ പരിതസ്തീരരത്നദ്രുമോ മഹാൻ ।
തദുത്തരമയോധാതുനിർമിതോ ഗഗനേ തതഃ ॥ 9 ॥
സപ്തയോജനവിസ്തീർണഃ പ്രാകാരോ വർതതേ മഹാൻ ।
നാനാശസ്ത്രപ്രഹരണാ നാനായുദ്ധവിശാരദാഃ ॥ 10 ॥
രക്ഷകാ നിവസന്ത്യത്ര മോദമാനാഃ സമന്തതഃ ।
ചതുർദ്വാരസമായുക്തോ ദ്വാരപാലശതാന്വിതഃ ॥ 11 ॥
നാനാഗണൈഃ പരിവൃതോ ദേവീഭക്തിയുതൈർനൃപ ।
ദർശനാർഥം സമായാന്തി യേ ദേവാ ജഗദീശിതുഃ ॥ 12 ॥
തേഷാം ഗണാ വസന്ത്യത്ര വാഹനാനി ച തത്ര ഹി ।
വിമാനശതസംഘർഷഘണ്ടാസ്വനസമാകുലഃ ॥ 13 ॥
ഹയഹേഷാഖുരാഘാതബധിരീകൃതദിംമുഖഃ ।
ഗണൈഃ കിലകിലാരാവൈർവേത്രഹസ്തൈശ്ച താഡിതാഃ ॥ 14 ॥
സേവകാ ദേവസംഗാനാം ഭ്രാജന്തേ തത്ര ഭൂമിപ ।
തസ്മിങ്കോലാഹലേ രാജന്നശബ്ദഃ കേനചിത്ക്വചിത് ॥ 15 ॥
കസ്യചിച്ഛ്രൂയതേഽത്യന്തം നാനാധ്വനിസമാകുലേ ।
പദേ പദേ മിഷ്ടവാരിപരിപൂർണസരാൻസി ച ॥ 16 ॥
വാടികാ വിവിധാ രാജൻ രത്നദ്രുമവിരാജിതാഃ ।
തദുത്തരം മഹാസാരധാതുനിർമിതമണ്ഡലഃ ॥ 17 ॥
സാലോഽപരോ മഹാനസ്തി ഗഗനസ്പർശി യച്ഛിരഃ ।
തേജസാ സ്യാച്ഛതഗുണഃ പൂർവസാലാദയം പരഃ ॥ 18 ॥
ഗോപുരദ്വാരസഹിതോ ബഹുവൃക്ഷസമന്വിതഃ ।
യാ വൃക്ഷജാതയഃ സന്തി സർവാസ്താസ്തത്ര സന്തി ച ॥ 19 ॥
നിരന്തരം പുഷ്പയുതാഃ സദാ ഫലസമന്വിതാഃ ।
നവപല്ലവസംയുക്താഃ പരസൗരഭസങ്കുലാഃ ॥ 20 ॥
പനസാ ബകുലാ ലോധ്രാഃ കർണികാരാശ്ച ശിംശപാഃ ।
ദേവദാരുകാഞ്ചനാരാ ആമ്രാശ്ചൈവ സുമേരവഃ ॥ 21 ॥
ലികുചാ ഹിംഗുലാശ്ചൈലാ ലവംഗാഃ കട്ഫലാസ്തഥാ ।
പാടലാ മുചുകുന്ദാശ്ച ഫലിന്യോ ജഘനേഫലാഃ ॥ 22 ॥
താലാസ്തമാലാഃ സാലാശ്ച കങ്കോലാ നാഗഭദ്രകാഃ ।
പുന്നാഗാഃ പീലവഃ സാല്വകാ വൈ കർപൂരശാഖിനഃ ॥ 23 ॥
അശ്വകർണാ ഹസ്തികർണാസ്താലപർണാശ്ച ദാഡിമാഃ ।
ഗണികാ ബന്ധുജീവാശ്ച ജംബീരാശ്ച കുരണ്ഡകാഃ ॥ 24 ॥
ചാമ്പേയാ ബന്ധുജീവാശ്ച തഥാ വൈ കനകദ്രുമാഃ ।
കാലാഗുരുദ്രുമാശ്ചൈവ തഥാ ചന്ദനപാദപാഃ ॥ 25 ॥
ഖർജൂരാ യൂഥികാസ്താലപർണ്യശ്ചൈവ തഥേക്ഷവഃ ।
ക്ഷീരവൃക്ഷാശ്ച ഖദിരാശ്ചിഞ്ചാഭല്ലാതകാസ്തഥാ ॥ 26 ॥
രുചകാഃ കുടജാ വൃക്ഷാ ബില്വവൃക്ഷാസ്തഥൈവ ച ।
തുലസീനാം വനാന്യേവം മല്ലികാനാം തഥൈവ ച ॥ 27 ॥
ഇത്യാദിതരുജാതീനാം വനാന്യുപവനാനി ച ।
നാനാവാപീശതൈര്യുക്താന്യേവം സന്തി ധരാധിപ ॥ 28 ॥
കോകിലാരാവസംയുക്താ ഗുൻജദ്ഭ്രമരഭൂഷിതാഃ ।
നിര്യാസസ്രാവിണഃ സർവേ സ്നിഗ്ധച്ഛായാസ്തരൂത്തമാഃ ॥ 29 ॥
നാനാഋതുഭവാ വൃക്ഷാ നാനാപക്ഷിസമാകുലാഃ ।
നാനാരസസ്രാവിണീഭിർനദീഭിരതിശോഭിതാഃ ॥ 30 ॥
പാരാവതശുകവ്രാതസാരികാപക്ഷമാരുതൈഃ ।
ഹംസപക്ഷസമുദ്ഭൂത വാതവ്രാതൈശ്ചലദ്ദ്രുമം ॥ 31 ॥
സുഗന്ധഗ്രാഹിപവനപൂരിതം തദ്വനോത്തമം ।
സഹിതം ഹരിണീയൂഥൈർധാവമാനൈരിതസ്തതഃ ॥ 32 ॥
നൃത്യദ്ബർഹികദംബസ്യ കേകാരാവൈഃ സുഖപ്രദൈഃ ।
നാദിതം തദ്വനം ദിവ്യം മധുസ്രാവി സമന്തതഃ ॥ 33 ॥
കാംസ്യസാലാദുത്തരേ തു താമ്രസാലഃ പ്രകീർതിതഃ ।
ചതുരസ്രസമാകാര ഉന്നത്യാ സപ്തയോജനഃ ॥ 34 ॥
ദ്വയോസ്തു സാലയോർമധ്യേ സമ്പ്രോക്താ കല്പവാടികാ ।
യേഷാം തരൂണാം പുഷ്പാണി കാഞ്ചനാഭാനി ഭൂമിപ ॥ 35 ॥
പത്രാണി കാഞ്ചനാഭാനി രത്നബീജഫലാനി ച ।
ദശയോജനഗന്ധോ ഹി പ്രസർപതി സമന്തതഃ ॥ 36 ॥
തദ്വനം രക്ഷിതം രാജന്വസന്തേനർതുനാനിശം ।
പുഷ്പസിംഹാസനാസീനഃ പുഷ്പച്ഛത്രവിരാജിതഃ ॥ 37 ॥
പുഷ്പഭൂഷാഭൂഷിതശ്ച പുഷ്പാസവവിഘൂർണിതഃ ।
മധുശ്രീർമാധവശ്രീശ്ച ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ॥ 38 ॥
ക്രീഡതഃ സ്മേരവദനേ സുമസ്തബകകന്ദുകൈഃ ।
അതീവ രമ്യം വിപിനം മധുസ്രാവി സമന്തതഃ ॥ 39 ॥
ദശയോജനപര്യന്തം കുസുമാമോദവായുനാ ।
പൂരിതം ദിവ്യഗന്ധർവൈഃ സാംഗനൈർഗാനലോലുപൈഃ ॥ 40 ॥
ശോഭിതം തദ്വനം ദിവ്യം മത്തകോകിലനാദിതം ।
വസന്തലക്ഷ്മീസംയുക്തം കാമികാമപ്രവർധനം ॥ 41 ॥
താമ്രസാലാദുത്തരത്ര സീസസാലഃ പ്രകീർതിതഃ ।
സമുച്ഛ്രായഃ സ്മൃതോഽപ്യസ്യ സപ്തയോജനസംഖ്യയാ ॥ 42 ॥
സന്താനവാടികാമധ്യേ സാലയോസ്തു ദ്വയോർനൃപ ।
ദശയോജനഗന്ധസ്തു പ്രസൂനാനാം സമന്തതഃ ॥ 43 ॥
ഹിരണ്യാഭാനി കുസുമാന്യുത്ഫുല്ലാനി നിരന്തരം ।
അമൃതദ്രവസംയുക്തഫലാനി മധുരാണി ച ॥ 44 ॥
ഗ്രീഷ്മർതുർനായകസ്തസ്യാ വാടികായാ നൃപോത്തമ ।
ശുക്രശ്രീശ്ച ശുചിശ്രീശ്ച ദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ॥ 45 ॥
സന്താപത്രസ്തലോകാസ്തു വൃക്ഷമൂലേഷു സംസ്ഥിതാഃ ।
നാനാസിദ്ധൈഃ പരിവൃതോ നാനാദേവൈഃ സമന്വിതഃ ॥ 46 ॥
വിലാസിനീനാം ബൃന്ദൈസ്തു ചന്ദനദ്രവപങ്കിലൈഃ ।
പുഷ്പമാലാഭൂഷിതൈസ്തു താലവൃന്തകരാംബുജൈഃ ॥ 47 ॥
[പാഠഭേദഃ- പ്രാകാരഃ]
പ്രകാരഃ ശോഭിതോ ഏജച്ഛീതലാംബുനിഷേവിഭിഃ ।
സീസസാലാദുത്തരത്രാപ്യാരകൂടമയഃ ശുഭഃ ॥ 48 ॥
പ്രാകാരോ വർതതേ രാജന്മുനിയോജനദൈർഘ്യവാൻ ।
ഹരിചന്ദനവൃക്ഷാണാം വാടീ മധ്യേ തയോഃ സ്മൃതാ ॥ 49 ॥
സാലയോരധിനാഥസ്തു വർഷർതുർമേഘവാഹനഃ ।
വിദ്യുത്പിംഗലനേത്രശ്ച ജീമൂതകവചഃ സ്മൃതഃ ॥ 50 ॥
വജ്രനിർഘോഷമുഖരശ്ചേന്ദ്രധന്വാ സമന്തതഃ ।
സഹസ്രശോ വാരിധാരാ മുഞ്ചന്നാസ്തേ ഗണാവൃതഃ ॥ 51 ॥
നഭഃ ശ്രീശ്ച നഭസ്യശ്രീഃ സ്വരസ്യാ രസ്യമാലിനീ ।
അംബാ ദുലാ നിരത്നിശ്ചാഭ്രമന്തീ മേഘയന്തികാ ॥ 52 ॥
വർഷയന്തീ ചിബുണികാ വാരിധാരാ ച സമ്മതാഃ ।
വർഷർതോർദ്വാദശ പ്രോക്താഃ ശക്തയോ മദവിഹ്വലാഃ ॥ 53 ॥
നവപല്ലവവൃക്ഷാശ്ച നവീനലതികാന്വിതാഃ ।
ഹരിതാനി തൃണാന്യേവ വേഷ്ടിതാ യൈർധരാഽഖിലാ ॥ 54 ॥
നദീനദപ്രവാഹാശ്ച പ്രവഹന്തി ച വേഗതഃ ।
സരാംസി കലുഷാംബൂനി രാഗിചിത്തസമാനി ച ॥ 55 ॥
വസന്തി ദേവാഃ സിദ്ധാശ്ച യേ ദേവീകർമകാരിണഃ ।
വാപീകൂപതഡാഗാശ്ച യേ ദേവ്യർഥം സമർപിതാഃ ॥ 56 ॥
തേ ഗണാ നിവസന്ത്യത്ര സവിലാസാശ്ച സാംഗനാഃ ।
ആരകൂടമയാദഗ്രേ സപ്തയോജനദൈർഘ്യവാൻ ॥ 57 ॥
പഞ്ചലോഹാത്മകഃ സാലോ മധ്യേ മന്ദാരവാടികാ ।
നാനാപുഷ്പലതാകീർണാ നാനാപല്ലവശോഭിതാ ॥ 58 ॥
അധിഷ്ഠാതാഽത്ര സമ്പ്രോക്തഃ ശരദൃതുരനാമയഃ ।
ഇഷലക്ഷ്മീരൂർജലക്ഷ്മീർദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ॥ 59 ॥
നാനാസിദ്ധാ വസന്ത്യത്ര സാംഗനാഃ സപരിച്ഛദാഃ ।
പഞ്ചലോഹമയാദഗ്രേ സപ്തയോജനദൈർഘ്യവാൻ ॥ 60 ॥
ദീപ്യമാനോ മഹാശൃംഗൈർവർതതേ രൗപ്യസാലകഃ ।
പാരിജാതാടവീമധ്യേ പ്രസൂനസ്തബകാന്വിതാ ॥ 61 ॥
ദശയോജനഗന്ധീനി കുസുമാനി സമന്തതഃ ।
മോദയന്തി ഗണാൻസർവാന്യേ ദേവീകർമകാരിണഃ ॥ 62 ॥
തത്രാധിനാഥഃ സമ്പ്രോക്തോ ഹേമന്തർതുർമഹോജ്ജ്വലഃ ।
സഗണഃ സായുധഃ സർവാൻ രാഗിണോ രഞ്ജയന്നപഃ ॥ 63 ॥
സഹശ്രീശ്ച സഹസ്യശ്രീർദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ।
വസന്തി തത്ര സിദ്ധാശ്ച യേ ദേവീവ്രതകാരിണഃ ॥ 64 ॥
രൗപ്യസാലമയാദഗ്രേ സപ്തയോജനദൈർഘ്യവാൻ ।
സൗവർണസാലഃ സമ്പ്രോക്തസ്തപ്തഹാടകകല്പിതഃ ॥ 65 ॥
മധ്യേ കദംബവാടീ തു പുഷ്പപല്ലവശോഭിതാ ।
കദംബമദിരാധാരാഃ പ്രവർതന്തേ സഹസ്രശഃ ॥ 66 ॥
യാഭിർനിപീതപീതാഭിർനിജാനന്ദോഽനുഭൂയതേ ।
തത്രാധിനാഥഃ സമ്പ്രോക്തഃ ശൈശിരർതുർമഹോദയഃ ॥ 67 ॥
തപഃശ്രീശ്ച തപസ്യശ്രീർദ്വേ ഭാര്യേ തസ്യ സമ്മതേ ।
മോദമാനഃ സഹൈതാഭ്യാം വർതതേ ശിശിരാകൃതിഃ ॥ 68 ॥
നാനാവിലാസസംയുക്തോ നാനാഗണസമാവൃതഃ ।
നിവസന്തി മഹാസിദ്ധാ യേ ദേവീദാനകാരിണഃ ॥ 69 ॥
നാനാഭോഗസമുത്പന്നമഹാനന്ദസമന്വിതാഃ ।
സാംഗനാഃ പരിവാരൈസ്തു സംഘശഃ പരിവാരിതാഃ ॥ 70 ॥
സ്വർണസാലമയാദഗ്രേ മുനിയോജനദൈർഘ്യവാൻ ।
പുഷ്പരാഗമയഃ സാലഃ കുങ്കുമാരുണവിഗ്രഹഃ ॥ 71 ॥
പുഷ്പരാഗമയീ ഭൂമിർവനാന്യുപവനാനി ച ।
രത്നവൃക്ഷാലവാലാശ്ച പുഷ്പരാഗമയാഃ സ്മൃതാഃ ॥ 72 ॥
പ്രാകാരോ യസ്യ രത്നസ്യ തദ്രത്നരചിതാ ദ്രുമാഃ ।
വനഭൂഃ പക്ഷിനശ്ചൈവ രത്നവർണജലാനി ച ॥ 73 ॥
മണ്ഡപാ മണ്ഡപസ്തംഭാഃ സരാൻസി കമലാനി ച ।
പ്രാകാരേ തത്ര യദ്യത്സ്യാത്തത്സർവം തത്സമം ഭവേത് ॥ 74 ॥
പരിഭാഷേയമുദ്ദിഷ്ടാ രത്നസാലാദിഷു പ്രഭോ ।
തേജസാ സ്യാല്ലക്ഷഗുണഃ പൂർവസാലാത്പരോ നൃപ ॥ 75 ॥
ദിക്പാലാ നിവസന്ത്യത്ര പ്രതിബ്രഹ്മാൻഡവർതിനാം ।
ദിക്പാലാനാം സമഷ്ട്യാത്മരൂപാഃ സ്ഫൂർജദ്വരായുധാഃ ॥ 76 ॥
പൂർവാശായാം സമുത്തുംഗശൃംഗാ പൂരമരാവതീ ।
നാനോപവനസംയുക്താ മഹേന്ദ്രസ്തത്ര രാജതേ ॥ 77 ॥
സ്വർഗശോഭാ ച യാ സ്വർഗേ യാവതീ സ്യാത്തതോഽധികാ ।
സമഷ്ടിശതനേത്രസ്യ സഹസ്രഗുണതഃ സ്മൃതാ ॥ 78 ॥
ഐരാവതസമാരൂഢോ വജ്രഹസ്തഃ പ്രതാപവാൻ ।
ദേവസേനാപരിവൃതോ രാജതേഽത്ര ശതക്രതുഃ ॥ 79 ॥
ദേവാംഗനാഗണയുതാ ശചീ തത്ര വിരാജതേ ।
വഹ്നികോണേ വഹ്നിപുരീ വഹ്നിപൂഃ സദൃശീ നൃപ ॥ 80 ॥
സ്വാഹാസ്വധാസമായുക്തോ വഹ്നിസ്തത്ര വിരാജതേ ।
നിജവാഹനഭൂഷാഢ്യോ നിജദേവഗണൈർവൃതഃ ॥ 81 ॥
യാമ്യാശായാം യമപുരീ തത്ര ദണ്ഡധരോ മഹാൻ ।
സ്വഭടൈർവേഷ്ടിതോ രാജൻ ചിത്രഗുപ്തപുരോഗമൈഃ ॥ 82 ॥
നിജശക്തിയുതോ ഭാസ്വത്തനയോഽസ്തി യമോ മഹാൻ ।
നൈരൃത്യാം ദിശി രാക്ഷസ്യാം രാക്ഷസൈഃ പരിവാരിതഃ ॥ 83 ॥
ഖഡ്ഗധാരീ സ്ഫുരന്നാസ്തേ നിരൃതിർനിജശക്തിയുക് ।
വാരുണ്യാം വരുണോ രാജാ പാശധാരീ പ്രതാപവാൻ ॥ 84 ॥
മഹാഝശസമാരൂഢോ വാരുണീമധുവിഹ്വലഃ ।
നിജശക്തിസമായുക്തോ നിജയാദോഗണാന്വിതഃ ॥ 85 ॥
സമാസ്തേ വാരുണേ ലോകേ വരുണാനീരതാകുലഃ ।
വായുകോണേ വായുലോകോ വായുസ്തത്രാധിതിഷ്ഠതി ॥ 86 ॥
വായുസാധനസംസിദ്ധയോഗിഭിഃ പരിവാരിതഃ ।
ധ്വജഹസ്തോ വിശാലാക്ഷോ മൃഗവാഹനസംസ്ഥിതഃ ॥ 87 ॥
മരുദ്ഗണൈഃ പരിവൃതോ നിജശക്തിസമന്വിതഃ ।
ഉത്തരസ്യാം ദിശി മഹാന്യക്ഷലോകോഽസ്തി ഭൂമിപ ॥ 88 ॥
യക്ഷാധിരാജസ്തത്രാഽഽസ്തേ വൃദ്ധിഋദ്ധ്യാദിശക്തിഭിഃ ।
നവഭിർനിധിഭിര്യുക്തസ്തുന്ദിലോ ധനനായകഃ ॥ 89 ॥
മണിഭദ്രഃ പൂർണഭദ്രോ മണിമാന്മണികന്ധരഃ ।
മണിഭൂഷോ മണിസ്രഗ്വീ മണികാർമുകധാരകഃ ॥ 90 ॥
ഇത്യാദിയക്ഷസേനാനീസഹിതോ നിജശക്തിയുക് ।
ഈശാനകോണേ സമ്പ്രോക്തോ രുദ്രലോകോ മഹത്തരഃ ॥ 91 ॥
അനർഘ്യരത്നഖചിതോ യത്ര രുദ്രോഽധിദൈവതം ।
മന്യുമാന്ദീപ്തനയനോ ബദ്ധപൃഷ്ഠമഹേഷുധിഃ ॥ 92 ॥
സ്ഫൂർജദ്ധനുർവാമഹസ്തോഽധിജ്യധന്വഭിരാവൃതഃ ।
സ്വസമാനൈരസംഖ്യാതരുദ്രൈഃ ശൂലവരായുധൈഃ ॥ 93 ॥
വികൃതാസ്യൈഃ കരാലാസ്യൈർവമദ്വഹ്നിഭിരാസ്യതഃ ।
ദശഹസ്തൈഃ ശതകരൈഃ സഹസ്രഭുജസംയുതൈഃ ॥ 94 ॥
ദശപാദൈർദശഗ്രീവൈസ്ത്രിനേത്രൈരുഗ്രമൂർതിഭിഃ ।
അന്തരിക്ഷചരാ യേ ച യേ ച ഭൂമിചരാഃ സ്മൃതാഃ ॥ 95 ॥
രുദ്രാധ്യായേ സ്മൃതാ രുദ്രാസ്തൈഃ സർവൈശ്ച സമാവൃതഃ ।
രുദ്രാണീകോടിസഹിതോ ഭദ്രകാല്യാദിമാതൃഭിഃ ॥ 96 ॥
നാനാശക്തിസമാവിഷ്ടഡാമര്യാദിഗണാവൃതഃ ।
വീരഭദ്രാദിസഹിതോ രുദ്രോ രാജന്വിരാജതേ ॥ 97 ॥
മുണ്ഡമാലാധരോ നാഗവലയോ നാഗകന്ധരഃ ।
വ്യാഘ്രചർമപരീധാനോ ഗജചർമോത്തരീയകഃ ॥ 98 ॥
ചിതാഭസ്മാംഗലിപ്താംഗഃ പ്രമഥാദിഗണാവൃതഃ ।
നിനദഡ്ഡമരുധ്വാനൈർബധിരീകൃതദിംമുഖഃ ॥ 99 ॥
അട്ടഹാസാസ്ഫോടശബ്ദൈഃ സന്ത്രാസിതനഭസ്തലഃ ।
ഭൂതസംഘസമാവിഷ്ടോ ഭൂതാവാസോ മഹേശ്വരഃ ॥ 100 ॥
ഈശാനദിക്പതിഃ സോഽയം നാമ്നാ ചേശാന ഏവ ച ॥ 101 ॥
ഇതി ശ്രീദേവീഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ ദ്വാദശസ്കന്ധേ മണിദ്വീപവർണനം നാമ ദശമോഽധ്യായഃ ॥
(ശ്രീദേവീഭാഗവതം, ദ്വാദശ സ്കന്ധം, ഏകാദശോഽധ്യായഃ, മണിദ്വീപ വർണന - 2)
വ്യാസ ഉവാച –
പുഷ്പരാഗമയാദഗ്രേ കുങ്കുമാരുണവിഗ്രഹഃ ।
പദ്മരാഗമയഃ സാലോ മധ്യേ ഭൂശ്ചൈവതാദൃശീ ॥ 1 ॥
ദശയോജനവാന്ദൈർഘ്യേ ഗോപുരദ്വാരസംയുതഃ ।
തന്മണിസ്തംഭസംയുക്താ മണ്ഡപാഃ ശതശോ നൃപ ॥ 2 ॥
മധ്യേ ഭുവിസമാസീനാശ്ചതുഃഷഷ്ടിമിതാഃ കലാഃ ।
നാനായുധധരാവീരാ രത്നഭൂഷണഭൂഷിതാഃ ॥ 3 ॥
പ്രത്യേകലോകസ്താസാം തു തത്തല്ലോകസ്യനായകാഃ ।
സമന്താത്പദ്മരാഗസ്യ പരിവാര്യസ്ഥിതാഃ സദാ ॥ 4 ॥
സ്വസ്വലോകജനൈർജുഷ്ടാഃ സ്വസ്വവാഹനഹേതിഭിഃ ।
താസാം നാമാനി വക്ഷ്യാമി ശൃണു ത്വം ജനമേജയ ॥ 5 ॥
പിംഗലാക്ഷീ വിശാലാക്ഷീ സമൃദ്ധി വൃദ്ധിരേവ ച ।
ശ്രദ്ധാ സ്വാഹാ സ്വധാഭിഖ്യാ മായാ സഞ്ജ്ഞാ വസുന്ധരാ ॥ 6 ॥
ത്രിലോകധാത്രീ സാവിത്രീ ഗായത്രീ ത്രിദശേശ്വരീ ।
സുരൂപാ ബഹുരൂപാ ച സ്കന്ദമാതാഽച്യുതപ്രിയാ ॥ 7 ॥
വിമലാ ചാമലാ തദ്വദരുണീ പുനരാരുണീ ।
പ്രകൃതിർവികൃതിഃ സൃഷ്ടിഃ സ്ഥിതിഃ സംഹൃതിരേവ ച ॥ 8 ॥
സന്ധ്യാമാതാ സതീ ഹംസീ മർദികാ വജ്രികാ പരാ ।
ദേവമാതാ ഭഗവതീ ദേവകീ കമലാസനാ ॥ 9 ॥
ത്രിമുഖീ സപ്തമുഖ്യന്യാ സുരാസുരവിമർദിനീ ।
ലംബോഷ്ടീ ചോർധ്വകേശീ ച ബഹുശീർഷാ വൃകോദരീ ॥ 10 ॥
രഥരേഖാഹ്വയാ പശ്ചാച്ഛശിരേഖാ തഥാ പരാ ।
ഗഗനവേഗാ പവനവേഗാ ചൈവ തതഃ പരം ॥ 11 ॥
അഗ്രേ ഭുവനപാലാ സ്യാത്തത്പശ്ചാന്മദനാതുരാ ।
അനംഗാനംഗമഥനാ തഥൈവാനംഗമേഖലാ ॥ 12 ॥
അനംഗകുസുമാ പശ്ചാദ്വിശ്വരൂപാ സുരാദികാ ।
ക്ഷയങ്കരീ ഭവേച്ഛക്തി രക്ഷോഭ്യാ ച തതഃ പരം ॥ 13 ॥
സത്യവാദിന്യഥ പ്രോക്താ ബഹുരൂപാ ശുചിവ്രതാ ।
ഉദാരാഖ്യാ ച വാഗീശീ ചതുഷ്ഷഷ്ടിമിതാഃ സ്മൃതാഃ ॥ 14 ॥
ജ്വലജ്ജിഹ്വാനനാഃ സർവാവമന്ത്യോ വഹ്നിമുൽബണം ।
ജലം പിബാമഃ സകലം സംഹരാമോവിഭാവസും ॥ 15 ॥
പവനം സ്തംഭയാമോദ്യ ഭക്ഷയാമോഽഖിലം ജഗത് ।
ഇതി വാചം സംഗിരതേ ക്രോധ സംരക്തലോചനാഃ ॥ 16 ॥
ചാപബാണധരാഃ സർവായുദ്ധായൈവോത്സുകാഃ സദാ ।
ദംഷ്ട്രാ കടകടാരാവൈർബധിരീകൃത ദിങ്മുഖാഃ ॥ 17 ॥
പിംഗോർധ്വകേശ്യഃ സമ്പ്രോക്താശ്ചാപബാണകരാഃ സദാ ।
ശതാക്ഷൗഹിണികാ സേനാപ്യേകൈകസ്യാഃ പ്രകീർതിതാ ॥ 18 ॥
ഏകൈക ശക്തേഃ സാമർഥ്യം ലക്ഷബ്രഹ്മാണ്ഡനാശനേ ।
ശതാക്ഷൗഹിണികാസേനാ താദൃശീ നൃപ സത്തമ ॥ 19 ॥
കിം ന കുര്യാജ്ജഗത്യസ്മിന്നശക്യം വക്തുമേവ തത് ।
സർവാപി യുദ്ധസാമഗ്രീ തസ്മിൻസാലേ സ്ഥിതാ മുനേ ॥ 20 ॥
രഥാനാം ഗണനാ നാസ്തി ഹയാനാം കരിണാം തഥാ ॥
ശസ്ത്രാണാം ഗണനാ തദ്വദ്ഗണാനാം ഗണനാ തഥാ ॥ 21 ॥
പദ്മരാഗമയാദഗ്രേ ഗോമേദമണിനിർമിതഃ ।
ദശയോജനദൈർഘ്യേണ പ്രാകാരോ വർതതേ മഹാൻ ॥ 22 ॥
ഭാസ്വജ്ജപാപ്രസൂനാഭോ മധ്യഭൂസ്തസ്യ താദൃശീ ।
ഗോമേദകല്പിതാന്യേവ തദ്വാസി സദനാനി ച ॥ 23 ॥
പക്ഷിണഃ സ്തംഭവര്യാശ്ച വൃക്ഷാവാപ്യഃ സരാംസി ച ।
ഗോമേദകല്പിതാ ഏവ കുങ്കുമാരുണവിഗ്രഹാഃ ॥ 24 ॥
തന്മധ്യസ്ഥാ മഹാദേവ്യോ ദ്വാത്രിംശച്ഛക്തയഃ സ്മൃതാഃ ।
നാനാ ശസ്ത്രപ്രഹരണാ ഗോമേദമണിഭൂഷിതാഃ ॥ 25 ॥
പ്രത്യേക ലോക വാസിന്യഃ പരിവാര്യ സമന്തതഃ ।
ഗോമേദസാലേ സന്നദ്ധാ പിശാചവദനാ നൃപ ॥ 26 ॥
സ്വർലോകവാസിഭിർനിത്യം പൂജിതാശ്ചക്രബാഹവഃ ।
ക്രോധരക്തേക്ഷണാ ഭിന്ധി പച ച്ഛിന്ധി ദഹേതി ച ॥ 27 ॥
വദന്തി സതതം വാചം യുദ്ധോത്സുകഹൃദന്തരാഃ ।
ഏകൈകസ്യാ മഹാശക്തേർദശാക്ഷൗഹിണികാ മതാ ॥ 28 ॥
സേനാ തത്രാപ്യേകശക്തിർലക്ഷബ്രഹ്മാണ്ഡനാശിനീ ।
താദൃശീനാം മഹാസേനാ വർണനീയാ കഥം നൃപ ॥ 29 ॥
രഥാനാം നൈവ ഗണാനാ വാഹനാനാം തഥൈവ ച ।
സർവയുദ്ധസമാരംഭസ്തത്ര ദേവ്യാ വിരാജതേ ॥ 30 ॥
താസാം നാമാനി വക്ഷ്യാമി പാപനാശകരാണി ച ।
വിദ്യാ ഹ്രീ പുഷ്ട യഃ പ്രജ്ഞാ സിനീവാലീ കുഹൂസ്തഥാ ॥ 31 ॥
രുദ്രാവീര്യാ പ്രഭാനന്ദാ പോഷിണീ ഋദ്ധിദാ ശുഭാ ।
കാലരാത്രിർമഹാരാത്രിർഭദ്രകാലീ കപർദിനീ ॥ 32 ॥
വികൃതിർദണ്ഡിമുണ്ഡിന്യൗ സേന്ദുഖണ്ഡാ ശിഖണ്ഡിനീ ।
നിശുംഭശുംഭമഥിനീ മഹിഷാസുരമർദിനീ ॥ 33 ॥
ഇന്ദ്രാണീ ചൈവ രുദ്രാണീ ശങ്കരാർധശരീരിണീ ।
നാരീ നാരായണീ ചൈവ ത്രിശൂലിന്യപി പാലിനീ ॥ 34 ॥
അംബികാഹ്ലാദിനീ പശ്ചാദിത്യേവം ശക്തയഃ സ്മൃതാഃ ।
യദ്യേതാഃ കുപിതാ ദേവ്യസ്തദാ ബ്രഹ്മാണ്ഡനാശനം ॥ 35 ॥
പരാജയോ ന ചൈതാസാം കദാചിത്ക്വചിദസ്തി ഹി ।
ഗോമേദകമയാദഗ്രേ സദ്വജ്രമണിനിർമിതഃ ॥ 36 ॥
ദശയോജന തുംഗോഽസൗ ഗോപുരദ്വാരസംയുതഃ ।
കപാടശൃംഖലാബദ്ധോ നവവൃക്ഷ സമുജ്ജ്വലഃ ॥ 37 ॥
സാലസ്തന്മധ്യഭൂമ്യാദി സർവം ഹീരമയം സ്മൃതം ।
ഗൃഹാണിവീഥയോ രഥ്യാ മഹാമാർഗാം ഗണാനി ച ॥ 38 ॥
വൃക്ഷാലവാല തരവഃ സാരംഗാ അപി താദൃശാഃ ।
ദീർഘികാശ്രേണയോവാപ്യസ്തഡാഗാഃ കൂപ സംയുതാഃ ॥ 39 ॥
തത്ര ശ്രീഭുവനേശ്വര്യാ വസന്തി പരിചാരികാഃ ।
ഏകൈകാ ലക്ഷദാസീഭിഃ സേവിതാ മദഗർവിതാഃ ॥ 40 ॥
താലവൃന്തധരാഃ കാശ്ചിച്ചഷകാഢ്യ കരാംബുജാഃ ।
കാശ്ചിത്താംബൂലപാത്രാണി ധാരയന്ത്യോഽതിഗർവിതാഃ ॥ 41 ॥
കാശ്ചിത്തച്ഛത്രധാരിണ്യശ്ചാമരാണാം വിധാരികാഃ ।
നാനാ വസ്ത്രധരാഃ കാശ്ചിത്കാശ്ചിത്പുഷ്പ കരാംബുജാഃ ॥ 42 ॥
നാനാദർശകരാഃ കാശ്ചിത്കാശ്ചിത്കുങ്കുമലേപനം ।
ധാരയന്ത്യഃ കജ്ജലം ച സിന്ദൂര ചഷകം പരാഃ ॥ 43 ॥
കാശ്ചിച്ചിത്രക നിർമാത്ര്യഃ പാദ സംവാഹനേ രതാഃ ।
കാശ്ചിത്തു ഭൂഷാകാരിണ്യോ നാനാ ഭൂഷാധരാഃ പരാഃ ॥ 44 ॥
പുഷ്പഭൂഷണ നിർമാത്ര്യഃ പുഷ്പശൃംഗാരകാരികാഃ ।
നാനാ വിലാസചതുരാ ബഹ്വ്യ ഏവം വിധാഃ പരാഃ ॥ 45 ॥
നിബദ്ധ പരിധാനീയാ യുവത്യഃ സകലാ അപി ।
ദേവീ കൃപാ ലേശവശാത്തുച്ഛീകൃത ജഗത്ത്രയാഃ ॥ 46 ॥
ഏതാ ദൂത്യഃ സ്മൃതാ ദേവ്യഃ ശൃംഗാരമദഗർവിതാഃ ।
താസാം നാമാനി വക്ഷ്യാമി ശൃണു മേ നൃപസത്തമ ॥ 47 ॥
അനംഗരൂപാ പ്രഥമാപ്യനംഗമദനാ പരാ ।
തൃതീയാതു തതഃ പ്രോക്താ സുന്ദരീ മദനാതുരാ ॥ 48 ॥
തതോ ഭുവനവേഗാസ്യാത്തഥാ ഭുവനപാലികാ ।
സ്യാത്സർവശിശിരാനംഗവേദനാനംഗമേഖലാ ॥ 49 ॥
വിദ്യുദ്ദാമസമാനാംഗ്യഃ ക്വണത്കാഞ്ചീഗുണാന്വിതാഃ ।
രണന്മഞ്ജീരചരണാ ബഹിരന്തരിതസ്തതഃ ॥ 50 ॥
ധാവമാനാസ്തു ശോഭന്തേ സർവാ വിദ്യുല്ലതോപമാഃ ।
കുശലാഃ സർവകാര്യേഷു വേത്രഹസ്താഃ സമന്തതഃ ॥ 51 ॥
അഷ്ടദിക്ഷുതഥൈതാസാം പ്രാകാരാദ്ബഹിരേവ ച ।
സദനാനി വിരാജന്തേ നാനാ വാഹനഹേതിഭിഃ ॥ 52 ॥
വജ്രസാലാദഗ്രഭാഗേ സാലോ വൈദൂര്യനിർമിതഃ ।
ദശയോജനതുംഗോഽസൗ ഗോപുരദ്വാരഭൂഷിതഃ ॥ 53 ॥
വൈദൂര്യഭൂമിഃ സർവാപിഗൃഹാണി വിവിധാനി ച ।
വീഥ്യോ രഥ്യാ മഹാമാർഗാഃ സർവേ വേദൂര്യനിർമിതാഃ ॥ 54 ॥
വാപീ കൂപ തഡാഗാശ്ച സ്രവന്തീനാം തടാനി ച ।
വാലുകാ ചൈവ സർവാഽപി വൈദൂര്യമണിനിർമിതാ ॥ 55 ॥
തത്രാഷ്ടദിക്ഷുപരിതോ ബ്രാഹ്മ്യാദീനാം ച മണ്ഡലം ।
നിജൈർഗണൈഃ പരിവൃതം ഭ്രാജതേ നൃപസത്തമ ॥ 56 ॥
പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡമാതൃണാം താഃ സമഷ്ടയ ഈരിതാഃ ।
ബ്രാഹ്മീ മാഹേശ്വരീ ചൈവ കൗമാരീ വൈഷ്ണവീ തഥാ ॥57 ॥
വാരാഹീ ച തഥേന്ദ്രാണീ ചാമുണ്ഡാഃ സപ്തമാതരഃ ।
അഷ്ടമീ തു മഹാലക്ഷ്മീർനാമ്നാ പ്രോക്താസ്തു മാതരഃ ॥ 58 ॥
ബ്രഹ്മരുദ്രാദിദേവാനാം സമാകാരാ സ്തുതാഃ സ്മൃതാഃ ।
ജഗത്കല്യാണകാരിണ്യഃ സ്വസ്വസേനാസമാവൃതാഃ ॥ 59 ॥
തത്സാലസ്യ ചതുർദ്വാർഷു വാഹനാനി മഹേശിതുഃ ।
സജ്ജാനി നൃപതേ സന്തി സാലങ്കാരാണി നിത്യശഃ ॥ 60 ॥
ദന്തിനഃ കോടിശോ വാഹാഃ കോടിശഃ ശിബികാസ്തഥാ ।
ഹംസാഃ സിംഹാശ്ച ഗരുഡാ മയൂരാ വൃഷഭാസ്തഥാ ॥ 61 ॥
തൈര്യുക്താഃ സ്യന്ദനാസ്തദ്വത്കോടിശോ നൃപനന്ദന ।
പാർഷ്ണിഗ്രാഹസമായുക്താ ധ്വജൈരാകാശചുംബിനഃ ॥ 62 ॥
കോടിശസ്തു വിമാനാനി നാനാ ചിഹ്നാന്വിതാനി ച ।
നാനാ വാദിത്രയുക്താനി മഹാധ്വജയുതാനി ച ॥ 63 ॥
വൈദൂര്യമണി സാലസ്യാപ്യഗ്രേ സാലഃ പരഃ സ്മൃതഃ ।
ദശയോജന തുംഗോഽസാവിന്ദ്രനീലാശ്മനിർമിതഃ ॥ 64 ॥
തന്മധ്യ ഭൂസ്തഥാ വീഥ്യോ മഹാമാർഗാ ഗൃഹാണി ച ।
വാപീ കൂപ തഡാഗാശ്ച സർവേ തന്മണിനിർമിതാഃ ॥ 65 ॥
തത്ര പദ്മ തു സമ്പ്രോക്തം ബഹുയോജന വിസ്തൃതം ।
ഷോഡശാരം ദീപ്യമാനം സുദർശനമിവാപരം ॥ 66 ॥
തത്ര ഷോഡശശക്തീനാം സ്ഥാനാനി വിവിധാനി ച ।
സർവോപസ്കരയുക്താനി സമൃദ്ധാനി വസന്തി ഹി ॥ 67 ॥
താസാം നാമാനി വക്ഷ്യാമി ശൃണു മേ നൃപസത്തമ ।
കരാലീ വികരാലീ ച തഥോമാ ച സരസ്വതീ ॥ 68 ॥
ശ്രീ ദുർഗോഷാ തഥാ ലക്ഷ്മീഃ ശ്രുതിശ്ചൈവ സ്മൃതിർധൃതിഃ ।
ശ്രദ്ധാ മേധാ മതിഃ കാന്തിരാര്യാ ഷോഡശശക്തയഃ ॥ 69 ॥
നീലജീമൂതസങ്കാശാഃ കരവാല കരാംബുജാഃ ।
സമാഃ ഖേടകധാരിണ്യോ യുദ്ധോപക്രാന്ത മാനസാഃ ॥ 70 ॥
സേനാന്യഃ സകലാ ഏതാഃ ശ്രീദേവ്യാ ജഗദീശിതുഃ ।
പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡസംസ്ഥാനാം ശക്തീനാം നായികാഃ സ്മൃതാഃ ॥ 71 ॥
ബ്രഹ്മാണ്ഡക്ഷോഭകാരിണ്യോ ദേവീ ശക്ത്യുപബൃംഹിതാഃ ।
നാനാ രഥസമാരൂഢാ നാനാ ശക്തിഭിരന്വിതാഃ ॥ 72 ॥
ഏതത്പരാക്രമം വക്തും സഹസ്രാസ്യോഽപി ന ക്ഷമഃ ।
ഇന്ദ്രനീലമഹാസാലാദഗ്രേ തു ബഹുവിസ്തൃതഃ ॥ 73 ॥
മുക്താപ്രാകാര ഉദിതോ ദശയോജന ദൈർഘ്യവാൻ ।
മധ്യഭൂഃ പൂർവവത്പ്രോക്താ തന്മധ്യേഽഷ്ടദലാംബുജം ॥ 74 ॥
മുക്താമണിഗണാകീർണം വിസ്തൃതം തു സകേസരം ।
തത്ര ദേവീസമാകാരാ ദേവ്യായുധധരാഃ സദാ ॥ 75 ॥
സമ്പ്രോക്താ അഷ്ടമന്ത്രിണ്യോ ജഗദ്വാർതാപ്രബോധികാഃ ।
ദേവീസമാനഭോഗാസ്താ ഇംഗിതജ്ഞാസ്തുപണ്ഡിതാഃ ॥ 76 ॥
കുശലാഃ സർവകാര്യേഷു സ്വാമികാര്യപരായണാഃ ।
ദേവ്യഭിപ്രായ ബോധ്യസ്താശ്ചതുരാ അതിസുന്ദരാഃ ॥ 77 ॥
നാനാ ശക്തിസമായുക്താഃ പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡവർതിനാം ।
പ്രാണിനാം താഃ സമാചാരം ജ്ഞാനശക്ത്യാവിദന്തി ച ॥ 78 ॥
താസാം നാമാനി വക്ഷ്യാമി മത്തഃ ശൃണു നൃപോത്തമ ।
അനംഗകുസുമാ പ്രോക്താപ്യനംഗകുസുമാതുരാ ॥ 79 ॥
അനംഗമദനാ തദ്വദനംഗമദനാതുരാ ।
ഭുവനപാലാ ഗഗനവേഗാ ചൈവ തതഃ പരം ॥ 80 ॥
ശശിരേഖാ ച ഗഗനരേഖാ ചൈവ തതഃ പരം ।
പാശാങ്കുശവരാഭീതിധരാ അരുണവിഗ്രഹാഃ ॥ 81 ॥
വിശ്വസംബന്ധിനീം വാർതാം ബോധയന്തി പ്രതിക്ഷണം ।
മുക്താസാലാദഗ്രഭാഗേ മഹാമാരകതോ പരഃ ॥ 82 ॥
സാലോത്തമഃ സമുദ്ദിഷ്ടോ ദശയോജന ദൈർഘ്യവാൻ ।
നാനാ സൗഭാഗ്യസംയുക്തോ നാനാ ഭോഗസമന്വിതഃ ॥ 83 ॥
മധ്യഭൂസ്താദൃശീ പ്രോക്താ സദനാനി തഥൈവ ച ।
ഷട്കോണമത്രവിസ്തീർണം കോണസ്ഥാ ദേവതാഃ ശൃണുഃ ॥ 84 ॥
പൂർവകോണേ ചതുർവക്ത്രോ ഗായത്രീ സഹിതോ വിധിഃ ।
കുണ്ഡികാക്ഷഗുണാഭീതി ദണ്ഡായുധധരഃ പരഃ ॥ 85 ॥
തദായുധധരാ ദേവീ ഗായത്രീ പരദേവതാ ।
വേദാഃ സർവേ മൂർതിമന്തഃ ശാസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച ॥ 86 ॥
സ്മൃതയശ്ച പുരാണാനി മൂർതിമന്തി വസന്തി ഹി ।
യേ ബ്രഹ്മവിഗ്രഹാഃ സന്തി ഗായത്രീവിഗ്രഹാശ്ച യേ ॥ 87 ॥
വ്യാഹൃതീനാം വിഗ്രഹാശ്ച തേ നിത്യം തത്ര സന്തി ഹി ।
രക്ഷഃ കോണേ ശംഖചക്രഗദാംബുജ കരാംബുജാ ॥ 88 ॥
സാവിത്രീ വർതതേ തത്ര മഹാവിഷ്ണുശ്ച താദൃശഃ ।
യേ വിഷ്ണുവിഗ്രഹാഃ സന്തി മത്സ്യകൂർമാദയോഖിലാഃ ॥ 89 ॥
സാവിത്രീ വിഗ്രഹാ യേ ച തേ സർവേ തത്ര സന്തി ഹി ।
വായുകോണേ പരശ്വക്ഷമാലാഭയവരാന്വിതഃ ॥ 90 ॥
മഹാരുദ്രോ വർതതേഽത്ര സരസ്വത്യപി താദൃശീ ।
യേ യേ തു രുദ്രഭേദാഃ സ്യുർദക്ഷിണാസ്യാദയോ നൃപ ॥ 91 ॥
ഗൗരീ ഭേദാശ്ച യേ സർവേ തേ തത്ര നിവസന്തി ഹി ।
ചതുഃഷഷ്ട്യാഗമാ യേ ച യേ ചാന്യേപ്യാഗമാഃ സ്മൃതാഃ ॥ 92 ॥
തേ സർവേ മൂർതിമന്തശ്ച തത്ര വൈ നിവസന്തി ഹി ।
അഗ്നികോണേ രത്നകുംഭം തഥാ മണികരണ്ഡകം ॥ 93 ॥
ദധാനോ നിജഹസ്താഭ്യാം കുബേരോ ധനദായകഃ ।
നാനാ വീഥീ സമായുക്തോ മഹാലക്ഷ്മീസമന്വിതഃ ॥ 94 ॥
ദേവ്യാ നിധിപതിസ്ത്വാസ്തേ സ്വഗുണൈഃ പരിവേഷ്ടിതഃ ।
വാരുണേ തു മഹാകോണേ മദനോ രതിസംയുതഃ ॥ 95 ॥
പാശാങ്കുശധനുർബാണധരോ നിത്യം വിരാജതേ ।
ശൃംഗാരമൂർതിമന്തസ്തു തത്ര സന്നിഹിതാഃ സദാ ॥ 96 ॥
ഈശാനകോണേ വിഘ്നേശോ നിത്യം പുഷ്ടിസമന്വിതഃ ।
പാശാങ്കുശധരോ വീരോ വിഘ്നഹർതാ വിരാജതേ ॥ 97 ॥
വിഭൂതയോ ഗണേശസ്യ യായാഃ സന്തി നൃപോത്തമ ।
താഃ സർവാ നിവസന്ത്യത്ര മഹൈശ്വര്യസമന്വിതാഃ ॥ 98 ॥
പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡസംസ്ഥാനാം ബ്രഹ്മാദീനാം സമഷ്ടയഃ ।
ഏതേ ബ്രഹ്മാദയഃ പ്രോക്താഃ സേവന്തേ ജഗദീശ്വരീം ॥ 99 ॥
മഹാമാരകതസ്യാഗ്രേ ശതയോജന ദൈർഘ്യവാൻ ।
പ്രവാലശാലോസ്ത്യപരഃ കുങ്കുമാരുണവിഗ്രഹഃ ॥ 100 ॥
മധ്യഭൂസ്താദൃശീ പ്രോക്താ സദനാനി ച പൂർവവത് ।
തന്മധ്യേ പഞ്ചഭൂതാനാം സ്വാമിന്യഃ പഞ്ച സന്തി ച ॥ 101 ॥
ഹൃല്ലേഖാ ഗഗനാ രക്താ ചതുർഥീ തു കരാലികാ ।
മഹോച്ഛുഷ്മാ പഞ്ചമീ ച പഞ്ചഭൂതസമപ്രഭാഃ ॥ 102 ॥
പാശാങ്കുശവരാഭീതിധാരിണ്യോമിതഭൂഷണാഃ ।
ദേവീ സമാനവേഷാഢ്യാ നവയൗവനഗർവിതാഃ ॥ 103 ॥
പ്രവാലശാലാദഗ്രേ തു നവരത്ന വിനിർമിതഃ ।
ബഹുയോജനവിസ്തീർണോ മഹാശാലോഽസ്തി ഭൂമിപ ॥ 104 ॥
തത്ര ചാമ്നായദേവീനാം സദനാനി ബഹൂന്യപി ।
നവരത്നമയാന്യേവ തഡാഗാശ്ച സരാംസി ച ॥ 105 ॥
ശ്രീദേവ്യാ യേഽവതാരാഃ സ്യുസ്തേ തത്ര നിവസന്തി ഹി ।
മഹാവിദ്യാ മഹാഭേദാഃ സന്തി തത്രൈവ ഭൂമിപ ॥ 106 ॥
നിജാവരണദേവീഭിർനിജഭൂഷണവാഹനൈഃ ।
സർവദേവ്യോ വിരാജന്തേ കോടിസൂര്യസമപ്രഭാഃ ॥ 107 ॥
സപ്തകോടി മഹാമന്ത്രദേവതാഃ സന്തി തത്ര ഹി ।
നവരത്നമയാദഗ്രേ ചിന്താമണിഗൃഹം മഹത് ॥ 108 ॥
തത്ര ത്യം വസ്തു മാത്രം തു ചിന്താമണി വിനിർമിതം ।
സൂര്യോദ്ഗാരോപലൈസ്തദ്വച്ചന്ദ്രോദ്ഗാരോപലൈസ്തഥാ ॥ 109 ॥
വിദ്യുത്പ്രഭോപലൈഃ സ്തംഭാഃ കല്പിതാസ്തു സഹസ്രശഃ ।
യേഷാം പ്രഭാഭിരന്തസ്ഥം വസ്തു കിഞ്ചിന്ന ദൃശ്യതേ ॥ 110 ॥
ഇതി ശ്രീദേവീഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ ദ്വാദശസ്കന്ധേ ഏകാദശോഽധ്യായഃ ।
(ശ്രീദേവീഭാഗവതം, ദ്വാദശ സ്കന്ധം, ദ്വാദശോഽധ്യായഃ, മണിദ്വീപ വർണന - 3)
വ്യാസ ഉവാച –
തദേവ ദേവീസദനം മധ്യഭാഗേ വിരാജതേ ।
സഹസ്ര സ്തംഭസംയുക്താശ്ചത്വാരസ്തേഷു മണ്ഡപാഃ ॥ 1 ॥
ശൃംഗാരമണ്ഡപശ്ചൈകോ മുക്തിമണ്ഡപ ഏവ ച ।
ജ്ഞാനമണ്ഡപ സഞ്ജ്ഞസ്തു തൃതീയഃ പരികീർതിതഃ ॥ 2 ॥
ഏകാന്തമണ്ഡപശ്ചൈവ ചതുർഥഃ പരികീർതിതഃ ।
നാനാ വിതാനസംയുക്താ നാനാ ധൂപൈസ്തു ധൂപിതാഃ ॥ 3 ॥
കോടിസൂര്യസമാഃ കാന്ത്യാ ഭ്രാഞ്ജന്തേ മണ്ഡപാഃ ശുഭാഃ ।
തന്മണ്ഡപാനാം പരിതഃ കാശ്മീരവനികാ സ്മൃതാ ॥ 4 ॥
മല്ലികാകുന്ദവനികാ യത്ര പുഷ്കലകാഃ സ്ഥിതാഃ ।
അസംഖ്യാതാ മൃഗമദൈഃ പൂരിതാസ്തത്സ്രവാ നൃപ ॥ 5 ॥
മഹാപദ്മാടവീ തദ്വദ്രത്നസോപാനനിർമിതാ ।
സുധാരസേനസമ്പൂർണാ ഗുഞ്ജന്മത്തമധുവ്രതാ ॥ 6 ॥
ഹംസകാരണ്ഡവാകീർണാ ഗന്ധപൂരിത ദിക്തടാ ।
വനികാനാം സുഗന്ധൈസ്തു മണിദ്വീപം സുവാസിതം ॥ 7 ॥
ശൃംഗാരമണ്ഡപേ ദേവ്യോ ഗായന്തി വിവിധൈഃ സ്വരൈഃ ।
സഭാസദോ ദേവവശാ മധ്യേ ശ്രീജഗദംബികാ ॥ 8 ॥
മുക്തിമണ്ഡപമധ്യേ തു മോചയത്യനിശം ശിവാ ।
ജ്ഞാനോപദേശം കുരുതേ തൃതീയേ നൃപ മണ്ഡപേ ॥ 9 ॥
ചതുർഥമണ്ഡപേ ചൈവ ജഗദ്രക്ഷാ വിചിന്തനം ।
മന്ത്രിണീ സഹിതാ നിത്യം കരോതി ജഗദംബികാ ॥ 10 ॥
ചിന്താമണിഗൃഹേ രാജഞ്ഛക്തി തത്ത്വാത്മകൈഃ പരൈഃ ।
സോപാനൈർദശഭിര്യുക്തോ മഞ്ചകോപ്യധിരാജതേ ॥ 11 ॥
ബ്രഹ്മാ വിഷ്ണുശ്ച രുദ്രശ്ച ഈശ്വരശ്ച സദാശിവഃ ।
ഏതേ മഞ്ചഖുരാഃ പ്രോക്താഃ ഫലകസ്തു സദാശിവഃ ॥ 12 ॥
തസ്യോപരി മഹാദേവോ ഭുവനേശോ വിരാജതേ ।
യാ ദേവീ നിജലീലാർഥം ദ്വിധാഭൂതാ ബഭൂവഹ ॥ 13 ॥
സൃഷ്ട്യാദൗ തു സ ഏവായം തദർധാംഗോ മഹേശ്വരഃ ।
കന്ദർപ ദർപനാശോദ്യത്കോടി കന്ദർപസുന്ദരഃ ॥ 14 ॥
പഞ്ചവക്ത്രസ്ത്രിനേത്രശ്ച മണിഭൂഷണ ഭൂഷിതഃ ।
ഹരിണാഭീതിപരശൂന്വരം ച നിജബാഹുഭിഃ ॥ 15 ॥
ദധാനഃ ഷോഡശാബ്ദോഽസൗ ദേവഃ സർവേശ്വരോ മഹാൻ ।
കോടിസൂര്യ പ്രതീകാശശ്ചന്ദ്രകോടി സുശീതലഃ ॥ 16 ॥
ശുദ്ധസ്ഫടിക സങ്കാശസ്ത്രിനേത്രഃ ശീതല ദ്യുതിഃ ।
വാമാങ്കേ സന്നിഷണ്ണാഽസ്യ ദേവീ ശ്രീഭുവനേശ്വരീ ॥ 17 ॥
നവരത്നഗണാകീർണ കാഞ്ചീദാമ വിരാജിതാ ।
തപ്തകാഞ്ചനസന്നദ്ധ വൈദൂര്യാംഗദഭൂഷണാ ॥ 18 ॥
കനച്ഛ്രീചക്രതാടങ്ക വിടങ്ക വദനാംബുജാ ।
ലലാടകാന്തി വിഭവ വിജിതാർധസുധാകരാ ॥ 19 ॥
ബിംബകാന്തി തിരസ്കാരിരദച്ഛദ വിരാജിതാ ।
ലസത്കുങ്കുമകസ്തൂരീതിലകോദ്ഭാസിതാനനാ ॥ 20 ॥
ദിവ്യ ചൂഡാമണി സ്ഫാര ചഞ്ചച്ചന്ദ്രകസൂര്യകാ ।
ഉദ്യത്കവിസമസ്വച്ഛ നാസാഭരണ ഭാസുരാ ॥ 21 ॥
ചിന്താകലംബിതസ്വച്ഛ മുക്താഗുച്ഛ വിരാജിതാ ।
പാടീര പങ്ക കർപൂര കുങ്കുമാലങ്കൃത സ്തനീ ॥ 22 ॥
വിചിത്ര വിവിധാ കല്പാ കംബുസങ്കാശ കന്ധരാ ।
ദാഡിമീഫലബീജാഭ ദന്തപങ്ക്തി വിരാജിതാ ॥ 23 ॥
അനർഘ്യ രത്നഘടിത മുകുടാഞ്ചിത മസ്തകാ ।
മത്താലിമാലാവിലസദലകാഢ്യ മുഖാംബുജാ ॥ 24 ॥
കലങ്കകാർശ്യനിർമുക്ത ശരച്ചന്ദ്രനിഭാനനാ ।
ജാഹ്നവീസലിലാവർത ശോഭിനാഭിവിഭൂഷിതാ ॥ 25 ॥
മാണിക്യ ശകലാബദ്ധ മുദ്രികാംഗുലിഭൂഷിതാ ।
പുണ്ഡരീകദലാകാര നയനത്രയസുന്ദരീ ॥ 26 ॥
കല്പിതാച്ഛ മഹാരാഗ പദ്മരാഗോജ്ജ്വലപ്രഭാ ।
രത്നകിങ്കിണികായുക്ത രത്നകങ്കണശോഭിതാ ॥ 27 ॥
മണിമുക്താസരാപാര ലസത്പദകസന്തതിഃ ।
രത്നാംഗുലിപ്രവിതത പ്രഭാജാലലസത്കരാ ॥ 28 ॥
കഞ്ചുകീഗുംഫിതാപാര നാനാ രത്നതതിദ്യുതിഃ ।
മല്ലികാമോദി ധമ്മില്ല മല്ലികാലിസരാവൃതാ ॥ 29 ॥
സുവൃത്തനിബിഡോത്തുംഗ കുചഭാരാലസാ ശിവാ ।
വരപാശാങ്കുശാഭീതി ലസദ്ബാഹു ചതുഷ്ടയാ ॥ 30 ॥
സർവശൃംഗാരവേഷാഢ്യാ സുകുമാരാംഗവല്ലരീ ।
സൗന്ദര്യധാരാസർവസ്വാ നിർവ്യാജകരുണാമയീ ॥ 31 ॥
നിജസംലാപമാധുര്യ വിനിർഭർത്സിതകച്ഛപീ ।
കോടികോടിരവീന്ദൂനാം കാന്തിം യാ ബിഭ്രതീ പരാ ॥ 32 ॥
നാനാ സഖീഭിർദാസീഭിസ്തഥാ ദേവാംഗനാദിഭിഃ ।
സർവാഭിർദേവതാഭിസ്തു സമന്താത്പരിവേഷ്ടിതാ ॥ 33 ॥
ഇച്ഛാശക്ത്യാ ജ്ഞാനശക്ത്യാ ക്രിയാശക്ത്യാ സമന്വിതാ ।
ലജ്ജാ തുഷ്ടിസ്തഥാ പുഷ്ടിഃ കീർതിഃ കാന്തിഃ ക്ഷമാ ദയാ ॥ 34 ॥
ബുദ്ധിർമേധാസ്മൃതിർലക്ഷ്മീർമൂർതിമത്യോംഗനാഃ സ്മൃതാഃ ।
ജയാ ച വിജയാ ചൈവാപ്യജിതാ ചാപരാജിതാ ॥ 35 ॥
നിത്യാ വിലാസിനീ ദോഗ്ധ്രീ ത്വഘോരാ മംഗലാ നവാ ।
പീഠശക്തയ ഏതാസ്തു സേവന്തേ യാം പരാംബികാം ॥ 36 ॥
യസ്യാസ്തു പാർശ്വഭാഗേസ്തോനിധീതൗ ശംഖപദ്മകൗ ।
നവരത്ന വഹാനദ്യസ്തഥാ വൈ കാഞ്ചനസ്രവാഃ ॥ 37 ॥
സപ്തധാതുവഹാനദ്യോ നിധിഭ്യാം തു വിനിർഗതാഃ ।
സുധാസിന്ധ്വന്തഗാമിന്യസ്താഃ സർവാ നൃപസത്തമ ॥ 38 ॥
സാ ദേവീ ഭുവനേശാനീ തദ്വാമാങ്കേ വിരാജതേ ।
സർവേശ ത്വം മഹേശസ്യ യത്സംഗാ ദേവ നാന്യഥാ ॥ 39 ॥
ചിന്താമണി ഗൃഹസ്യാഽസ്യ പ്രമാണം ശൃണു ഭൂമിപ ।
സഹസ്രയോജനായാമം മഹാന്തസ്തത്പ്രചക്ഷതേ ॥ 40 ॥
തദുത്തരേ മഹാശാലാഃ പൂർവസ്മാദ് ദ്വിഗുണാഃ സ്മൃതാഃ ।
അന്തരിക്ഷഗതം ത്വേതന്നിരാധാരം വിരാജതേ ॥ 41 ॥
സങ്കോചശ്ച വികാശശ്ച ജായതേഽസ്യ നിരന്തരം ।
പടവത്കാര്യവശതഃ പ്രലയേ സർജനേ തഥാ ॥ 42 ॥
ശാലാനാം ചൈവ സർവേഷാം സർവകാന്തിപരാവധി ।
ചിന്താമണിഗൃഹം പ്രോക്തം യത്ര ദേവീ മഹോമയീ ॥ 43 ॥
യേയേ ഉപാസകാഃ സന്തി പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡവർതിനഃ ।
ദേവേഷു നാഗലോകേഷു മനുഷ്യേഷ്വിതരേഷു ച ॥ 44 ॥
ശ്രീദേവ്യാസ്തേ ച സർവേപി വ്രജന്ത്യത്രൈവ ഭൂമിപ ।
ദേവീക്ഷേത്രേ യേ ത്യജന്തി പ്രാണാന്ദേവ്യർചനേ രതാഃ ॥ 45 ॥
തേ സർവേ യാന്തി തത്രൈവ യത്ര ദേവീ മഹോത്സവാ ।
ഘൃതകുല്യാ ദുഗ്ധകുല്യാ ദധികുല്യാ മധുസ്രവാഃ ॥ 46 ॥
സ്യന്ദന്തി സരിതഃ സർവാസ്തഥാമൃതവഹാഃ പരാഃ ।
ദ്രാക്ഷാരസവഹാഃ കാശ്ചിജ്ജംബൂരസവഹാഃ പരാഃ ॥ 47 ॥
ആമ്രേക്ഷുരസവാഹിന്യോ നദ്യസ്താസ്തു സഹസ്രശഃ ।
മനോരഥഫലാവൃക്ഷാവാപ്യഃ കൂപാസ്തഥൈവ ച ॥ 48 ॥
യഥേഷ്ടപാനഫലദാന ന്യൂനം കിഞ്ചിദസ്തി ഹി ।
ന രോഗപലിതം വാപി ജരാ വാപി കദാചന ॥ 49 ॥
ന ചിന്താ ന ച മാത്സര്യം കാമക്രോധാദികം തഥാ ।
സർവേ യുവാനഃ സസ്ത്രീകാഃ സഹസ്രാദിത്യവർചസഃ ॥ 50 ॥
ഭജന്തി സതതം ദേവീം തത്ര ശ്രീഭുവനേശ്വരീം ।
കേചിത്സലോകതാപന്നാഃ കേചിത്സാമീപ്യതാം ഗതാഃ ॥ 51 ॥
സരൂപതാം ഗതാഃ കേചിത്സാർഷ്ടിതാം ച പരേഗതാഃ ।
യായാസ്തു ദേവതാസ്തത്ര പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡവർതിനാം ॥ 52 ॥
സമഷ്ടയഃ സ്ഥിതാസ്താസ്തു സേവന്തേ ജഗദീശ്വരീം ।
സപ്തകോടിമഹാമന്ത്രാ മൂർതിമന്ത ഉപാസതേ ॥ 53 ॥
മഹാവിദ്യാശ്ച സകലാഃ സാമ്യാവസ്ഥാത്മികാം ശിവാം ।
കാരണബ്രഹ്മരൂപാം താം മായാ ശബലവിഗ്രഹാം ॥ 54 ॥
ഇത്ഥം രാജന്മയാ പ്രോക്തം മണിദ്വീപം മഹത്തരം ।
ന സൂര്യചന്ദ്രൗ നോ വിദ്യുത്കോടയോഗ്നിസ്തഥൈവ ച ॥ 55 ॥
ഏതസ്യ ഭാസാ കോട്യംശ കോട്യംശോ നാപി തേ സമാഃ ।
ക്വചിദ്വിദ്രുമസങ്കാശം ക്വചിന്മരകതച്ഛവി ॥ 56 ॥
വിദ്യുദ്ഭാനുസമച്ഛായം മധ്യസൂര്യസമം ക്വചിത് ।
വിദ്യുത്കോടിമഹാധാരാ സാരകാന്തിതതം ക്വചിത് ॥ 57 ॥
ക്വചിത്സിന്ദൂര നീലേന്ദ്രം മാണിക്യ സദൃശച്ഛവി ।
ഹീരസാര മഹാഗർഭ ധഗദ്ധഗിത ദിക്തടം ॥ 58 ॥
കാന്ത്യാ ദാവാനലസമം തപ്തകാഞ്ചന സന്നിഭം ।
ക്വചിച്ചന്ദ്രോപലോദ്ഗാരം സൂര്യോദ്ഗാരം ച കുത്ര ചിത് ॥ 59 ॥
രത്നശൃംഗി സമായുക്തം രത്നപ്രാകാര ഗോപുരം ।
രത്നപത്രൈ രത്നഫലൈർവൃക്ഷൈശ്ച പരിമണ്ഡിതം ॥ 60 ॥
നൃത്യന്മയൂരസംഘൈശ്ച കപോതരണിതോജ്ജ്വലം ।
കോകിലാകാകലീലാപൈഃ ശുകലാപൈശ്ച ശോഭിതം ॥ 61 ॥
സുരമ്യ രമണീയാംബു ലക്ഷാവധി സരോവൃതം ।
തന്മധ്യഭാഗ വിലസദ്വികചദ്രത്ന പങ്കജൈഃ ॥ 62 ॥
സുഗന്ധിഭിഃ സമന്താത്തു വാസിതം ശതയോജനം ।
മന്ദമാരുത സംഭിന്ന ചലദ്ദ്രുമ സമാകുലം ॥ 63 ॥
ചിന്താമണി സമൂഹാനാം ജ്യോതിഷാ വിതതാംബരം ।
രത്നപ്രഭാഭിരഭിതോ ധഗദ്ധഗിത ദിക്തടം ॥ 64 ॥
വൃക്ഷവ്രാത മഹാഗന്ധവാതവ്രാത സുപൂരിതം ।
ധൂപധൂപായിതം രാജന്മണിദീപായുതോജ്ജ്വലം ॥ 65 ॥
മണിജാലക സച്ഛിദ്ര തരലോദരകാന്തിഭിഃ ।
ദിങ്മോഹജനകം ചൈതദ്ദർപണോദര സംയുതം ॥ 66 ॥
ഐശ്വര്യസ്യ സമഗ്രസ്യ ശൃംഗാരസ്യാഖിലസ്യ ച ।
സർവജ്ഞതായാഃ സർവായാസ്തേജസശ്ചാഖിലസ്യ ച ॥ 67 ॥
പരാക്രമസ്യ സർവസ്യ സർവോത്തമഗുണസ്യ ച ।
സകലാ യാ ദയായാശ്ച സമാപ്തിരിഹ ഭൂപതേ ॥ 68 ॥
രാജ്ഞ ആനന്ദമാരഭ്യ ബ്രഹ്മലോകാന്ത ഭൂമിഷു ।
ആനന്ദാ യേ സ്ഥിതാഃ സർവേ തേഽത്രൈവാന്തർഭവന്തി ഹി ॥ 69 ॥
ഇതി തേ വർണിതം രാജന്മണിദ്വീപം മഹത്തരം ।
മഹാദേവ്യാഃ പരംസ്ഥാനം സർവലോകോത്തമോത്തമം ॥ 70 ॥
ഏതസ്യ സ്മരണാത്സദ്യഃ സർവപാപം വിനശ്യതി ।
പ്രാണോത്ക്രമണസന്ധൗ തു സ്മൃത്വാ തത്രൈവ ഗച്ഛതി ॥ 71 ॥
അധ്യായ പഞ്ചകം ത്വേതത്പഠേന്നിത്യം സമാഹിതഃ ।
ഭൂതപ്രേതപിശാചാദി ബാധാ തത്ര ഭവേന്ന ഹി ॥ 72 ॥
നവീന ഗൃഹ നിർമാണേ വാസ്തുയാഗേ തഥൈവ ച ।
പഠിതവ്യം പ്രയത്നേന കല്യാണം തേന ജായതേ ॥ 73 ॥
॥ ഇതി ശ്രീദേവീഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ ദ്വാദശസ്കന്ധേ ദ്വാദശോധ്യായഃ ॥
Recite with devotion and pure heart
Regular practice brings spiritual benefits