పూర్వపీఠికా । వాసుదేవ ఉవాచ – తతః స ప్రయతో భూత్వా మమ తాత యుధిష్ఠిర । ప్రాంజలిః ప్రాహ విప్రర్షిర్నామసంగ్రహమాదితః ॥ 1 ॥ ఉపమన్యురువాచ – బ్రహ్మప్రోక్తైరృషిప్రోక్తైర్వేదవేదాంగసంభవైః । సర్వలోకేషు విఖ్యాతం స్తుత్యం స్తోష్యామి నామభిః ॥ 2 ॥ మహద్భిర్విహితైః సత్యైః సిద్ధైః సర్వార్థసాధకైః । ఋషిణా తండినా భక్త్యా కృతైర్వేదకృతాత్మనా ॥ 3 ॥ యథోక్తైః సాధుభిః ఖ్యాతైర్మునిభిస్తత్త్వదర్శిభిః । ప్రవరం ప్రథమం స్వర్గ్యం సర్వభూతహితం శుభం ॥ 4 ॥ శ్రుతైః సర్వత్ర జగతి బ్రహ్మలోకావతారితైః । సత్యైస్తత్పరమం బ్రహ్మ బ్రహ్మప్రోక్తం సనాతనం ॥ 5 ॥ వక్ష్యే యదుకులశ్రేష్ఠ శృణుష్వావహితో మమ । వరయైనం భవం దేవం భక్తస్త్వం పరమేశ్వరం ॥ 6 ॥ తేన తే శ్రావయిష్యామి యత్తద్బ్రహ్మ సనాతనం । న శక్యం విస్తరాత్కృత్స్నం వక్తుం సర్వస్య కేనచిత్ ॥ 7 ॥ యుక్తేనాపి విభూతీనామపి వర్షశతైరపి । యస్యాదిర్మధ్యమంతం చ సురైరపి న గమ్యతే ॥ 8 ॥ కస్తస్య శక్నుయాద్వక్తుం గుణాన్ కార్త్స్న్యేన మాధవ । కిం తు దేవస్య మహతః సంక్షిప్తార్థపదాక్షరం ॥ 9 ॥ శక్తితశ్చరితం వక్ష్యే ప్రసాదాత్తస్య ధీమతః । అప్రాప్య తు తతోఽనుజ్ఞాం న శక్యః స్తోతుమీశ్వరః ॥ 10 ॥ యదా తేనాభ్యనుజ్ఞాతః స్తుతో వై స తదా మయా । అనాదినిధనస్యాహం జగద్యోనేర్మహాత్మనః ॥ 11 ॥ నామ్నాం కించిత్సముద్దేశం వక్ష్యామ్యవ్యక్తయోనినః । వరదస్య వరేణ్యస్య విశ్వరూపస్య ధీమతః ॥ 12 ॥ శృణు నామ్నాం చ యం కృష్ణ యదుక్తం పద్మయోనినా । దశనామసహస్రాణి యాన్యాహ ప్రపితామహః ॥ 13 ॥ తాని నిర్మథ్య మనసా దధ్నో ఘృతమివోద్ధృతం । గిరేః సారం యథా హేమ పుష్పసారం యథా మధు ॥ 14 ॥ ఘృతాత్సారం యథా మండస్తథైతత్సారముద్ధృతం । సర్వపాపాపహమిదం చతుర్వేదసమన్వితం ॥ 15 ॥ ప్రయత్నేనాధిగంతవ్యం ధార్యం చ ప్రయతాత్మనా । మాంగల్యం పౌష్టికం చైవ రక్షోఘ్నం పావనం మహత్ ॥ 16 ॥ ఇదం భక్తాయ దాతవ్యం శ్రద్దధానాస్తికాయ చ । నాశ్రద్దధానరూపాయ నాస్తికాయాజితాత్మనే ॥ 17 ॥ యశ్చాభ్యసూయతే దేవం కారణాత్మానమీశ్వరం । స కృష్ణ నరకం యాతి సహ పూర్వైః సహాత్మజైః ॥ 18 ॥ ఇదం ధ్యానమిదం యోగమిదం ధ్యేయమనుత్తమం । ఇదం జప్యమిదం జ్ఞానం రహస్యమిదముత్తమం ॥ 19 ॥ యం జ్ఞాత్వా అంతకాలేపి గచ్ఛేత పరమాం గతిం । పవిత్రం మంగలం మేధ్యం కల్యాణమిదముత్తమం ॥ 20 ॥ ఇదం బ్రహ్మా పురా కృత్వా సర్వలోకపితామహః । సర్వ స్తవానాం రాజత్వే దివ్యానాం సమకల్పయత్ ॥ 21 ॥ తదా ప్రభృతి చైవాయమీశ్వరస్య మహాత్మనః । స్తవరాజ ఇతి ఖ్యాతో జగత్యమరపూజితః ॥ 22 ॥ బ్రహ్మలోకాదయం స్వర్గే స్తవరాజోఽవతారితః । యతస్తండిః పురా ప్రాప తేన తండికృతోఽభవత్ ॥ 23 ॥ స్వర్గాచ్చైవాత్ర భూర్లోకం తండినా హ్యవతారితః । సర్వమంగలమాంగల్యం సర్వపాపప్రణాశనం ॥ 24 ॥ నిగదిష్యే మహాబాహో స్తవానాముత్తమం స్తవం । బ్రహ్మణామపి యద్బ్రహ్మ పరాణామపి యత్పరం ॥ 25 ॥ తేజసామపి యత్తేజస్తపసామపి యత్తపః । శాంతానామపి యః శాంతో ద్యుతీనామపి యా ద్యుతిః ॥ 26 ॥ దాంతానామపి యో దాంతో ధీమతామపి యా చ ధీః । దేవానామపి యో దేవ ఋషీణామపి యస్త్వృషిః ॥ 27 ॥ యజ్ఞానామపి యో యజ్ఞః శివానామపి యః శివః । రుద్రాణామపి యో రుద్రః ప్రభా ప్రభవతామపి ॥ 28 ॥ యోగినామపి యో యోగీ కారణానాం చ కారణం । యతో లోకాః సంభవంతి న భవంతి యతః పునః ॥ 29 ॥ సర్వభూతాత్మభూతస్య హరస్యామితతేజసః । అష్టోత్తరసహస్రం తు నామ్నాం శర్వస్య మే శృణు । యచ్ఛ్రుత్వా మనుజవ్యాఘ్ర సర్వాన్కామానవాప్స్యసి ॥ 30 ॥ ధ్యానం – శాంతం పద్మాసనస్థం శశిధరముకుటం పంచవక్త్రం త్రినేత్రం శూలం వజ్రం చ ఖడ్గం పరశుమభయదం దక్షభాగే వహంతం । నాగం పాశం చ ఘంటాం ప్రలయహుతవహం సాంకుశం వామభాగే నానాలంకారయుక్తం స్ఫటికమణినిభం పార్వతీశం నమామి ॥ స్తోత్రం – ఓం స్థిరః స్థాణుః ప్రభుర్భీమః ప్రవరో వరదో వరః । సర్వాత్మా సర్వవిఖ్యాతః సర్వః సర్వకరో భవః ॥ 1 ॥ జటీ చర్మీ శిఖండీ చ సర్వాంగః సర్వభావనః । హరశ్చ హరిణాక్షశ్చ సర్వభూతహరః ప్రభుః ॥ 2 ॥ ప్రవృత్తిశ్చ నివృత్తిశ్చ నియతః శాశ్వతో ధ్రువః । శ్మశానవాసీ భగవాన్ ఖచరో గోచరోఽర్దనః ॥ 3 ॥ అభివాద్యో మహాకర్మా తపస్వీ భూతభావనః । ఉన్మత్తవేషప్రచ్ఛన్నః సర్వలోకప్రజాపతిః ॥ 4 ॥ మహారూపో మహాకాయో వృషరూపో మహాయశాః । మహాత్మా సర్వభూతాత్మా విశ్వరూపో మహాహనుః ॥ 5 ॥ లోకపాలోఽంతర్హితాత్మా ప్రసాదో హయగర్దభిః । పవిత్రం చ మహాంశ్చైవ నియమో నియమాశ్రితః ॥ 6 ॥ సర్వకర్మా స్వయంభూత ఆదిరాదికరో నిధిః । సహస్రాక్షో విశాలాక్షః సోమో నక్షత్రసాధకః ॥ 7 ॥ చంద్రః సూర్యః శనిః కేతుర్గ్రహో గ్రహపతిర్వరః । అత్రిరత్ర్యా నమస్కర్తా మృగబాణార్పణోఽనఘః ॥ 8 ॥ మహాతపా ఘోరతపా అదీనో దీనసాధకః । సంవత్సరకరో మంత్రః ప్రమాణం పరమం తపః ॥ 9 ॥ యోగీ యోజ్యో మహాబీజో మహారేతా మహాబలః । సువర్ణరేతాః సర్వజ్ఞః సుబీజో బీజవాహనః ॥ 10 ॥ దశబాహుస్త్వనిమిషో నీలకంఠ ఉమాపతిః । విశ్వరూపః స్వయం శ్రేష్ఠో బలవీరో బలో గణః ॥ 11 ॥ గణకర్తా గణపతిర్దిగ్వాసాః కామ ఏవ చ । మంత్రవిత్పరమో మంత్రః సర్వభావకరో హరః ॥ 12 ॥ కమండలుధరో ధన్వీ బాణహస్తః కపాలవాన్ । అశనీ శతఘ్నీ ఖడ్గీ పట్టిశీ చాయుధీ మహాన్ ॥ 13 ॥ స్రువహస్తః సురూపశ్చ తేజస్తేజస్కరో నిధిః । ఉష్ణీషీ చ సువక్త్రశ్చ ఉదగ్రో వినతస్తథా ॥ 14 ॥ దీర్ఘశ్చ హరికేశశ్చ సుతీర్థః కృష్ణ ఏవ చ । సృగాలరూపః సిద్ధార్థో ముండః సర్వశుభంకరః ॥ 15 ॥ అజశ్చ బహురూపశ్చ గంధధారీ కపర్ద్యపి । ఊర్ధ్వరేతా ఊర్ధ్వలింగ ఊర్ధ్వశాయీ నభఃస్థలః ॥ 16 ॥ త్రిజటీ చీరవాసాశ్చ రుద్రః సేనాపతిర్విభుః । అహశ్చరో నక్తంచరస్తిగ్మమన్యుః సువర్చసః ॥ 17 ॥ గజహా దైత్యహా కాలో లోకధాతా గుణాకరః । సింహశార్దూలరూపశ్చ ఆర్ద్రచర్మాంబరావృతః ॥ 18 ॥ కాలయోగీ మహానాదః సర్వకామశ్చతుష్పథః । నిశాచరః ప్రేతచారీ భూతచారీ మహేశ్వరః ॥ 19 ॥ బహుభూతో బహుధరః స్వర్భానురమితో గతిః । నృత్యప్రియో నిత్యనర్తో నర్తకః సర్వలాలసః ॥ 20 ॥ ఘోరో మహాతపాః పాశో నిత్యో గిరిరుహో నభః । సహస్రహస్తో విజయో వ్యవసాయో హ్యతంద్రితః ॥ 21 ॥ అధర్షణో ధర్షణాత్మా యజ్ఞహా కామనాశకః । దక్షయాగాపహారీ చ సుసహో మధ్యమస్తథా ॥ 22 ॥ తేజోపహారీ బలహా ముదితోఽర్థోఽజితోఽవరః । గంభీరఘోషో గంభీరో గంభీరబలవాహనః ॥ 23 ॥ న్యగ్రోధరూపో న్యగ్రోధో వృక్షకర్ణస్థితిర్విభుః । సుతీక్ష్ణదశనశ్చైవ మహాకాయో మహాననః ॥ 24 ॥ విష్వక్సేనో హరిర్యజ్ఞః సంయుగాపీడవాహనః । తీక్ష్ణతాపశ్చ హర్యశ్వః సహాయః కర్మకాలవిత్ ॥ 25 ॥ విష్ణుప్రసాదితో యజ్ఞః సముద్రో బడబాముఖః । హుతాశనసహాయశ్చ ప్రశాంతాత్మా హుతాశనః ॥ 26 ॥ ఉగ్రతేజా మహాతేజా జన్యో విజయకాలవిత్ । జ్యోతిషామయనం సిద్ధిః సర్వవిగ్రహ ఏవ చ ॥ 27 ॥ శిఖీ ముండీ జటీ జ్వాలీ మూర్తిజో మూర్ధగో బలీ । వేణవీ పణవీ తాలీ ఖలీ కాలకటంకటః ॥ 28 ॥ నక్షత్రవిగ్రహమతిర్గుణబుద్ధిర్లయోఽగమః । ప్రజాపతిర్విశ్వబాహుర్విభాగః సర్వగోఽముఖః ॥ 29 ॥ విమోచనః సుసరణో హిరణ్యకవచోద్భవః । మేఢ్రజో బలచారీ చ మహీచారీ స్రుతస్తథా ॥ 30 ॥ సర్వతూర్యనినాదీ చ సర్వాతోద్యపరిగ్రహః । వ్యాలరూపో గుహావాసీ గుహో మాలీ తరంగవిత్ ॥ 31 ॥ త్రిదశస్త్రికాలధృక్కర్మసర్వబంధవిమోచనః । బంధనస్త్వసురేంద్రాణాం యుధిశత్రువినాశనః ॥ 32 ॥ సాంఖ్యప్రసాదో దుర్వాసాః సర్వసాధునిషేవితః । ప్రస్కందనో విభాగజ్ఞో అతుల్యో యజ్ఞభాగవిత్ ॥ 33 ॥ సర్వవాసః సర్వచారీ దుర్వాసా వాసవోఽమరః । హైమో హేమకరోఽయజ్ఞః సర్వధారీ ధరోత్తమః ॥ 34 ॥ లోహితాక్షో మహాక్షశ్చ విజయాక్షో విశారదః । సంగ్రహో నిగ్రహః కర్తా సర్పచీరనివాసనః ॥ 35 ॥ ముఖ్యోఽముఖ్యశ్చ దేహశ్చ కాహలిః సర్వకామదః । సర్వకాలప్రసాదశ్చ సుబలో బలరూపధృత్ ॥ 36 ॥ సర్వకామవరశ్చైవ సర్వదః సర్వతోముఖః । ఆకాశనిర్విరూపశ్చ నిపాతీ హ్యవశః ఖగః ॥ 37 ॥ రౌద్రరూపోఽంశురాదిత్యో బహురశ్మిః సువర్చసీ । వసువేగో మహావేగో మనోవేగో నిశాచరః ॥ 38 ॥ సర్వవాసీ శ్రియావాసీ ఉపదేశకరోఽకరః । మునిరాత్మనిరాలోకః సంభగ్నశ్చ సహస్రదః ॥ 39 ॥ పక్షీ చ పక్షరూపశ్చ అతిదీప్తో విశాం పతిః । ఉన్మాదో మదనః కామో హ్యశ్వత్థోఽర్థకరో యశః ॥ 40 ॥ వామదేవశ్చ వామశ్చ ప్రాగ్దక్షిణశ్చ వామనః । సిద్ధయోగీ మహర్షిశ్చ సిద్ధార్థః సిద్ధసాధకః ॥ 41 ॥ భిక్షుశ్చ భిక్షురూపశ్చ విపణో మృదురవ్యయః । మహాసేనో విశాఖశ్చ షష్టిభాగో గవాం పతిః ॥ 42 ॥ వజ్రహస్తశ్చ విష్కంభీ చమూస్తంభన ఏవ చ । వృత్తావృత్తకరస్తాలో మధుర్మధుకలోచనః ॥ 43 ॥ వాచస్పత్యో వాజసనో నిత్యమాశ్రమపూజితః । బ్రహ్మచారీ లోకచారీ సర్వచారీ విచారవిత్ ॥ 44 ॥ ఈశాన ఈశ్వరః కాలో నిశాచారీ పినాకభృత్ । నిమిత్తస్థో నిమిత్తం చ నందిర్నందికరో హరిః ॥ 45 ॥ నందీశ్వరశ్చ నందీ చ నందనో నందివర్ధనః । భగహారీ నిహంతా చ కాలో బ్రహ్మా పితామహః ॥ 46 ॥ చతుర్ముఖో మహాలింగశ్చారులింగస్తథైవ చ । లింగాధ్యక్షః సురాధ్యక్షో యోగాధ్యక్షో యుగావహః ॥ 47 ॥ బీజాధ్యక్షో బీజకర్తా అధ్యాత్మానుగతో బలః । ఇతిహాసః సకల్పశ్చ గౌతమోఽథ నిశాకరః ॥ 48 ॥ దంభో హ్యదంభో వైదంభో వశ్యో వశకరః కలిః । లోకకర్తా పశుపతిర్మహాకర్తా హ్యనౌషధః ॥ 49 ॥ అక్షరం పరమం బ్రహ్మ బలవచ్ఛక్ర ఏవ చ । నీతిర్హ్యనీతిః శుద్ధాత్మా శుద్ధో మాన్యో గతాగతః ॥ 50 ॥ బహుప్రసాదః సుస్వప్నో దర్పణోఽథ త్వమిత్రజిత్ । వేదకారో మంత్రకారో విద్వాన్ సమరమర్దనః ॥ 51 ॥ మహామేఘనివాసీ చ మహాఘోరో వశీకరః । అగ్నిజ్వాలో మహాజ్వాలో అతిధూమ్రో హుతో హవిః ॥ 52 ॥ వృషణః శంకరో నిత్యవర్చస్వీ ధూమకేతనః । నీలస్తథాంగలుబ్ధశ్చ శోభనో నిరవగ్రహః ॥ 53 ॥ స్వస్తిదః స్వస్తిభావశ్చ భాగీ భాగకరో లఘుః । ఉత్సంగశ్చ మహాంగశ్చ మహాగర్భపరాయణః ॥ 54 ॥ కృష్ణవర్ణః సువర్ణశ్చ ఇంద్రియం సర్వదేహినాం । మహాపాదో మహాహస్తో మహాకాయో మహాయశాః ॥ 55 ॥ మహామూర్ధా మహామాత్రో మహానేత్రో నిశాలయః । మహాంతకో మహాకర్ణో మహోష్ఠశ్చ మహాహనుః ॥ 56 ॥ మహానాసో మహాకంబుర్మహాగ్రీవః శ్మశానభాక్ । మహావక్షా మహోరస్కో హ్యంతరాత్మా మృగాలయః ॥ 57 ॥ లంబనో లంబితోష్ఠశ్చ మహామాయః పయోనిధిః । మహాదంతో మహాదంష్ట్రో మహాజిహ్వో మహాముఖః ॥ 58 ॥ మహానఖో మహారోమా మహాకేశో మహాజటః । ప్రసన్నశ్చ ప్రసాదశ్చ ప్రత్యయో గిరిసాధనః ॥ 59 ॥ స్నేహనోఽస్నేహనశ్చైవ అజితశ్చ మహామునిః । వృక్షాకారో వృక్షకేతురనలో వాయువాహనః ॥ 60 ॥ గండలీ మేరుధామా చ దేవాధిపతిరేవ చ । అథర్వశీర్షః సామాస్య ఋక్సహస్రామితేక్షణః ॥ 61 ॥ యజుః పాదభుజో గుహ్యః ప్రకాశో జంగమస్తథా । అమోఘార్థః ప్రసాదశ్చ అభిగమ్యః సుదర్శనః ॥ 62 ॥ ఉపకారః ప్రియః సర్వః కనకః కాంచనచ్ఛవిః । నాభిర్నందికరో భావః పుష్కరస్థపతిః స్థిరః ॥ 63 ॥ ద్వాదశస్త్రాసనశ్చాద్యో యజ్ఞో యజ్ఞసమాహితః । నక్తం కలిశ్చ కాలశ్చ మకరః కాలపూజితః ॥ 64 ॥ సగణో గణకారశ్చ భూతవాహనసారథిః । భస్మశయో భస్మగోప్తా భస్మభూతస్తరుర్గణః ॥ 65 ॥ లోకపాలస్తథాఽలోకో మహాత్మా సర్వపూజితః । శుక్లస్త్రిశుక్లః సంపన్నః శుచిర్భూతనిషేవితః ॥ 66 ॥ ఆశ్రమస్థః క్రియావస్థో విశ్వకర్మమతిర్వరః । విశాలశాఖస్తామ్రోష్ఠో హ్యంబుజాలః సునిశ్చలః ॥ 67 ॥ కపిలః కపిశః శుక్ల ఆయుశ్చైవ పరోఽపరః । గంధర్వో హ్యదితిస్తార్క్ష్యః సువిజ్ఞేయః సుశారదః ॥ 68 ॥ పరశ్వధాయుధో దేవో హ్యనుకారీ సుబాంధవః । తుంబవీణో మహాక్రోధ ఊర్ధ్వరేతా జలేశయః ॥ 69 ॥ ఉగ్రో వంశకరో వంశో వంశనాదో హ్యనిందితః । సర్వాంగరూపో మాయావీ సుహృదో హ్యనిలోఽనలః ॥ 70 ॥ బంధనో బంధకర్తా చ సుబంధనవిమోచనః । స యజ్ఞారిః స కామారిర్మహాదంష్ట్రో మహాయుధః ॥ 71 ॥ బహుధా నిందితః శర్వః శంకరః శంకరోఽధనః । అమరేశో మహాదేవో విశ్వదేవః సురారిహా ॥ 72 ॥ అహిర్బుధ్న్యోఽనిలాభశ్చ చేకితానో హవిస్తథా । అజైకపాచ్చ కాపాలీ త్రిశంకురజితః శివః ॥ 73 ॥ ధన్వంతరిర్ధూమకేతుః స్కందో వైశ్రవణస్తథా । ధాతా శక్రశ్చ విష్ణుశ్చ మిత్రస్త్వష్టా ధ్రువో ధరః ॥ 74 ॥ ప్రభావః సర్వగో వాయురర్యమా సవితా రవిః । ఉషంగుశ్చ విధాతా చ మాంధాతా భూతభావనః ॥ 75 ॥ విభుర్వర్ణవిభావీ చ సర్వకామగుణావహః । పద్మనాభో మహాగర్భశ్చంద్రవక్త్రోఽనిలోఽనలః ॥ 76 ॥ బలవాంశ్చోపశాంతశ్చ పురాణః పుణ్యచంచురీ । కురుకర్తా కురువాసీ కురుభూతో గుణౌషధః ॥ 77 ॥ సర్వాశయో దర్భచారీ సర్వేషాం ప్రాణినాం పతిః । దేవదేవః సుఖాసక్తః సదసత్సర్వరత్నవిత్ ॥ 78 ॥ కైలాసగిరివాసీ చ హిమవద్గిరిసంశ్రయః । కూలహారీ కూలకర్తా బహువిద్యో బహుప్రదః ॥ 79 ॥ వణిజో వర్ధకీ వృక్షో వకులశ్చందనశ్ఛదః । సారగ్రీవో మహాజత్రురలోలశ్చ మహౌషధః ॥ 80 ॥ సిద్ధార్థకారీ సిద్ధార్థశ్ఛందోవ్యాకరణోత్తరః । సింహనాదః సింహదంష్ట్రః సింహగః సింహవాహనః ॥ 81 ॥ ప్రభావాత్మా జగత్కాలస్థాలో లోకహితస్తరుః । సారంగో నవచక్రాంగః కేతుమాలీ సభావనః ॥ 82 ॥ భూతాలయో భూతపతిరహోరాత్రమనిందితః ॥ 83 ॥ వాహితా సర్వభూతానాం నిలయశ్చ విభుర్భవః । అమోఘః సంయతో హ్యశ్వో భోజనః ప్రాణధారణః ॥ 84 ॥ ధృతిమాన్ మతిమాన్ దక్షః సత్కృతశ్చ యుగాధిపః । గోపాలిర్గోపతిర్గ్రామో గోచర్మవసనో హరిః ॥ 85 ॥ హిరణ్యబాహుశ్చ తథా గుహాపాలః ప్రవేశినాం । ప్రకృష్టారిర్మహాహర్షో జితకామో జితేంద్రియః ॥ 86 ॥ గాంధారశ్చ సువాసశ్చ తపఃసక్తో రతిర్నరః । మహాగీతో మహానృత్యో హ్యప్సరోగణసేవితః ॥ 87 ॥ మహాకేతుర్మహాధాతుర్నైకసానుచరశ్చలః । ఆవేదనీయ ఆదేశః సర్వగంధసుఖావహః ॥ 88 ॥ తోరణస్తారణో వాతః పరిధీ పతిఖేచరః । సంయోగో వర్ధనో వృద్ధో అతివృద్ధో గుణాధికః ॥ 89 ॥ నిత్య ఆత్మసహాయశ్చ దేవాసురపతిః పతిః । యుక్తశ్చ యుక్తబాహుశ్చ దేవో దివిసుపర్వణః ॥ 90 ॥ ఆషాఢశ్చ సుషాఢశ్చ ధ్రువోఽథ హరిణో హరః । వపురావర్తమానేభ్యో వసుశ్రేష్ఠో మహాపథః ॥ 91 ॥ శిరోహారీ విమర్శశ్చ సర్వలక్షణలక్షితః । అక్షశ్చ రథయోగీ చ సర్వయోగీ మహాబలః ॥ 92 ॥ సమామ్నాయోఽసమామ్నాయస్తీర్థదేవో మహారథః । నిర్జీవో జీవనో మంత్రః శుభాక్షో బహుకర్కశః ॥ 93 ॥ రత్నప్రభూతో రక్తాంగో మహార్ణవనిపానవిత్ । మూలం విశాలో హ్యమృతో వ్యక్తావ్యక్తస్తపోనిధిః ॥ 94 ॥ ఆరోహణోఽధిరోహశ్చ శీలధారీ మహాయశాః । సేనాకల్పో మహాకల్పో యోగో యుగకరో హరిః ॥ 95 ॥ యుగరూపో మహారూపో మహానాగహనో వధః । న్యాయనిర్వపణః పాదః పండితో హ్యచలోపమః ॥ 96 ॥ బహుమాలో మహామాలః శశీ హరసులోచనః । విస్తారో లవణః కూపస్త్రియుగః సఫలోదయః ॥ 97 ॥ త్రిలోచనో విషణ్ణాంగో మణివిద్ధో జటాధరః । బిందుర్విసర్గః సుముఖః శరః సర్వాయుధః సహః ॥ 98 ॥ నివేదనః సుఖాజాతః సుగంధారో మహాధనుః । గంధపాలీ చ భగవానుత్థానః సర్వకర్మణాం ॥ 99 ॥ మంథానో బహులో వాయుః సకలః సర్వలోచనః । తలస్తాలః కరస్థాలీ ఊర్ధ్వసంహననో మహాన్ ॥ 100 ॥ ఛత్రం సుచ్ఛత్రో విఖ్యాతో లోకః సర్వాశ్రయః క్రమః । ముండో విరూపో వికృతో దండీ కుండీ వికుర్వణః ॥ 101 ॥ హర్యక్షః కకుభో వజ్రీ శతజిహ్వః సహస్రపాత్ । సహస్రమూర్ధా దేవేంద్రః సర్వదేవమయో గురుః ॥ 102 ॥ సహస్రబాహుః సర్వాంగః శరణ్యః సర్వలోకకృత్ । పవిత్రం త్రికకున్మంత్రః కనిష్ఠః కృష్ణపింగలః ॥ 103 ॥ బ్రహ్మదండవినిర్మాతా శతఘ్నీపాశశక్తిమాన్ । పద్మగర్భో మహాగర్భో బ్రహ్మగర్భో జలోద్భవః ॥ 104 ॥ గభస్తిర్బ్రహ్మకృద్బ్రహ్మీ బ్రహ్మవిద్బ్రాహ్మణో గతిః । అనంతరూపో నైకాత్మా తిగ్మతేజాః స్వయంభువః ॥ 105 ॥ ఊర్ధ్వగాత్మా పశుపతిర్వాతరంహా మనోజవః । చందనీ పద్మనాలాగ్రః సురభ్యుత్తరణో నరః ॥ 106 ॥ కర్ణికారమహాస్రగ్వీ నీలమౌలిః పినాకధృత్ । ఉమాపతిరుమాకాంతో జాహ్నవీధృదుమాధవః ॥ 107 ॥ వరో వరాహో వరదో వరేణ్యః సుమహాస్వనః । మహాప్రసాదో దమనః శత్రుహా శ్వేతపింగలః ॥ 108 ॥ పీతాత్మా పరమాత్మా చ ప్రయతాత్మా ప్రధానధృత్ । సర్వపార్శ్వముఖస్త్ర్యక్షో ధర్మసాధారణో వరః ॥ 109 ॥ చరాచరాత్మా సూక్ష్మాత్మా అమృతో గోవృషేశ్వరః । సాధ్యర్షిర్వసురాదిత్యో వివస్వాన్సవితామృతః ॥ 110 ॥ వ్యాసః సర్గః సుసంక్షేపో విస్తరః పర్యయో నరః । ఋతుః సంవత్సరో మాసః పక్షః సంఖ్యాసమాపనః ॥ 111 ॥ కలా కాష్ఠా లవా మాత్రా ముహూర్తాహః క్షపాః క్షణాః । విశ్వక్షేత్రం ప్రజాబీజం లింగమాద్యస్తు నిర్గమః ॥ 112 ॥ సదసద్వ్యక్తమవ్యక్తం పితా మాతా పితామహః । స్వర్గద్వారం ప్రజాద్వారం మోక్షద్వారం త్రివిష్టపం ॥ 113 ॥ నిర్వాణం హ్లాదనశ్చైవ బ్రహ్మలోకః పరా గతిః । దేవాసురవినిర్మాతా దేవాసురపరాయణః ॥ 114 ॥ దేవాసురగురుర్దేవో దేవాసురనమస్కృతః । దేవాసురమహామాత్రో దేవాసురగణాశ్రయః ॥ 115 ॥ దేవాసురగణాధ్యక్షో దేవాసురగణాగ్రణీః । దేవాతిదేవో దేవర్షిర్దేవాసురవరప్రదః ॥ 116 ॥ దేవాసురేశ్వరో విశ్వో దేవాసురమహేశ్వరః । సర్వదేవమయోఽచింత్యో దేవతాత్మాఽఽత్మసంభవః ॥ 117 ॥ ఉద్భిత్త్రివిక్రమో వైద్యో విరజో నీరజోఽమరః । ఈడ్యో హస్తీశ్వరో వ్యాఘ్రో దేవసింహో నరర్షభః ॥ 118 ॥ విబుధోఽగ్రవరః సూక్ష్మః సర్వదేవస్తపోమయః । సుయుక్తః శోభనో వజ్రీ ప్రాసానాం ప్రభవోఽవ్యయః ॥ 119 ॥ గుహః కాంతో నిజః సర్గః పవిత్రం సర్వపావనః । శృంగీ శృంగప్రియో బభ్రూ రాజరాజో నిరామయః ॥ 120 ॥ అభిరామః సురగణో విరామః సర్వసాధనః । లలాటాక్షో విశ్వదేవో హరిణో బ్రహ్మవర్చసః ॥ 121 ॥ స్థావరాణాం పతిశ్చైవ నియమేంద్రియవర్ధనః । సిద్ధార్థః సిద్ధభూతార్థోఽచింత్యః సత్యవ్రతః శుచిః ॥ 122 ॥ వ్రతాధిపః పరం బ్రహ్మ భక్తానాం పరమా గతిః । విముక్తో ముక్తతేజాశ్చ శ్రీమాన్ శ్రీవర్ధనో జగత్ ॥ 123 ॥ ఉత్తరపీఠికా (ఫలశృతి) । యథా ప్రధానం భగవానితి భక్త్యా స్తుతో మయా । యం న బ్రహ్మాదయో దేవా విదుస్తత్త్వేన నర్షయః ॥ 1 ॥ స్తోతవ్యమర్చ్యం వంద్యం చ కః స్తోష్యతి జగత్పతిం । భక్త్యా త్వేవం పురస్కృత్య మయా యజ్ఞపతిర్విభుః ॥ 2 ॥ తతోఽభ్యనుజ్ఞాం సంప్రాప్య స్తుతో మతిమతాం వరః । శివమేభిః స్తువన్ దేవం నామభిః పుష్టివర్ధనైః ॥ 3 ॥ నిత్యయుక్తః శుచిర్భక్తః ప్రాప్నోత్యాత్మానమాత్మనా । ఏతద్ధి పరమం బ్రహ్మ పరం బ్రహ్మాధిగచ్ఛతి ॥ 4 ॥ ఋషయశ్చైవ దేవాశ్చ స్తువంత్యేతేన తత్పరం । స్తూయమానో మహాదేవస్తుష్యతే నియతాత్మభిః ॥ 5 ॥ భక్తానుకంపీ భగవానాత్మసంస్థాకరో విభుః । తథైవ చ మనుష్యేషు యే మనుష్యాః ప్రధానతః ॥ 6 ॥ ఆస్తికాః శ్రద్దధానాశ్చ బహుభిర్జన్మభిః స్తవైః । భక్త్యా హ్యనన్యమీశానం పరం దేవం సనాతనం ॥ 7 ॥ కర్మణా మనసా వాచా భావేనామితతేజసః । శయానా జాగ్రమాణాశ్చ వ్రజన్నుపవిశంస్తథా ॥ 8 ॥ ఉన్మిషన్నిమిషంశ్చైవ చింతయంతః పునః పునః । శృణ్వంతః శ్రావయంతశ్చ కథయంతశ్చ తే భవం ॥ 9 ॥ స్తువంతః స్తూయమానాశ్చ తుష్యంతి చ రమంతి చ । జన్మకోటిసహస్రేషు నానాసంసారయోనిషు ॥ 10 ॥ జంతోర్విగతపాపస్య భవే భక్తిః ప్రజాయతే । ఉత్పన్నా చ భవే భక్తిరనన్యా సర్వభావతః ॥ 11 ॥ భావినః కారణే చాస్య సర్వయుక్తస్య సర్వథా । ఏతద్దేవేషు దుష్ప్రాపం మనుష్యేషు న లభ్యతే ॥ 12 ॥ నిర్విఘ్నా నిశ్చలా రుద్రే భక్తిరవ్యభిచారిణీ । తస్యైవ చ ప్రసాదేన భక్తిరుత్పద్యతే నృణాం ॥ 13 ॥ యేన యాంతి పరాం సిద్ధిం తద్భావగతచేతసః । యే సర్వభావానుగతాః ప్రపద్యంతే మహేశ్వరం ॥ 14 ॥ ప్రపన్నవత్సలో దేవః సంసారాత్తాన్సముద్ధరేత్ । ఏవమన్యే వికుర్వంతి దేవాః సంసారమోచనం ॥ 15 ॥ మనుష్యాణామృతే దేవం నాన్యా శక్తిస్తపోబలం । ఇతి తేనేంద్రకల్పేన భగవాన్ సదసత్పతిః ॥ 16 ॥ కృత్తివాసాః స్తుతః కృష్ణ తండినా శుభబుద్ధినా । స్తవమేతం భగవతో బ్రహ్మా స్వయమధారయత్ ॥ 17 ॥ గీయతే చ స బుద్ధ్యేత బ్రహ్మా శంకరసన్నిధౌ । ఇదం పుణ్యం పవిత్రం చ సర్వదా పాపనాశనం ॥ 18 ॥ యోగదం మోక్షదం చైవ స్వర్గదం తోషదం తథా । ఏవమేతత్పఠంతే య ఏకభక్త్యా తు శంకరం ॥ 19 ॥ యా గతిః సాంఖ్యయోగానాం వ్రజంత్యేతాం గతిం తదా । స్తవమేతం ప్రయత్నేన సదా రుద్రస్య సన్నిధౌ ॥ 20 ॥ అబ్దమేకం చరేద్భక్తః ప్రాప్నుయాదీప్సితం ఫలం । ఏతద్రహస్యం పరమం బ్రహ్మణో హృది సంస్థితం ॥ 21 ॥ బ్రహ్మా ప్రోవాచ శక్రాయ శక్రః ప్రోవాచ మృత్యవే । మృత్యుః ప్రోవాచ రుద్రేభ్యో రుద్రేభ్యస్తండిమాగమత్ ॥ 22 ॥ మహతా తపసా ప్రాప్తస్తండినా బ్రహ్మసద్మని । తండిః ప్రోవాచ శుక్రాయ గౌతమాయ చ భార్గవః ॥ 23 ॥ వైవస్వతాయ మనవే గౌతమః ప్రాహ మాధవ । నారాయణాయ సాధ్యాయ సమాధిష్ఠాయ ధీమతే ॥ 24 ॥ యమాయ ప్రాహ భగవాన్ సాధ్యో నారాయణోఽచ్యుతః । నాచికేతాయ భగవానాహ వైవస్వతో యమః ॥ 25 ॥ మార్కండేయాయ వార్ష్ణేయ నాచికేతోఽభ్యభాషత । మార్కండేయాన్మయా ప్రాప్తో నియమేన జనార్దన ॥ 26 ॥ తవాప్యహమమిత్రఘ్న స్తవం దద్యాం హ్యవిశ్రుతం । స్వర్గ్యమారోగ్యమాయుష్యం ధన్యం వేదేన సమ్మితం ॥ 27 ॥ నాస్య విఘ్నం వికుర్వంతి దానవా యక్షరాక్షసాః । పిశాచా యాతుధానా వా గుహ్యకా భుజగా అపి ॥ 28 ॥ యః పఠేత శుచిః పార్థ బ్రహ్మచారీ జితేంద్రియః । అభగ్నయోగో వర్షం తు సోఽశ్వమేధఫలం లభేత్ ॥ 29 ॥ ఇతి శ్రీమహాభారతే అనుశాసనపర్వణి మహాదేవసహస్రనామ స్తోత్రం నామ సప్తదశోఽధ్యాయః ॥