Haindavam Logo - Lord Ganesha

Haindavam

📍
Font Size:

Manidweepa Varnana

(śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skaṃdhaṃ, daśamo'dhyāyaḥ, , maṇidvīpa varṇana - 1) vyāsa uvāca brahmalokādūrdhvabhāge sarvaloko'sti yaḥ śrutaḥ maṇidvīpaḥ sa evāsti yatra devī virājate 1 sarvasmādadhiko yasmātsarvalokastataḥ smṛtaḥ purā parāṃbayaivāyaṃ kalpito manasecchayā 2 sarvādau nijavāsārthaṃ prakṛtyā mūlabhūtayā kailāsādadhiko loko vaikuṃṭhādapi cottamaḥ 3 golokādapi sarvasmātsarvaloko'dhikaḥ smṛtaḥ naitatsamaṃ trilokyāṃ tu suṃdaraṃ vidyate kvacit 4 chatrībhūtaṃ trijagato bhavasaṃtāpanāśakam chāyābhūtaṃ tadevāsti brahmāṃḍānāṃ tu sattama 5 bahuyojanavistīrṇo gaṃbhīrastāvadeva hi maṇidvīpasya parito vartate tu sudhodadhiḥ 6 marutsaṃghaṭṭanotkīrṇataraṃga śatasaṃkulaḥ ratnācchavālukāyukto jhaṣaśaṃkhasamākulaḥ 7 vīcisaṃgharṣasaṃjātalaharīkaṇaśītalaḥ nānādhvajasamāyuktā nānāpotagatāgataiḥ 8 virājamānaḥ paritastīraratnadrumo mahān taduttaramayodhātunirmito gagane tataḥ 9 saptayojanavistīrṇaḥ prākāro vartate mahān nānāśastrapraharaṇā nānāyuddhaviśāradāḥ 10 rakṣakā nivasaṃtyatra modamānāḥ samaṃtataḥ caturdvārasamāyukto dvārapālaśatānvitaḥ 11 nānāgaṇaiḥ parivṛto devībhaktiyutairnṛpa darśanārthaṃ samāyāṃti ye devā jagadīśituḥ 12 teṣāṃ gaṇā vasaṃtyatra vāhanāni ca tatra hi vimānaśatasaṃgharṣaghaṃṭāsvanasamākulaḥ 13 hayaheṣākhurāghātabadhirīkṛtadiṃmukhaḥ gaṇaiḥ kilakilārāvairvetrahastaiśca tāḍitāḥ 14 sevakā devasaṃgānāṃ bhrājaṃte tatra bhūmipa tasmiṃkolāhale rājannaśabdaḥ kenacitkvacit 15 kasyacicchrūyate'tyaṃtaṃ nānādhvanisamākule pade pade miṣṭavāriparipūrṇasarānsi ca 16 vāṭikā vividhā rājan ratnadrumavirājitāḥ taduttaraṃ mahāsāradhātunirmitamaṃḍalaḥ 17 sālo'paro mahānasti gaganasparśi yacchiraḥ tejasā syācchataguṇaḥ pūrvasālādayaṃ paraḥ 18 gopuradvārasahito bahuvṛkṣasamanvitaḥ vṛkṣajātayaḥ saṃti sarvāstāstatra saṃti ca 19 niraṃtaraṃ puṣpayutāḥ sadā phalasamanvitāḥ navapallavasaṃyuktāḥ parasaurabhasaṃkulāḥ 20 panasā bakulā lodhrāḥ karṇikārāśca śiṃśapāḥ devadārukāṃcanārā āmrāścaiva sumeravaḥ 21 likucā hiṃgulāścailā lavaṃgāḥ kaṭphalāstathā pāṭalā mucukuṃdāśca phalinyo jaghanephalāḥ 22 tālāstamālāḥ sālāśca kaṃkolā nāgabhadrakāḥ punnāgāḥ pīlavaḥ sālvakā vai karpūraśākhinaḥ 23 aśvakarṇā hastikarṇāstālaparṇāśca dāḍimāḥ gaṇikā baṃdhujīvāśca jaṃbīrāśca kuraṃḍakāḥ 24 cāṃpeyā baṃdhujīvāśca tathā vai kanakadrumāḥ kālāgurudrumāścaiva tathā caṃdanapādapāḥ 25 kharjūrā yūthikāstālaparṇyaścaiva tathekṣavaḥ kṣīravṛkṣāśca khadirāściṃcābhallātakāstathā 26 rucakāḥ kuṭajā vṛkṣā bilvavṛkṣāstathaiva ca tulasīnāṃ vanānyevaṃ mallikānāṃ tathaiva ca 27 ityāditarujātīnāṃ vanānyupavanāni ca nānāvāpīśatairyuktānyevaṃ saṃti dharādhipa 28 kokilārāvasaṃyuktā gunjadbhramarabhūṣitāḥ niryāsasrāviṇaḥ sarve snigdhacchāyāstarūttamāḥ 29 nānāṛtubhavā vṛkṣā nānāpakṣisamākulāḥ nānārasasrāviṇībhirnadībhiratiśobhitāḥ 30 pārāvataśukavrātasārikāpakṣamārutaiḥ haṃsapakṣasamudbhūta vātavrātaiścaladdrumam 31 sugaṃdhagrāhipavanapūritaṃ tadvanottamam sahitaṃ hariṇīyūthairdhāvamānairitastataḥ 32 nṛtyadbarhikadaṃbasya kekārāvaiḥ sukhapradaiḥ nāditaṃ tadvanaṃ divyaṃ madhusrāvi samaṃtataḥ 33 kāṃsyasālāduttare tu tāmrasālaḥ prakīrtitaḥ caturasrasamākāra unnatyā saptayojanaḥ 34 dvayostu sālayormadhye saṃproktā kalpavāṭikā yeṣāṃ tarūṇāṃ puṣpāṇi kāṃcanābhāni bhūmipa 35 patrāṇi kāṃcanābhāni ratnabījaphalāni ca daśayojanagaṃdho hi prasarpati samaṃtataḥ 36 tadvanaṃ rakṣitaṃ rājanvasaṃtenartunāniśam puṣpasiṃhāsanāsīnaḥ puṣpacchatravirājitaḥ 37 puṣpabhūṣābhūṣitaśca puṣpāsavavighūrṇitaḥ madhuśrīrmādhavaśrīśca dve bhārye tasya sammate 38 krīḍataḥ smeravadane sumastabakakaṃdukaiḥ atīva ramyaṃ vipinaṃ madhusrāvi samaṃtataḥ 39 daśayojanaparyaṃtaṃ kusumāmodavāyunā pūritaṃ divyagaṃdharvaiḥ sāṃganairgānalolupaiḥ 40 śobhitaṃ tadvanaṃ divyaṃ mattakokilanāditam vasaṃtalakṣmīsaṃyuktaṃ kāmikāmapravardhanam 41 tāmrasālāduttaratra sīsasālaḥ prakīrtitaḥ samucchrāyaḥ smṛto'pyasya saptayojanasaṃkhyayā 42 saṃtānavāṭikāmadhye sālayostu dvayornṛpa daśayojanagaṃdhastu prasūnānāṃ samaṃtataḥ 43 hiraṇyābhāni kusumānyutphullāni niraṃtaram amṛtadravasaṃyuktaphalāni madhurāṇi ca 44 grīṣmarturnāyakastasyā vāṭikāyā nṛpottama śukraśrīśca śuciśrīśca dve bhārye tasya sammate 45 saṃtāpatrastalokāstu vṛkṣamūleṣu saṃsthitāḥ nānāsiddhaiḥ parivṛto nānādevaiḥ samanvitaḥ 46 vilāsinīnāṃ bṛṃdaistu caṃdanadravapaṃkilaiḥ puṣpamālābhūṣitaistu tālavṛṃtakarāṃbujaiḥ 47 [pāṭhabhedaḥ- prākāraḥ] prakāraḥ śobhito ejacchītalāṃbuniṣevibhiḥ sīsasālāduttaratrāpyārakūṭamayaḥ śubhaḥ 48 prākāro vartate rājanmuniyojanadairghyavān haricaṃdanavṛkṣāṇāṃ vāṭī madhye tayoḥ smṛtā 49 sālayoradhināthastu varṣarturmeghavāhanaḥ vidyutpiṃgalanetraśca jīmūtakavacaḥ smṛtaḥ 50 vajranirghoṣamukharaśceṃdradhanvā samaṃtataḥ sahasraśo vāridhārā muṃcannāste gaṇāvṛtaḥ 51 nabhaḥ śrīśca nabhasyaśrīḥ svarasyā rasyamālinī aṃbā dulā niratniścābhramaṃtī meghayaṃtikā 52 varṣayaṃtī cibuṇikā vāridhārā ca sammatāḥ varṣartordvādaśa proktāḥ śaktayo madavihvalāḥ 53 navapallavavṛkṣāśca navīnalatikānvitāḥ haritāni tṛṇānyeva veṣṭitā yairdharā'khilā 54 nadīnadapravāhāśca pravahaṃti ca vegataḥ sarāṃsi kaluṣāṃbūni rāgicittasamāni ca 55 vasaṃti devāḥ siddhāśca ye devīkarmakāriṇaḥ vāpīkūpataḍāgāśca ye devyarthaṃ samarpitāḥ 56 te gaṇā nivasaṃtyatra savilāsāśca sāṃganāḥ ārakūṭamayādagre saptayojanadairghyavān 57 paṃcalohātmakaḥ sālo madhye maṃdāravāṭikā nānāpuṣpalatākīrṇā nānāpallavaśobhitā 58 adhiṣṭhātā'tra saṃproktaḥ śaradṛturanāmayaḥ iṣalakṣmīrūrjalakṣmīrdve bhārye tasya sammate 59 nānāsiddhā vasaṃtyatra sāṃganāḥ saparicchadāḥ paṃcalohamayādagre saptayojanadairghyavān 60 dīpyamāno mahāśṛṃgairvartate raupyasālakaḥ pārijātāṭavīmadhye prasūnastabakānvitā 61 daśayojanagaṃdhīni kusumāni samaṃtataḥ modayaṃti gaṇānsarvānye devīkarmakāriṇaḥ 62 tatrādhināthaḥ saṃprokto hemaṃtarturmahojjvalaḥ sagaṇaḥ sāyudhaḥ sarvān rāgiṇo raṃjayannapaḥ 63 sahaśrīśca sahasyaśrīrdve bhārye tasya sammate vasaṃti tatra siddhāśca ye devīvratakāriṇaḥ 64 raupyasālamayādagre saptayojanadairghyavān sauvarṇasālaḥ saṃproktastaptahāṭakakalpitaḥ 65 madhye kadaṃbavāṭī tu puṣpapallavaśobhitā kadaṃbamadirādhārāḥ pravartaṃte sahasraśaḥ 66 yābhirnipītapītābhirnijānaṃdo'nubhūyate tatrādhināthaḥ saṃproktaḥ śaiśirarturmahodayaḥ 67 tapaḥśrīśca tapasyaśrīrdve bhārye tasya sammate modamānaḥ sahaitābhyāṃ vartate śiśirākṛtiḥ 68 nānāvilāsasaṃyukto nānāgaṇasamāvṛtaḥ nivasaṃti mahāsiddhā ye devīdānakāriṇaḥ 69 nānābhogasamutpannamahānaṃdasamanvitāḥ sāṃganāḥ parivāraistu saṃghaśaḥ parivāritāḥ 70 svarṇasālamayādagre muniyojanadairghyavān puṣparāgamayaḥ sālaḥ kuṃkumāruṇavigrahaḥ 71 puṣparāgamayī bhūmirvanānyupavanāni ca ratnavṛkṣālavālāśca puṣparāgamayāḥ smṛtāḥ 72 prākāro yasya ratnasya tadratnaracitā drumāḥ vanabhūḥ pakṣinaścaiva ratnavarṇajalāni ca 73 maṃḍapā maṃḍapastaṃbhāḥ sarānsi kamalāni ca prākāre tatra yadyatsyāttatsarvaṃ tatsamaṃ bhavet 74 paribhāṣeyamuddiṣṭā ratnasālādiṣu prabho tejasā syāllakṣaguṇaḥ pūrvasālātparo nṛpa 75 dikpālā nivasaṃtyatra pratibrahmānḍavartinām dikpālānāṃ samaṣṭyātmarūpāḥ sphūrjadvarāyudhāḥ 76 pūrvāśāyāṃ samuttuṃgaśṛṃgā pūramarāvatī nānopavanasaṃyuktā maheṃdrastatra rājate 77 svargaśobhā ca svarge yāvatī syāttato'dhikā samaṣṭiśatanetrasya sahasraguṇataḥ smṛtā 78 airāvatasamārūḍho vajrahastaḥ pratāpavān devasenāparivṛto rājate'tra śatakratuḥ 79 devāṃganāgaṇayutā śacī tatra virājate vahnikoṇe vahnipurī vahnipūḥ sadṛśī nṛpa 80 svāhāsvadhāsamāyukto vahnistatra virājate nijavāhanabhūṣāḍhyo nijadevagaṇairvṛtaḥ 81 yāmyāśāyāṃ yamapurī tatra daṃḍadharo mahān svabhaṭairveṣṭito rājan citraguptapurogamaiḥ 82 nijaśaktiyuto bhāsvattanayo'sti yamo mahān nairṛtyāṃ diśi rākṣasyāṃ rākṣasaiḥ parivāritaḥ 83 khaḍgadhārī sphurannāste nirṛtirnijaśaktiyuk vāruṇyāṃ varuṇo rājā pāśadhārī pratāpavān 84 mahājhaśasamārūḍho vāruṇīmadhuvihvalaḥ nijaśaktisamāyukto nijayādogaṇānvitaḥ 85 samāste vāruṇe loke varuṇānīratākulaḥ vāyukoṇe vāyuloko vāyustatrādhitiṣṭhati 86 vāyusādhanasaṃsiddhayogibhiḥ parivāritaḥ dhvajahasto viśālākṣo mṛgavāhanasaṃsthitaḥ 87 marudgaṇaiḥ parivṛto nijaśaktisamanvitaḥ uttarasyāṃ diśi mahānyakṣaloko'sti bhūmipa 88 yakṣādhirājastatrā''ste vṛddhiṛddhyādiśaktibhiḥ navabhirnidhibhiryuktastuṃdilo dhananāyakaḥ 89 maṇibhadraḥ pūrṇabhadro maṇimānmaṇikaṃdharaḥ maṇibhūṣo maṇisragvī maṇikārmukadhārakaḥ 90 ityādiyakṣasenānīsahito nijaśaktiyuk īśānakoṇe saṃprokto rudraloko mahattaraḥ 91 anarghyaratnakhacito yatra rudro'dhidaivatam manyumāṃdīptanayano baddhapṛṣṭhamaheṣudhiḥ 92 sphūrjaddhanurvāmahasto'dhijyadhanvabhirāvṛtaḥ svasamānairasaṃkhyātarudraiḥ śūlavarāyudhaiḥ 93 vikṛtāsyaiḥ karālāsyairvamadvahnibhirāsyataḥ daśahastaiḥ śatakaraiḥ sahasrabhujasaṃyutaiḥ 94 daśapādairdaśagrīvaistrinetrairugramūrtibhiḥ aṃtarikṣacarā ye ca ye ca bhūmicarāḥ smṛtāḥ 95 rudrādhyāye smṛtā rudrāstaiḥ sarvaiśca samāvṛtaḥ rudrāṇīkoṭisahito bhadrakālyādimātṛbhiḥ 96 nānāśaktisamāviṣṭaḍāmaryādigaṇāvṛtaḥ vīrabhadrādisahito rudro rājanvirājate 97 muṃḍamālādharo nāgavalayo nāgakaṃdharaḥ vyāghracarmaparīdhāno gajacarmottarīyakaḥ 98 citābhasmāṃgaliptāṃgaḥ pramathādigaṇāvṛtaḥ ninadaḍḍamarudhvānairbadhirīkṛtadiṃmukhaḥ 99 aṭṭahāsāsphoṭaśabdaiḥ saṃtrāsitanabhastalaḥ bhūtasaṃghasamāviṣṭo bhūtāvāso maheśvaraḥ 100 īśānadikpatiḥ so'yaṃ nāmnā ceśāna eva ca 101 iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskaṃdhe maṇidvīpavarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ (śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skaṃdhaṃ, ekādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 2) vyāsa uvāca puṣparāgamayādagre kuṃkumāruṇavigrahaḥ padmarāgamayaḥ sālo madhye bhūścaivatādṛśī 1 daśayojanavāṃdairghye gopuradvārasaṃyutaḥ tanmaṇistaṃbhasaṃyuktā maṃḍapāḥ śataśo nṛpa 2 madhye bhuvisamāsīnāścatuḥṣaṣṭimitāḥ kalāḥ nānāyudhadharāvīrā ratnabhūṣaṇabhūṣitāḥ 3 pratyekalokastāsāṃ tu tattallokasyanāyakāḥ samaṃtātpadmarāgasya parivāryasthitāḥ sadā 4 svasvalokajanairjuṣṭāḥ svasvavāhanahetibhiḥ tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu tvaṃ janamejaya 5 piṃgalākṣī viśālākṣī samṛddhi vṛddhireva ca śraddhā svāhā svadhābhikhyā māyā saṃjñā vasuṃdharā 6 trilokadhātrī sāvitrī gāyatrī tridaśeśvarī surūpā bahurūpā ca skaṃdamātā'cyutapriyā 7 vimalā cāmalā tadvadaruṇī punarāruṇī prakṛtirvikṛtiḥ sṛṣṭiḥ sthitiḥ saṃhṛtireva ca 8 saṃdhyāmātā satī haṃsī mardikā vajrikā parā devamātā bhagavatī devakī kamalāsanā 9 trimukhī saptamukhyanyā surāsuravimardinī laṃboṣṭī cordhvakeśī ca bahuśīrṣā vṛkodarī 10 ratharekhāhvayā paścācchaśirekhā tathā parā gaganavegā pavanavegā caiva tataḥ param 11 agre bhuvanapālā syāttatpaścānmadanāturā anaṃgānaṃgamathanā tathaivānaṃgamekhalā 12 anaṃgakusumā paścādviśvarūpā surādikā kṣayaṃkarī bhavecchakti rakṣobhyā ca tataḥ param 13 satyavādinyatha proktā bahurūpā śucivratā udārākhyā ca vāgīśī catuṣṣaṣṭimitāḥ smṛtāḥ 14 jvalajjihvānanāḥ sarvāvamaṃtyo vahnimulbaṇam jalaṃ pibāmaḥ sakalaṃ saṃharāmovibhāvasum 15 pavanaṃ staṃbhayāmodya bhakṣayāmo'khilaṃ jagat iti vācaṃ saṃgirate krodha saṃraktalocanāḥ 16 cāpabāṇadharāḥ sarvāyuddhāyaivotsukāḥ sadā daṃṣṭrā kaṭakaṭārāvairbadhirīkṛta diṅmukhāḥ 17 piṃgordhvakeśyaḥ saṃproktāścāpabāṇakarāḥ sadā śatākṣauhiṇikā senāpyekaikasyāḥ prakīrtitā 18 ekaika śakteḥ sāmarthyaṃ lakṣabrahmāṃḍanāśane śatākṣauhiṇikāsenā tādṛśī nṛpa sattama 19 kiṃ na kuryājjagatyasminnaśakyaṃ vaktumeva tat sarvāpi yuddhasāmagrī tasminsāle sthitā mune 20 rathānāṃ gaṇanā nāsti hayānāṃ kariṇāṃ tathā śastrāṇāṃ gaṇanā tadvadgaṇānāṃ gaṇanā tathā 21 padmarāgamayādagre gomedamaṇinirmitaḥ daśayojanadairghyeṇa prākāro vartate mahān 22 bhāsvajjapāprasūnābho madhyabhūstasya tādṛśī gomedakalpitānyeva tadvāsi sadanāni ca 23 pakṣiṇaḥ staṃbhavaryāśca vṛkṣāvāpyaḥ sarāṃsi ca gomedakalpitā eva kuṃkumāruṇavigrahāḥ 24 tanmadhyasthā mahādevyo dvātriṃśacchaktayaḥ smṛtāḥ nānā śastrapraharaṇā gomedamaṇibhūṣitāḥ 25 pratyeka loka vāsinyaḥ parivārya samaṃtataḥ gomedasāle sannaddhā piśācavadanā nṛpa 26 svarlokavāsibhirnityaṃ pūjitāścakrabāhavaḥ krodharaktekṣaṇā bhiṃdhi paca cchiṃdhi daheti ca 27 vadaṃti satataṃ vācaṃ yuddhotsukahṛdaṃtarāḥ ekaikasyā mahāśakterdaśākṣauhiṇikā matā 28 senā tatrāpyekaśaktirlakṣabrahmāṃḍanāśinī tādṛśīnāṃ mahāsenā varṇanīyā kathaṃ nṛpa 29 rathānāṃ naiva gaṇānā vāhanānāṃ tathaiva ca sarvayuddhasamāraṃbhastatra devyā virājate 30 tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi pāpanāśakarāṇi ca vidyā hrī puṣṭa yaḥ prajñā sinīvālī kuhūstathā 31 rudrāvīryā prabhānaṃdā poṣiṇī ṛddhidā śubhā kālarātrirmahārātrirbhadrakālī kapardinī 32 vikṛtirdaṃḍimuṃḍinyau seṃdukhaṃḍā śikhaṃḍinī niśuṃbhaśuṃbhamathinī mahiṣāsuramardinī 33 iṃdrāṇī caiva rudrāṇī śaṃkarārdhaśarīriṇī nārī nārāyaṇī caiva triśūlinyapi pālinī 34 aṃbikāhlādinī paścādityevaṃ śaktayaḥ smṛtāḥ yadyetāḥ kupitā devyastadā brahmāṃḍanāśanam 35 parājayo na caitāsāṃ kadācitkvacidasti hi gomedakamayādagre sadvajramaṇinirmitaḥ 36 daśayojana tuṃgo'sau gopuradvārasaṃyutaḥ kapāṭaśṛṃkhalābaddho navavṛkṣa samujjvalaḥ 37 sālastanmadhyabhūmyādi sarvaṃ hīramayaṃ smṛtam gṛhāṇivīthayo rathyā mahāmārgāṃ gaṇāni ca 38 vṛkṣālavāla taravaḥ sāraṃgā api tādṛśāḥ dīrghikāśreṇayovāpyastaḍāgāḥ kūpa saṃyutāḥ 39 tatra śrībhuvaneśvaryā vasaṃti paricārikāḥ ekaikā lakṣadāsībhiḥ sevitā madagarvitāḥ 40 tālavṛṃtadharāḥ kāściccaṣakāḍhya karāṃbujāḥ kāścittāṃbūlapātrāṇi dhārayaṃtyo'tigarvitāḥ 41 kāścittacchatradhāriṇyaścāmarāṇāṃ vidhārikāḥ nānā vastradharāḥ kāścitkāścitpuṣpa karāṃbujāḥ 42 nānādarśakarāḥ kāścitkāścitkuṃkumalepanam dhārayaṃtyaḥ kajjalaṃ ca siṃdūra caṣakaṃ parāḥ 43 kāściccitraka nirmātryaḥ pāda saṃvāhane ratāḥ kāścittu bhūṣākāriṇyo nānā bhūṣādharāḥ parāḥ 44 puṣpabhūṣaṇa nirmātryaḥ puṣpaśṛṃgārakārikāḥ nānā vilāsacaturā bahvya evaṃ vidhāḥ parāḥ 45 nibaddha paridhānīyā yuvatyaḥ sakalā api devī kṛpā leśavaśāttucchīkṛta jagattrayāḥ 46 etā dūtyaḥ smṛtā devyaḥ śṛṃgāramadagarvitāḥ tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama 47 anaṃgarūpā prathamāpyanaṃgamadanā parā tṛtīyātu tataḥ proktā suṃdarī madanāturā 48 tato bhuvanavegāsyāttathā bhuvanapālikā syātsarvaśiśirānaṃgavedanānaṃgamekhalā 49 vidyuddāmasamānāṃgyaḥ kvaṇatkāṃcīguṇānvitāḥ raṇanmaṃjīracaraṇā bahiraṃtaritastataḥ 50 dhāvamānāstu śobhaṃte sarvā vidyullatopamāḥ kuśalāḥ sarvakāryeṣu vetrahastāḥ samaṃtataḥ 51 aṣṭadikṣutathaitāsāṃ prākārādbahireva ca sadanāni virājaṃte nānā vāhanahetibhiḥ 52 vajrasālādagrabhāge sālo vaidūryanirmitaḥ daśayojanatuṃgo'sau gopuradvārabhūṣitaḥ 53 vaidūryabhūmiḥ sarvāpigṛhāṇi vividhāni ca vīthyo rathyā mahāmārgāḥ sarve vedūryanirmitāḥ 54 vāpī kūpa taḍāgāśca sravaṃtīnāṃ taṭāni ca vālukā caiva sarvā'pi vaidūryamaṇinirmitā 55 tatrāṣṭadikṣuparito brāhmyādīnāṃ ca maṃḍalam nijairgaṇaiḥ parivṛtaṃ bhrājate nṛpasattama 56 pratibrahmāṃḍamātṛṇāṃ tāḥ samaṣṭaya īritāḥ brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā 57 vārāhī ca tatheṃdrāṇī cāmuṃḍāḥ saptamātaraḥ aṣṭamī tu mahālakṣmīrnāmnā proktāstu mātaraḥ 58 brahmarudrādidevānāṃ samākārā stutāḥ smṛtāḥ jagatkalyāṇakāriṇyaḥ svasvasenāsamāvṛtāḥ 59 tatsālasya caturdvārṣu vāhanāni maheśituḥ sajjāni nṛpate saṃti sālaṃkārāṇi nityaśaḥ 60 daṃtinaḥ koṭiśo vāhāḥ koṭiśaḥ śibikāstathā haṃsāḥ siṃhāśca garuḍā mayūrā vṛṣabhāstathā 61 tairyuktāḥ syaṃdanāstadvatkoṭiśo nṛpanaṃdana pārṣṇigrāhasamāyuktā dhvajairākāśacuṃbinaḥ 62 koṭiśastu vimānāni nānā cihnānvitāni ca nānā vāditrayuktāni mahādhvajayutāni ca 63 vaidūryamaṇi sālasyāpyagre sālaḥ paraḥ smṛtaḥ daśayojana tuṃgo'sāviṃdranīlāśmanirmitaḥ 64 tanmadhya bhūstathā vīthyo mahāmārgā gṛhāṇi ca vāpī kūpa taḍāgāśca sarve tanmaṇinirmitāḥ 65 tatra padma tu saṃproktaṃ bahuyojana vistṛtam ṣoḍaśāraṃ dīpyamānaṃ sudarśanamivāparam 66 tatra ṣoḍaśaśaktīnāṃ sthānāni vividhāni ca sarvopaskarayuktāni samṛddhāni vasaṃti hi 67 tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi śṛṇu me nṛpasattama karālī vikarālī ca tathomā ca sarasvatī 68 śrī durgoṣā tathā lakṣmīḥ śrutiścaiva smṛtirdhṛtiḥ śraddhā medhā matiḥ kāṃtirāryā ṣoḍaśaśaktayaḥ 69 nīlajīmūtasaṃkāśāḥ karavāla karāṃbujāḥ samāḥ kheṭakadhāriṇyo yuddhopakrāṃta mānasāḥ 70 senānyaḥ sakalā etāḥ śrīdevyā jagadīśituḥ pratibrahmāṃḍasaṃsthānāṃ śaktīnāṃ nāyikāḥ smṛtāḥ 71 brahmāṃḍakṣobhakāriṇyo devī śaktyupabṛṃhitāḥ nānā rathasamārūḍhā nānā śaktibhiranvitāḥ 72 etatparākramaṃ vaktuṃ sahasrāsyo'pi na kṣamaḥ iṃdranīlamahāsālādagre tu bahuvistṛtaḥ 73 muktāprākāra udito daśayojana dairghyavān madhyabhūḥ pūrvavatproktā tanmadhye'ṣṭadalāṃbujam 74 muktāmaṇigaṇākīrṇaṃ vistṛtaṃ tu sakesaram tatra devīsamākārā devyāyudhadharāḥ sadā 75 saṃproktā aṣṭamaṃtriṇyo jagadvārtāprabodhikāḥ devīsamānabhogāstā iṃgitajñāstupaṃḍitāḥ 76 kuśalāḥ sarvakāryeṣu svāmikāryaparāyaṇāḥ devyabhiprāya bodhyastāścaturā atisuṃdarāḥ 77 nānā śaktisamāyuktāḥ pratibrahmāṃḍavartinām prāṇināṃ tāḥ samācāraṃ jñānaśaktyāvidaṃti ca 78 tāsāṃ nāmāni vakṣyāmi mattaḥ śṛṇu nṛpottama anaṃgakusumā proktāpyanaṃgakusumāturā 79 anaṃgamadanā tadvadanaṃgamadanāturā bhuvanapālā gaganavegā caiva tataḥ param 80 śaśirekhā ca gaganarekhā caiva tataḥ param pāśāṃkuśavarābhītidharā aruṇavigrahāḥ 81 viśvasaṃbaṃdhinīṃ vārtāṃ bodhayaṃti pratikṣaṇam muktāsālādagrabhāge mahāmārakato paraḥ 82 sālottamaḥ samuddiṣṭo daśayojana dairghyavān nānā saubhāgyasaṃyukto nānā bhogasamanvitaḥ 83 madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni tathaiva ca ṣaṭkoṇamatravistīrṇaṃ koṇasthā devatāḥ śṛṇuḥ 84 pūrvakoṇe caturvaktro gāyatrī sahito vidhiḥ kuṃḍikākṣaguṇābhīti daṃḍāyudhadharaḥ paraḥ 85 tadāyudhadharā devī gāyatrī paradevatā vedāḥ sarve mūrtimaṃtaḥ śāstrāṇi vividhāni ca 86 smṛtayaśca purāṇāni mūrtimaṃti vasaṃti hi ye brahmavigrahāḥ saṃti gāyatrīvigrahāśca ye 87 vyāhṛtīnāṃ vigrahāśca te nityaṃ tatra saṃti hi rakṣaḥ koṇe śaṃkhacakragadāṃbuja karāṃbujā 88 sāvitrī vartate tatra mahāviṣṇuśca tādṛśaḥ ye viṣṇuvigrahāḥ saṃti matsyakūrmādayokhilāḥ 89 sāvitrī vigrahā ye ca te sarve tatra saṃti hi vāyukoṇe paraśvakṣamālābhayavarānvitaḥ 90 mahārudro vartate'tra sarasvatyapi tādṛśī ye ye tu rudrabhedāḥ syurdakṣiṇāsyādayo nṛpa 91 gaurī bhedāśca ye sarve te tatra nivasaṃti hi catuḥṣaṣṭyāgamā ye ca ye cānyepyāgamāḥ smṛtāḥ 92 te sarve mūrtimaṃtaśca tatra vai nivasaṃti hi agnikoṇe ratnakuṃbhaṃ tathā maṇikaraṃḍakam 93 dadhāno nijahastābhyāṃ kubero dhanadāyakaḥ nānā vīthī samāyukto mahālakṣmīsamanvitaḥ 94 devyā nidhipatistvāste svaguṇaiḥ pariveṣṭitaḥ vāruṇe tu mahākoṇe madano ratisaṃyutaḥ 95 pāśāṃkuśadhanurbāṇadharo nityaṃ virājate śṛṃgāramūrtimaṃtastu tatra sannihitāḥ sadā 96 īśānakoṇe vighneśo nityaṃ puṣṭisamanvitaḥ pāśāṃkuśadharo vīro vighnahartā virājate 97 vibhūtayo gaṇeśasya yāyāḥ saṃti nṛpottama tāḥ sarvā nivasaṃtyatra mahaiśvaryasamanvitāḥ 98 pratibrahmāṃḍasaṃsthānāṃ brahmādīnāṃ samaṣṭayaḥ ete brahmādayaḥ proktāḥ sevaṃte jagadīśvarīm 99 mahāmārakatasyāgre śatayojana dairghyavān pravālaśālostyaparaḥ kuṃkumāruṇavigrahaḥ 100 madhyabhūstādṛśī proktā sadanāni ca pūrvavat tanmadhye paṃcabhūtānāṃ svāminyaḥ paṃca saṃti ca 101 hṛllekhā gaganā raktā caturthī tu karālikā mahocchuṣmā paṃcamī ca paṃcabhūtasamaprabhāḥ 102 pāśāṃkuśavarābhītidhāriṇyomitabhūṣaṇāḥ devī samānaveṣāḍhyā navayauvanagarvitāḥ 103 pravālaśālādagre tu navaratna vinirmitaḥ bahuyojanavistīrṇo mahāśālo'sti bhūmipa 104 tatra cāmnāyadevīnāṃ sadanāni bahūnyapi navaratnamayānyeva taḍāgāśca sarāṃsi ca 105 śrīdevyā ye'vatārāḥ syuste tatra nivasaṃti hi mahāvidyā mahābhedāḥ saṃti tatraiva bhūmipa 106 nijāvaraṇadevībhirnijabhūṣaṇavāhanaiḥ sarvadevyo virājaṃte koṭisūryasamaprabhāḥ 107 saptakoṭi mahāmaṃtradevatāḥ saṃti tatra hi navaratnamayādagre ciṃtāmaṇigṛhaṃ mahat 108 tatra tyaṃ vastu mātraṃ tu ciṃtāmaṇi vinirmitam sūryodgāropalaistadvaccaṃdrodgāropalaistathā 109 vidyutprabhopalaiḥ staṃbhāḥ kalpitāstu sahasraśaḥ yeṣāṃ prabhābhiraṃtasthaṃ vastu kiṃcinna dṛśyate 110 iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskaṃdhe ekādaśo'dhyāyaḥ (śrīdevībhāgavataṃ, dvādaśa skaṃdhaṃ, dvādaśo'dhyāyaḥ, maṇidvīpa varṇana - 3) vyāsa uvāca tadeva devīsadanaṃ madhyabhāge virājate sahasra staṃbhasaṃyuktāścatvārasteṣu maṃḍapāḥ 1 śṛṃgāramaṃḍapaścaiko muktimaṃḍapa eva ca jñānamaṃḍapa saṃjñastu tṛtīyaḥ parikīrtitaḥ 2 ekāṃtamaṃḍapaścaiva caturthaḥ parikīrtitaḥ nānā vitānasaṃyuktā nānā dhūpaistu dhūpitāḥ 3 koṭisūryasamāḥ kāṃtyā bhrāṃjaṃte maṃḍapāḥ śubhāḥ tanmaṃḍapānāṃ paritaḥ kāśmīravanikā smṛtā 4 mallikākuṃdavanikā yatra puṣkalakāḥ sthitāḥ asaṃkhyātā mṛgamadaiḥ pūritāstatsravā nṛpa 5 mahāpadmāṭavī tadvadratnasopānanirmitā sudhārasenasaṃpūrṇā guṃjanmattamadhuvratā 6 haṃsakāraṃḍavākīrṇā gaṃdhapūrita diktaṭā vanikānāṃ sugaṃdhaistu maṇidvīpaṃ suvāsitam 7 śṛṃgāramaṃḍape devyo gāyaṃti vividhaiḥ svaraiḥ sabhāsado devavaśā madhye śrījagadaṃbikā 8 muktimaṃḍapamadhye tu mocayatyaniśaṃ śivā jñānopadeśaṃ kurute tṛtīye nṛpa maṃḍape 9 caturthamaṃḍape caiva jagadrakṣā viciṃtanam maṃtriṇī sahitā nityaṃ karoti jagadaṃbikā 10 ciṃtāmaṇigṛhe rājaṃchakti tattvātmakaiḥ paraiḥ sopānairdaśabhiryukto maṃcakopyadhirājate 11 brahmā viṣṇuśca rudraśca īśvaraśca sadāśivaḥ ete maṃcakhurāḥ proktāḥ phalakastu sadāśivaḥ 12 tasyopari mahādevo bhuvaneśo virājate devī nijalīlārthaṃ dvidhābhūtā babhūvaha 13 sṛṣṭyādau tu sa evāyaṃ tadardhāṃgo maheśvaraḥ kaṃdarpa darpanāśodyatkoṭi kaṃdarpasuṃdaraḥ 14 paṃcavaktrastrinetraśca maṇibhūṣaṇa bhūṣitaḥ hariṇābhītiparaśūnvaraṃ ca nijabāhubhiḥ 15 dadhānaḥ ṣoḍaśābdo'sau devaḥ sarveśvaro mahān koṭisūrya pratīkāśaścaṃdrakoṭi suśītalaḥ 16 śuddhasphaṭika saṃkāśastrinetraḥ śītala dyutiḥ vāmāṃke sanniṣaṇṇā'sya devī śrībhuvaneśvarī 17 navaratnagaṇākīrṇa kāṃcīdāma virājitā taptakāṃcanasannaddha vaidūryāṃgadabhūṣaṇā 18 kanacchrīcakratāṭaṃka viṭaṃka vadanāṃbujā lalāṭakāṃti vibhava vijitārdhasudhākarā 19 biṃbakāṃti tiraskāriradacchada virājitā lasatkuṃkumakastūrītilakodbhāsitānanā 20 divya cūḍāmaṇi sphāra caṃcaccaṃdrakasūryakā udyatkavisamasvaccha nāsābharaṇa bhāsurā 21 ciṃtākalaṃbitasvaccha muktāguccha virājitā pāṭīra paṃka karpūra kuṃkumālaṃkṛta stanī 22 vicitra vividhā kalpā kaṃbusaṃkāśa kaṃdharā dāḍimīphalabījābha daṃtapaṃkti virājitā 23 anarghya ratnaghaṭita mukuṭāṃcita mastakā mattālimālāvilasadalakāḍhya mukhāṃbujā 24 kalaṃkakārśyanirmukta śaraccaṃdranibhānanā jāhnavīsalilāvarta śobhinābhivibhūṣitā 25 māṇikya śakalābaddha mudrikāṃgulibhūṣitā puṃḍarīkadalākāra nayanatrayasuṃdarī 26 kalpitāccha mahārāga padmarāgojjvalaprabhā ratnakiṃkiṇikāyukta ratnakaṃkaṇaśobhitā 27 maṇimuktāsarāpāra lasatpadakasaṃtatiḥ ratnāṃgulipravitata prabhājālalasatkarā 28 kaṃcukīguṃphitāpāra nānā ratnatatidyutiḥ mallikāmodi dhammilla mallikālisarāvṛtā 29 suvṛttanibiḍottuṃga kucabhārālasā śivā varapāśāṃkuśābhīti lasadbāhu catuṣṭayā 30 sarvaśṛṃgāraveṣāḍhyā sukumārāṃgavallarī sauṃdaryadhārāsarvasvā nirvyājakaruṇāmayī 31 nijasaṃlāpamādhurya vinirbhartsitakacchapī koṭikoṭiravīṃdūnāṃ kāṃtiṃ bibhratī parā 32 nānā sakhībhirdāsībhistathā devāṃganādibhiḥ sarvābhirdevatābhistu samaṃtātpariveṣṭitā 33 icchāśaktyā jñānaśaktyā kriyāśaktyā samanvitā lajjā tuṣṭistathā puṣṭiḥ kīrtiḥ kāṃtiḥ kṣamā dayā 34 buddhirmedhāsmṛtirlakṣmīrmūrtimatyoṃganāḥ smṛtāḥ jayā ca vijayā caivāpyajitā cāparājitā 35 nityā vilāsinī dogdhrī tvaghorā maṃgalā navā pīṭhaśaktaya etāstu sevaṃte yāṃ parāṃbikām 36 yasyāstu pārśvabhāgestonidhītau śaṃkhapadmakau navaratna vahānadyastathā vai kāṃcanasravāḥ 37 saptadhātuvahānadyo nidhibhyāṃ tu vinirgatāḥ sudhāsiṃdhvaṃtagāminyastāḥ sarvā nṛpasattama 38 devī bhuvaneśānī tadvāmāṃke virājate sarveśa tvaṃ maheśasya yatsaṃgā deva nānyathā 39 ciṃtāmaṇi gṛhasyā'sya pramāṇaṃ śṛṇu bhūmipa sahasrayojanāyāmaṃ mahāṃtastatpracakṣate 40 taduttare mahāśālāḥ pūrvasmād dviguṇāḥ smṛtāḥ aṃtarikṣagataṃ tvetannirādhāraṃ virājate 41 saṃkocaśca vikāśaśca jāyate'sya niraṃtaram paṭavatkāryavaśataḥ pralaye sarjane tathā 42 śālānāṃ caiva sarveṣāṃ sarvakāṃtiparāvadhi ciṃtāmaṇigṛhaṃ proktaṃ yatra devī mahomayī 43 yeye upāsakāḥ saṃti pratibrahmāṃḍavartinaḥ deveṣu nāgalokeṣu manuṣyeṣvitareṣu ca 44 śrīdevyāste ca sarvepi vrajaṃtyatraiva bhūmipa devīkṣetre ye tyajaṃti prāṇāṃdevyarcane ratāḥ 45 te sarve yāṃti tatraiva yatra devī mahotsavā ghṛtakulyā dugdhakulyā dadhikulyā madhusravāḥ 46 syaṃdaṃti saritaḥ sarvāstathāmṛtavahāḥ parāḥ drākṣārasavahāḥ kāścijjaṃbūrasavahāḥ parāḥ 47 āmrekṣurasavāhinyo nadyastāstu sahasraśaḥ manorathaphalāvṛkṣāvāpyaḥ kūpāstathaiva ca 48 yatheṣṭapānaphaladāna nyūnaṃ kiṃcidasti hi na rogapalitaṃ vāpi jarā vāpi kadācana 49 na ciṃtā na ca mātsaryaṃ kāmakrodhādikaṃ tathā sarve yuvānaḥ sastrīkāḥ sahasrādityavarcasaḥ 50 bhajaṃti satataṃ devīṃ tatra śrībhuvaneśvarīm kecitsalokatāpannāḥ kecitsāmīpyatāṃ gatāḥ 51 sarūpatāṃ gatāḥ kecitsārṣṭitāṃ ca paregatāḥ yāyāstu devatāstatra pratibrahmāṃḍavartinām 52 samaṣṭayaḥ sthitāstāstu sevaṃte jagadīśvarīm saptakoṭimahāmaṃtrā mūrtimaṃta upāsate 53 mahāvidyāśca sakalāḥ sāmyāvasthātmikāṃ śivām kāraṇabrahmarūpāṃ tāṃ māyā śabalavigrahām 54 itthaṃ rājanmayā proktaṃ maṇidvīpaṃ mahattaram na sūryacaṃdrau no vidyutkoṭayognistathaiva ca 55 etasya bhāsā koṭyaṃśa koṭyaṃśo nāpi te samāḥ kvacidvidrumasaṃkāśaṃ kvacinmarakatacchavi 56 vidyudbhānusamacchāyaṃ madhyasūryasamaṃ kvacit vidyutkoṭimahādhārā sārakāṃtitataṃ kvacit 57 kvacitsiṃdūra nīleṃdraṃ māṇikya sadṛśacchavi hīrasāra mahāgarbha dhagaddhagita diktaṭam 58 kāṃtyā dāvānalasamaṃ taptakāṃcana sannibham kvaciccaṃdropalodgāraṃ sūryodgāraṃ ca kutra cit 59 ratnaśṛṃgi samāyuktaṃ ratnaprākāra gopuram ratnapatrai ratnaphalairvṛkṣaiśca parimaṃḍitam 60 nṛtyanmayūrasaṃghaiśca kapotaraṇitojjvalam kokilākākalīlāpaiḥ śukalāpaiśca śobhitam 61 suramya ramaṇīyāṃbu lakṣāvadhi sarovṛtam tanmadhyabhāga vilasadvikacadratna paṃkajaiḥ 62 sugaṃdhibhiḥ samaṃtāttu vāsitaṃ śatayojanam maṃdamāruta saṃbhinna caladdruma samākulam 63 ciṃtāmaṇi samūhānāṃ jyotiṣā vitatāṃbaram ratnaprabhābhirabhito dhagaddhagita diktaṭam 64 vṛkṣavrāta mahāgaṃdhavātavrāta supūritam dhūpadhūpāyitaṃ rājanmaṇidīpāyutojjvalam 65 maṇijālaka sacchidra taralodarakāṃtibhiḥ diṅmohajanakaṃ caitaddarpaṇodara saṃyutam 66 aiśvaryasya samagrasya śṛṃgārasyākhilasya ca sarvajñatāyāḥ sarvāyāstejasaścākhilasya ca 67 parākramasya sarvasya sarvottamaguṇasya ca sakalā dayāyāśca samāptiriha bhūpate 68 rājña ānaṃdamārabhya brahmalokāṃta bhūmiṣu ānaṃdā ye sthitāḥ sarve te'traivāṃtarbhavaṃti hi 69 iti te varṇitaṃ rājanmaṇidvīpaṃ mahattaram mahādevyāḥ paraṃsthānaṃ sarvalokottamottamam 70 etasya smaraṇātsadyaḥ sarvapāpaṃ vinaśyati prāṇotkramaṇasaṃdhau tu smṛtvā tatraiva gacchati 71 adhyāya paṃcakaṃ tvetatpaṭhennityaṃ samāhitaḥ bhūtapretapiśācādi bādhā tatra bhavenna hi 72 navīna gṛha nirmāṇe vāstuyāge tathaiva ca paṭhitavyaṃ prayatnena kalyāṇaṃ tena jāyate 73 iti śrīdevībhāgavate mahāpurāṇe dvādaśaskaṃdhe dvādaśodhyāyaḥ

Recite with devotion and pure heart

Regular practice brings spiritual benefits