Haindavam
हैं
హై
Haindavam
ஹி
હિં
English
हिंदी
മലയാളം
తెలుగు
தமிழ்
ಕನ್ನಡ
📍
𖦏
Auto Detect Location
Font Size:
a
a
a
ലക്ഷ്മീ സഹസ്രനാമ സ്തോത്രം
നാമ്നാം സാഷ്ടസഹസ്രഞ്ച ബ്രൂഹി ഗാർഗ്യ മഹാമതേ ।
മഹാലക്ഷ്മ്യാ മഹാദേവ്യാ ഭുക്തിമുക്ത്യർഥസിദ്ധയേ ॥ 1 ॥
ഗാർഗ്യ ഉവാച –
സനത്കുമാരമാസീനം ദ്വാദശാദിത്യസന്നിഭം ।
അപൃച്ഛന്യോഗിനോ ഭക്ത്യാ യോഗിനാമർഥസിദ്ധയേ ॥ 2 ॥
സർവലൗകികകർമഭ്യോ വിമുക്താനാം ഹിതായ വൈ ।
ഭുക്തിമുക്തിപ്രദം ജപ്യമനുബ്രൂഹി ദയാനിധേ ॥ 3 ॥
സനത്കുമാര ഭഗവൻസർവജ്ഞോഽസി വിശേഷതഃ ।
ആസ്തിക്യസിദ്ധയേ നൄണാം ക്ഷിപ്രധർമാർഥസാധനം ॥ 4 ॥
ഖിദ്യന്തി മാനവാസ്സർവേ ധനാഭാവേന കേവലം ।
സിദ്ധ്യന്തി ധനിനോഽന്യസ്യ നൈവ ധർമാർഥകാമനാഃ ॥ 5 ॥
ദാരിദ്ര്യധ്വംസിനീ നാമ കേന വിദ്യാ പ്രകീർതിതാ ।
കേന വാ ബ്രഹ്മവിദ്യാഽപി കേന മൃത്യുവിനാശിനീ ॥ 6 ॥
സർവാസാം സാരഭൂതൈകാ വിദ്യാനാം കേന കീർതിതാ ।
പ്രത്യക്ഷസിദ്ധിദാ ബ്രഹ്മൻ താമാചക്ഷ്വ ദയാനിധേ ॥ 7 ॥
സനത്കുമാര ഉവാച –
സാധു പൃഷ്ടം മഹാഭാഗാസ്സർവലോകഹിതൈഷിണഃ ।
മഹതാമേഷ ധർമശ്ച നാന്യേഷാമിതി മേ മതിഃ ॥ 8 ॥
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹാദേവമഹേന്ദ്രാദിമഹാത്മഭിഃ ।
സമ്പ്രോക്തം കഥയാമ്യദ്യ ലക്ഷ്മീനാമസഹസ്രകം ॥ 9 ॥
യസ്യോച്ചാരണമാത്രേണ ദാരിദ്ര്യാന്മുച്യതേ നരഃ ।
കിം പുനസ്തജ്ജപാജ്ജാപീ സർവേഷ്ടാർഥാനവാപ്നുയാത് ॥ 10 ॥
അസ്യ ശ്രീലക്ഷ്മീദിവ്യസഹസ്രനാമസ്തോത്രമഹാമന്ത്രസ്യ ആനന്ദകർദമചിക്ലീതേന്ദിരാസുതാദയോ മഹാത്മാനോ മഹർഷയഃ അനുഷ്ടുപ്ഛന്ദഃ വിഷ്ണുമായാ ശക്തിഃ മഹാലക്ഷ്മീഃ പരാദേവതാ ശ്രീമഹാലക്ഷ്മീപ്രസാദദ്വാരാ സർവേഷ്ടാർഥസിദ്ധ്യർഥേ ജപേ വിനിയോഗഃ ।
ധ്യാനം –
പദ്മനാഭപ്രിയാം ദേവീം പദ്മാക്ഷീം പദ്മവാസിനീം ।
പദ്മവക്ത്രാം പദ്മഹസ്താം വന്ദേ പദ്മാമഹർനിശം ॥ 1 ॥
പൂർണേന്ദുവദനാം ദിവ്യരത്നാഭരണഭൂഷിതാം ।
വരദാഭയഹസ്താഢ്യാം ധ്യായേച്ചന്ദ്രസഹോദരീം ॥ 2 ॥
ഇച്ഛാരൂപാം ഭഗവതസ്സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീം ।
സർവജ്ഞാം സർവജനനീം വിഷ്ണുവക്ഷസ്സ്ഥലാലയാം ।
ദയാലുമനിശം ധ്യായേത്സുഖസിദ്ധിസ്വരൂപിണീം ॥ 3 ॥
സ്തോത്രം –
നിത്യാഗതാനന്തനിത്യാ നന്ദിനീ ജനരഞ്ജനീ ।
നിത്യപ്രകാശിനീ ചൈവ സ്വപ്രകാശസ്വരൂപിണീ ॥ 1 ॥
മഹാലക്ഷ്മീർമഹാകാലീ മഹാകന്യാ സരസ്വതീ ।
ഭോഗവൈഭവസന്ധാത്രീ ഭക്താനുഗ്രഹകാരിണീ ॥ 2 ॥
ഈശാവാസ്യാ മഹാമായാ മഹാദേവീ മഹേശ്വരീ ।
ഹൃല്ലേഖാ പരമാ ശക്തിർമാതൃകാബീജരൂപിണീ ॥ 3 ॥
നിത്യാനന്ദാ നിത്യബോധാ നാദിനീ ജനമോദിനീ ।
സത്യപ്രത്യയനീ ചൈവ സ്വപ്രകാശാത്മരൂപിണീ ॥ 4 ॥
ത്രിപുരാ ഭൈരവീ വിദ്യാ ഹംസാ വാഗീശ്വരീ ശിവാ ।
വാഗ്ദേവീ ച മഹാരാത്രിഃ കാലരാത്രിസ്ത്രിലോചനാ ॥ 5 ॥
ഭദ്രകാലീ കരാലീ ച മഹാകാലീ തിലോത്തമാ ।
കാലീ കരാലവക്ത്രാന്താ കാമാക്ഷീ കാമദാ ശുഭാ ॥ 6 ॥
ചണ്ഡികാ ചണ്ഡരൂപേശാ ചാമുണ്ഡാ ചക്രധാരിണീ ।
ത്രൈലോക്യജയിനീ ദേവീ ത്രൈലോക്യവിജയോത്തമാ ॥ 7 ॥
സിദ്ധലക്ഷ്മീഃ ക്രിയാലക്ഷ്മീർമോക്ഷലക്ഷ്മീഃ പ്രസാദിനീ ।
ഉമാ ഭഗവതീ ദുർഗാ ചാന്ദ്രീ ദാക്ഷായണീ ശിവാ ॥ 8 ॥
പ്രത്യംഗിരാ ധരാവേലാ ലോകമാതാ ഹരിപ്രിയാ ।
പാർവതീ പരമാ ദേവീ ബ്രഹ്മവിദ്യാപ്രദായിനീ ॥ 9 ॥
അരൂപാ ബഹുരൂപാ ച വിരൂപാ വിശ്വരൂപിണീ ।
പഞ്ചഭൂതാത്മികാ വാണീ പഞ്ചഭൂതാത്മികാ പരാ ॥ 10 ॥
കാലീ മാ പഞ്ചികാ വാഗ്മീ ഹവിഃപ്രത്യധിദേവതാ ।
ദേവമാതാ സുരേശാനാ ദേവഗർഭാഽമ്ബികാ ധൃതിഃ ॥ 11 ॥
സംഖ്യാ ജാതിഃ ക്രിയാശക്തിഃ പ്രകൃതിർമോഹിനീ മഹീ ।
യജ്ഞവിദ്യാ മഹാവിദ്യാ ഗുഹ്യവിദ്യാ വിഭാവരീ ॥ 12 ॥
ജ്യോതിഷ്മതീ മഹാമാതാ സർവമന്ത്രഫലപ്രദാ ।
ദാരിദ്ര്യധ്വംസിനീ ദേവീ ഹൃദയഗ്രന്ഥിഭേദിനീ ॥ 13 ॥
സഹസ്രാദിത്യസങ്കാശാ ചന്ദ്രികാ ചന്ദ്രരൂപിണീ ।
ഗായത്രീ സോമസംഭൂതിസ്സാവിത്രീ പ്രണവാത്മികാ ॥ 14 ॥
ശാങ്കരീ വൈഷ്ണവീ ബ്രാഹ്മീ സർവദേവനമസ്കൃതാ ।
സേവ്യദുർഗാ കുബേരാക്ഷീ കരവീരനിവാസിനീ ॥ 15 ॥
ജയാ ച വിജയാ ചൈവ ജയന്തീ ചാഽപരാജിതാ ।
കുബ്ജികാ കാലികാ ശാസ്ത്രീ വീണാപുസ്തകധാരിണീ ॥ 16 ॥
സർവജ്ഞശക്തിശ്ശ്രീശക്തിർബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാത്മികാ ।
ഇഡാപിംഗലികാമധ്യമൃണാലീതന്തുരൂപിണീ ॥ 17 ॥
യജ്ഞേശാനീ പ്രഥാ ദീക്ഷാ ദക്ഷിണാ സർവമോഹിനീ ।
അഷ്ടാംഗയോഗിനീ ദേവീ നിർബീജധ്യാനഗോചരാ ॥ 18 ॥
സർവതീർഥസ്ഥിതാ ശുദ്ധാ സർവപർവതവാസിനീ ।
വേദശാസ്ത്രപ്രഭാ ദേവീ ഷഡംഗാദിപദക്രമാ ॥ 19 ॥
ശിവാ ധാത്രീ ശുഭാനന്ദാ യജ്ഞകർമസ്വരൂപിണീ ।
വ്രതിനീ മേനകാ ദേവീ ബ്രഹ്മാണീ ബ്രഹ്മചാരിണീ ॥ 20 ॥
ഏകാക്ഷരപരാ താരാ ഭവബന്ധവിനാശിനീ ।
വിശ്വംഭരാ ധരാധാരാ നിരാധാരാഽധികസ്വരാ ॥ 21 ॥
രാകാ കുഹൂരമാവാസ്യാ പൂർണിമാഽനുമതിർദ്യുതിഃ ।
സിനീവാലീ ശിവാഽവശ്യാ വൈശ്വദേവീ പിശംഗിലാ ॥ 22 ॥
പിപ്പലാ ച വിശാലാക്ഷീ രക്ഷോഘ്നീ വൃഷ്ടികാരിണീ ।
ദുഷ്ടവിദ്രാവിണീ ദേവീ സർവോപദ്രവനാശിനീ ॥ 23 ॥
ശാരദാ ശരസന്ധാനാ സർവശസ്ത്രസ്വരൂപിണീ ।
യുദ്ധമധ്യസ്ഥിതാ ദേവീ സർവഭൂതപ്രഭഞ്ജനീ ॥ 24 ॥
അയുദ്ധാ യുദ്ധരൂപാ ച ശാന്താ ശാന്തിസ്വരൂപിണീ ।
ഗംഗാ സരസ്വതീവേണീയമുനാനർമദാപഗാ ॥ 25 ॥
സമുദ്രവസനാവാസാ ബ്രഹ്മാണ്ഡശ്രോണിമേഖലാ ।
പഞ്ചവക്ത്രാ ദശഭുജാ ശുദ്ധസ്ഫടികസന്നിഭാ ॥ 26 ॥
രക്താ കൃഷ്ണാ സിതാ പീതാ സർവവർണാ നിരീശ്വരീ ।
കാലികാ ചക്രികാ ദേവീ സത്യാ തു വടുകാസ്ഥിതാ ॥ 27 ॥
തരുണീ വാരുണീ നാരീ ജ്യേഷ്ഠാദേവീ സുരേശ്വരീ ।
വിശ്വംഭരാധരാ കർത്രീ ഗലാർഗലവിഭഞ്ജനീ ॥ 28 ॥
സന്ധ്യാരാത്രിർദിവാജ്യോത്സ്നാ കലാകാഷ്ഠാ നിമേഷികാ ।
ഉർവീ കാത്യായനീ ശുഭ്രാ സംസാരാർണവതാരിണീ ॥ 29 ॥
കപിലാ കീലികാഽശോകാ മല്ലികാനവമല്ലികാ ।
ദേവികാ നന്ദികാ ശാന്താ ഭഞ്ജികാ ഭയഭഞ്ജികാ ॥ 30 ॥
കൗശികീ വൈദികീ ദേവീ സൗരീ രൂപാധികാഽതിഭാ ।
ദിഗ്വസ്ത്രാ നവവസ്ത്രാ ച കന്യകാ കമലോദ്ഭവാ ॥ 31 ॥
ശ്രീസ്സൗമ്യലക്ഷണാഽതീതദുർഗാ സൂത്രപ്രബോധികാ ।
ശ്രദ്ധാ മേധാ കൃതിഃ പ്രജ്ഞാ ധാരണാ കാന്തിരേവ ച ॥ 32 ॥
ശ്രുതിഃ സ്മൃതിർധൃതിർധന്യാ ഭൂതിരിഷ്ടിർമനീഷിണീ ।
വിരക്തിർവ്യാപിനീ മായാ സർവമായാപ്രഭഞ്ജനീ ॥ 33 ॥
മാഹേന്ദ്രീ മന്ത്രിണീ സിംഹീ ചേന്ദ്രജാലസ്വരൂപിണീ ।
അവസ്ഥാത്രയനിർമുക്താ ഗുണത്രയവിവർജിതാ ॥ 34 ॥
ഈഷണാത്രയനിർമുക്താ സർവരോഗവിവർജിതാ ।
യോഗിധ്യാനാന്തഗമ്യാ ച യോഗധ്യാനപരായണാ ॥ 35 ॥
ത്രയീശിഖാ വിശേഷജ്ഞാ വേദാന്തജ്ഞാനരൂപിണീ ।
ഭാരതീ കമലാ ഭാഷാ പദ്മാ പദ്മവതീ കൃതിഃ ॥ 36 ॥
ഗൗതമീ ഗോമതീ ഗൗരീ ഈശാനാ ഹംസവാഹിനീ ।
നാരായണീ പ്രഭാധാരാ ജാഹ്നവീ ശങ്കരാത്മജാ ॥ 37 ॥
ചിത്രഘണ്ടാ സുനന്ദാ ശ്രീർമാനവീ മനുസംഭവാ ।
സ്തംഭിനീ ക്ഷോഭിണീ മാരീ ഭ്രാമിണീ ശത്രുമാരിണീ ॥ 38 ॥
മോഹിനീ ദ്വേഷിണീ വീരാ അഘോരാ രുദ്രരൂപിണീ ।
രുദ്രൈകാദശിനീ പുണ്യാ കല്യാണീ ലാഭകാരിണീ ॥ 39 ॥
ദേവദുർഗാ മഹാദുർഗാ സ്വപ്നദുർഗാഽഷ്ടഭൈരവീ ।
സൂര്യചന്ദ്രാഗ്നിരൂപാ ച ഗ്രഹനക്ഷത്രരൂപിണീ ॥ 40 ॥
ബിന്ദുനാദകലാതീതാ ബിന്ദുനാദകലാത്മികാ ।
ദശവായുജയാകാരാ കലാഷോഡശസംയുതാ ॥ 41 ॥
കാശ്യപീ കമലാദേവീ നാദചക്രനിവാസിനീ ।
മൃഡാധാരാ സ്ഥിരാ ഗുഹ്യാ ദേവികാ ചക്രരൂപിണീ ॥ 42 ॥
അവിദ്യാ ശാർവരീ ഭുഞ്ജാ ജംഭാസുരനിബർഹിണീ ।
ശ്രീകായാ ശ്രീകലാ ശുഭ്രാ കർമനിർമൂലകാരിണീ ॥ 43 ॥
ആദിലക്ഷ്മീർഗുണാധാരാ പഞ്ചബ്രഹ്മാത്മികാ പരാ ।
ശ്രുതിർബ്രഹ്മമുഖാവാസാ സർവസമ്പത്തിരൂപിണീ ॥ 44 ॥
മൃതസഞ്ജീവനീ മൈത്രീ കാമിനീ കാമവർജിതാ ।
നിർവാണമാർഗദാ ദേവീ ഹംസിനീ കാശികാ ക്ഷമാ ॥ 45 ॥
സപര്യാ ഗുണിനീ ഭിന്നാ നിർഗുണാ ഖണ്ഡിതാശുഭാ ।
സ്വാമിനീ വേദിനീ ശക്യാ ശാംബരീ ചക്രധാരിണീ ॥ 46 ॥
ദണ്ഡിനീ മുണ്ഡിനീ വ്യാഘ്രീ ശിഖിനീ സോമസംഹതിഃ ।
ചിന്താമണിശ്ചിദാനന്ദാ പഞ്ചബാണപ്രബോധിനീ ॥ 47 ॥
ബാണശ്രേണിസ്സഹസ്രാക്ഷീ സഹസ്രഭുജപാദുകാ ।
സന്ധ്യാവലിസ്ത്രിസന്ധ്യാഖ്യാ ബ്രഹ്മാണ്ഡമണിഭൂഷണാ ॥ 48 ॥
വാസവീ വാരുണീസേനാ കുലികാ മന്ത്രരഞ്ജനീ ।
ജിതപ്രാണസ്വരൂപാ ച കാന്താ കാമ്യവരപ്രദാ ॥ 49 ॥
മന്ത്രബ്രാഹ്മണവിദ്യാർഥാ നാദരൂപാ ഹവിഷ്മതീ ।
ആഥർവണിഃ ശ്രുതിഃ ശൂന്യാ കല്പനാവർജിതാ സതീ ॥ 50 ॥
സത്താജാതിഃ പ്രമാഽമേയാഽപ്രമിതിഃ പ്രാണദാ ഗതിഃ ।
അവർണാ പഞ്ചവർണാ ച സർവദാ ഭുവനേശ്വരീ ॥ 51 ॥
ത്രൈലോക്യമോഹിനീ വിദ്യാ സർവഭർത്രീ ക്ഷരാഽക്ഷരാ ।
ഹിരണ്യവർണാ ഹരിണീ സർവോപദ്രവനാശിനീ ॥ 52 ॥
കൈവല്യപദവീരേഖാ സൂര്യമണ്ഡലസംസ്ഥിതാ ।
സോമമണ്ഡലമധ്യസ്ഥാ വഹ്നിമണ്ഡലസംസ്ഥിതാ ॥ 53 ॥
വായുമണ്ഡലമധ്യസ്ഥാ വ്യോമമണ്ഡലസംസ്ഥിതാ ।
ചക്രികാ ചക്രമധ്യസ്ഥാ ചക്രമാർഗപ്രവർതിനീ ॥ 54 ॥
കോകിലാകുലചക്രേശാ പക്ഷതിഃ പങ്ക്തിപാവനീ ।
സർവസിദ്ധാന്തമാർഗസ്ഥാ ഷഡ്വർണാവരവർജിതാ ॥ 55 ॥
ശരരുദ്രഹരാ ഹന്ത്രീ സർവസംഹാരകാരിണീ ।
പുരുഷാ പൗരുഷീ തുഷ്ടിസ്സർവതന്ത്രപ്രസൂതികാ ॥ 56 ॥
അർധനാരീശ്വരീ ദേവീ സർവവിദ്യാപ്രദായിനീ ।
ഭാർഗവീ യാജുഷീവിദ്യാ സർവോപനിഷദാസ്ഥിതാ ॥ 57 ॥
വ്യോമകേശാഖിലപ്രാണാ പഞ്ചകോശവിലക്ഷണാ ।
പഞ്ചകോശാത്മികാ പ്രത്യക്പഞ്ചബ്രഹ്മാത്മികാ ശിവാ ॥ 58 ॥
ജഗജ്ജരാജനിത്രീ ച പഞ്ചകർമപ്രസൂതികാ ।
വാഗ്ദേവ്യാഭരണാകാരാ സർവകാമ്യസ്ഥിതാസ്ഥിതിഃ ॥ 59 ॥
അഷ്ടാദശചതുഷ്ഷഷ്ഠിപീഠികാ വിദ്യയാ യുതാ ।
കാലികാകർഷണശ്യാമാ യക്ഷിണീ കിന്നരേശ്വരീ ॥ 60 ॥
കേതകീ മല്ലികാഽശോകാ വാരാഹീ ധരണീ ധ്രുവാ ।
നാരസിംഹീ മഹോഗ്രാസ്യാ ഭക്താനാമാർതിനാശിനീ ॥ 61 ॥
അന്തർബലാ സ്ഥിരാ ലക്ഷ്മീർജരാമരണനാശിനീ ।
ശ്രീരഞ്ജിതാ മഹാകായാ സോമസൂര്യാഗ്നിലോചനാ ॥ 62 ॥
അദിതിർദേവമാതാ ച അഷ്ടപുത്രാഽഷ്ടയോഗിനീ ।
അഷ്ടപ്രകൃതിരഷ്ടാഷ്ടവിഭ്രാജദ്വികൃതാകൃതിഃ ॥ 63 ॥
ദുർഭിക്ഷധ്വംസിനീ ദേവീ സീതാ സത്യാ ച രുക്മിണീ ।
ഖ്യാതിജാ ഭാർഗവീ ദേവീ ദേവയോനിസ്തപസ്വിനീ ॥ 64 ॥
ശാകംഭരീ മഹാശോണാ ഗരുഡോപരിസംസ്ഥിതാ ।
സിംഹഗാ വ്യാഘ്രഗാ ദേവീ വായുഗാ ച മഹാദ്രിഗാ ॥ 65 ॥
അകാരാദിക്ഷകാരാന്താ സർവവിദ്യാധിദേവതാ ।
മന്ത്രവ്യാഖ്യാനനിപുണാ ജ്യോതിശ്ശാസ്ത്രൈകലോചനാ ॥ 66 ॥
ഇഡാപിംഗലികാമധ്യാസുഷുമ്നാ ഗ്രന്ഥിഭേദിനീ ।
കാലചക്രാശ്രയോപേതാ കാലചക്രസ്വരൂപിണീ ॥ 67 ॥
വൈശാരദീ മതിശ്ശ്രേഷ്ഠാ വരിഷ്ഠാ സർവദീപികാ ।
വൈനായകീ വരാരോഹാ ശ്രോണിവേലാ ബഹിർവലിഃ ॥ 68 ॥
ജംഭിനീ ജൃംഭിണീ ജംഭകാരിണീ ഗണകാരികാ ।
ശരണീ ചക്രികാഽനന്താ സർവവ്യാധിചികിത്സകീ ॥ 69 ॥
ദേവകീ ദേവസങ്കാശാ വാരിധിഃ കരുണാകരാ ।
ശർവരീ സർവസമ്പന്നാ സർവപാപപ്രഭഞ്ജനീ ॥ 70 ॥
ഏകമാത്രാ ദ്വിമാത്രാ ച ത്രിമാത്രാ ച തഥാഽപരാ ।
അർധമാത്രാ പരാ സൂക്ഷ്മാ സൂക്ഷ്മാർഥാഽർഥപരാഽപരാ ॥ 71 ॥
ഏകവീരാ വിശേഷാഖ്യാ ഷഷ്ഠീദേവീ മനസ്വിനീ ।
നൈഷ്കർമ്യാ നിഷ്കലാലോകാ ജ്ഞാനകർമാധികാ ഗുണാ ॥ 72 ॥
സബന്ധ്വാനന്ദസന്ദോഹാ വ്യോമാകാരാഽനിരൂപിതാ ।
ഗദ്യപദ്യാത്മികാ വാണീ സർവാലങ്കാരസംയുതാ ॥ 73 ॥
സാധുബന്ധപദന്യാസാ സർവൗകോ ഘടികാവലിഃ ।
ഷട്കർമാ കർകശാകാരാ സർവകർമവിവർജിതാ ॥ 74 ॥
ആദിത്യവർണാ ചാപർണാ കാമിനീ വരരൂപിണീ ।
ബ്രഹ്മാണീ ബ്രഹ്മസന്താനാ വേദവാഗീശ്വരീ ശിവാ ॥ 75 ॥
പുരാണന്യായമീമാംസാധർമശാസ്ത്രാഗമശ്രുതാ ।
സദ്യോവേദവതീ സർവാ ഹംസീ വിദ്യാധിദേവതാ ॥ 76 ॥
വിശ്വേശ്വരീ ജഗദ്ധാത്രീ വിശ്വനിർമാണകാരിണീ ।
വൈദികീ വേദരൂപാ ച കാലികാ കാലരൂപിണീ ॥ 77 ॥
നാരായണീ മഹാദേവീ സർവതത്ത്വപ്രവർതിനീ ।
ഹിരണ്യവർണരൂപാ ച ഹിരണ്യപദസംഭവാ ॥ 78 ॥
കൈവല്യപദവീ പുണ്യാ കൈവല്യജ്ഞാനലക്ഷിതാ ।
ബ്രഹ്മസമ്പത്തിരൂപാ ച ബ്രഹ്മസമ്പത്തികാരിണീ ॥ 79 ॥
വാരുണീ വാരുണാരാധ്യാ സർവകർമപ്രവർതിനീ ।
ഏകാക്ഷരപരാഽഽയുക്താ സർവദാരിദ്ര്യഭഞ്ജിനീ ॥ 80 ॥
പാശാങ്കുശാന്വിതാ ദിവ്യാ വീണാവ്യാഖ്യാക്ഷസൂത്രഭൃത് ।
ഏകമൂർതിസ്ത്രയീമൂർതിർമധുകൈടഭഭഞ്ജിനീ ॥ 81 ॥
സാംഖ്യാ സാംഖ്യവതീ ജ്വാലാ ജ്വലന്തീ കാമരൂപിണീ ।
ജാഗ്രതീ സർവസമ്പത്തിസ്സുഷുപ്താ സ്വേഷ്ടദായിനീ ॥ 82 ॥
കപാലിനീ മഹാദംഷ്ട്രാ ഭ്രുകുടീ കുടിലാനനാ ।
സർവാവാസാ സുവാസാ ച ബൃഹത്യഷ്ടിശ്ച ശക്വരീ ॥ 83 ॥
ഛന്ദോഗണപ്രതിഷ്ഠാ ച കല്മാഷീ കരുണാത്മികാ ।
ചക്ഷുഷ്മതീ മഹാഘോഷാ ഖഡ്ഗചർമധരാഽശനിഃ ॥ 84 ॥
ശില്പവൈചിത്ര്യവിദ്യോതാ സർവതോഭദ്രവാസിനീ ।
അചിന്ത്യലക്ഷണാകാരാ സൂത്രഭാഷ്യനിബന്ധനാ ॥ 85 ॥
സർവവേദാർഥസമ്പത്തിസ്സർവശാസ്ത്രാർഥമാതൃകാ ।
അകാരാദിക്ഷകാരാന്തസർവവർണകൃതസ്ഥലാ ॥ 86 ॥
സർവലക്ഷ്മീസ്സദാനന്ദാ സാരവിദ്യാ സദാശിവാ ।
സർവജ്ഞാ സർവശക്തിശ്ച ഖേചരീരൂപഗോച്ഛ്രിതാ ॥ 87 ॥
അണിമാദിഗുണോപേതാ പരാ കാഷ്ഠാ പരാ ഗതിഃ ।
ഹംസയുക്തവിമാനസ്ഥാ ഹംസാരൂഢാ ശശിപ്രഭാ ॥ 88 ॥
ഭവാനീ വാസനാശക്തിരാകൃതിസ്ഥാഖിലാഽഖിലാ ।
തന്ത്രഹേതുർവിചിത്രാംഗീ വ്യോമഗംഗാവിനോദിനീ ॥ 89 ॥
വർഷാ ച വാർഷികാ ചൈവ ഋഗ്യജുസ്സാമരൂപിണീ ।
മഹാനദീനദീപുണ്യാഽഗണ്യപുണ്യഗുണക്രിയാ ॥ 90 ॥
സമാധിഗതലഭ്യാർഥാ ശ്രോതവ്യാ സ്വപ്രിയാ ഘൃണാ ।
നാമാക്ഷരപരാ ദേവീ ഉപസർഗനഖാഞ്ചിതാ ॥ 91 ॥
നിപാതോരുദ്വയീജംഘാ മാതൃകാ മന്ത്രരൂപിണീ ।
ആസീനാ ച ശയാനാ ച തിഷ്ഠന്തീ ധാവനാധികാ ॥ 92 ॥
ലക്ഷ്യലക്ഷണയോഗാഢ്യാ താദ്രൂപ്യഗണനാകൃതിഃ ।
സൈകരൂപാ നൈകരൂപാ സേന്ദുരൂപാ തദാകൃതിഃ ॥ 93 ॥
സമാസതദ്ധിതാകാരാ വിഭക്തിവചനാത്മികാ ।
സ്വാഹാകാരാ സ്വധാകാരാ ശ്രീപത്യർധാംഗനന്ദിനീ ॥ 94 ॥
ഗംഭീരാ ഗഹനാ ഗുഹ്യാ യോനിലിംഗാർധധാരിണീ ।
ശേഷവാസുകിസംസേവ്യാ ചപലാ വരവർണിനീ ॥ 95 ॥
കാരുണ്യാകാരസമ്പത്തിഃ കീലകൃന്മന്ത്രകീലികാ ।
ശക്തിബീജാത്മികാ സർവമന്ത്രേഷ്ടാക്ഷയകാമനാ ॥ 96 ॥
ആഗ്നേയീ പാർഥിവാ ആപ്യാ വായവ്യാ വ്യോമകേതനാ ।
സത്യജ്ഞാനാത്മികാഽഽനന്ദാ ബ്രാഹ്മീ ബ്രഹ്മ സനാതനീ ॥ 97 ॥
അവിദ്യാവാസനാ മായാപ്രകൃതിസ്സർവമോഹിനീ ।
ശക്തിർധാരണശക്തിശ്ച ചിദചിച്ഛക്തിയോഗിനീ ॥ 98 ॥
വക്ത്രാരുണാ മഹാമായാ മരീചിർമദമർദിനീ ।
വിരാട് സ്വാഹാ സ്വധാ ശുദ്ധാ നീരൂപാസ്തിസ്സുഭക്തിഗാ ॥ 99 ॥
നിരൂപിതാദ്വയീവിദ്യാ നിത്യാനിത്യസ്വരൂപിണീ ।
വൈരാജമാർഗസഞ്ചാരാ സർവസത്പഥദർശിനീ ॥ 100 ॥
ജാലന്ധരീ മൃഡാനീ ച ഭവാനീ ഭവഭഞ്ജനീ ।
ത്രൈകാലികജ്ഞാനതന്തുസ്ത്രികാലജ്ഞാനദായിനീ ॥ 101 ॥
നാദാതീതാ സ്മൃതിഃ പ്രജ്ഞാ ധാത്രീരൂപാ ത്രിപുഷ്കരാ ।
പരാജിതാവിധാനജ്ഞാ വിശേഷിതഗുണാത്മികാ ॥ 102 ॥
ഹിരണ്യകേശിനീ ഹേമബ്രഹ്മസൂത്രവിചക്ഷണാ ।
അസംഖ്യേയപരാർധാന്തസ്വരവ്യഞ്ജനവൈഖരീ ॥ 103 ॥
മധുജിഹ്വാ മധുമതീ മധുമാസോദയാ മധുഃ ।
മാധവീ ച മഹാഭാഗാ മേഘഗംഭീരനിസ്വനാ ॥ 104 ॥
ബ്രഹ്മവിഷ്ണുമഹേശാദിജ്ഞാതവ്യാർഥവിശേഷഗാ ।
നാഭൗ വഹ്നിശിഖാകാരാ ലലാടേ ചന്ദ്രസന്നിഭാ ॥ 105 ॥
ഭ്രൂമധ്യേ ഭാസ്കരാകാരാ സർവതാരാകൃതിർഹൃദി ।
കൃത്തികാദിഭരണ്യന്തനക്ഷത്രേഷ്ട്യാർചിതോദയാ ॥ 106 ॥
ഗ്രഹവിദ്യാത്മികാ ജ്യോതിർജ്യോതിർവിന്മതിജീവികാ ।
ബ്രഹ്മാണ്ഡഗർഭിണീ ബാലാ സപ്താവരണദേവതാ ॥ 107 ॥
വൈരാജോത്തമസാമ്രാജ്യാ കുമാരകുശലോദയാ ।
ബഗലാ ഭ്രമരാംബാ ച ശിവദൂതീ ശിവാത്മികാ ॥ 108 ॥
മേരുവിന്ധ്യാദിസംസ്ഥാനാ കാശ്മീരപുരവാസിനീ ।
യോഗനിദ്രാ മഹാനിദ്രാ വിനിദ്രാ രാക്ഷസാശ്രിതാ ॥ 109 ॥
സുവർണദാ മഹാഗംഗാ പഞ്ചാഖ്യാ പഞ്ചസംഹതിഃ ।
സുപ്രജാതാ സുവീരാ ച സുപോഷാ സുപതിശ്ശിവാ ॥ 110 ॥
സുഗൃഹാ രക്തബീജാന്താ ഹതകന്ദർപജീവികാ ।
സമുദ്രവ്യോമമധ്യസ്ഥാ സമബിന്ദുസമാശ്രയാ ॥ 111 ॥
സൗഭാഗ്യരസജീവാതുസ്സാരാസാരവിവേകദൃക് ।
ത്രിവല്യാദിസുപുഷ്ടാംഗാ ഭാരതീ ഭരതാശ്രിതാ ॥ 112 ॥
നാദബ്രഹ്മമയീവിദ്യാ ജ്ഞാനബ്രഹ്മമയീപരാ ।
ബ്രഹ്മനാഡീ നിരുക്തിശ്ച ബ്രഹ്മകൈവല്യസാധനം ॥ 113 ॥
കാലികേയമഹോദാരവീര്യവിക്രമരൂപിണീ ।
വഡവാഗ്നിശിഖാവക്ത്രാ മഹാകവലതർപണാ ॥ 114 ॥
മഹാഭൂതാ മഹാദർപാ മഹാസാരാ മഹാക്രതുഃ ।
പഞ്ജഭൂതമഹാഗ്രാസാ പഞ്ചഭൂതാധിദേവതാ ॥ 115 ॥
സർവപ്രമാണാ സമ്പത്തിസ്സർവരോഗപ്രതിക്രിയാ ।
ബ്രഹ്മാണ്ഡാന്തർബഹിർവ്യാപ്താ വിഷ്ണുവക്ഷോവിഭൂഷിണീ ॥ 116 ॥
ശാങ്കരീ വിധിവക്ത്രസ്ഥാ പ്രവരാ വരഹേതുകീ ।
ഹേമമാലാ ശിഖാമാലാ ത്രിശിഖാ പഞ്ചലോചനാ ॥ 117 ॥
സർവാഗമസദാചാരമര്യാദാ യാതുഭഞ്ജനീ ।
പുണ്യശ്ലോകപ്രബന്ധാഢ്യാ സർവാന്തര്യാമിരൂപിണീ ॥ 118 ॥
സാമഗാനസമാരാധ്യാ ശ്രോത്രകർണരസായനം ।
ജീവലോകൈകജീവാതുർഭദ്രോദാരവിലോകനാ ॥ 119 ॥
തടിത്കോടിലസത്കാന്തിസ്തരുണീ ഹരിസുന്ദരീ ।
മീനനേത്രാ ച സേന്ദ്രാക്ഷീ വിശാലാക്ഷീ സുമംഗലാ ॥ 120 ॥
സർവമംഗലസമ്പന്നാ സാക്ഷാന്മംഗലദേവതാ ।
ദേഹഹൃദ്ദീപികാ ദീപ്തിർജിഹ്വപാപപ്രണാശിനീ ॥ 121 ॥
അർധചന്ദ്രോല്ലസദ്ദംഷ്ട്രാ യജ്ഞവാടീവിലാസിനീ ।
മഹാദുർഗാ മഹോത്സാഹാ മഹാദേവബലോദയാ ॥ 122 ॥
ഡാകിനീഡ്യാ ശാകിനീഡ്യാ സാകിനീഡ്യാ സമസ്തജുട് ।
നിരങ്കുശാ നാകിവന്ദ്യാ ഷഡാധാരാധിദേവതാ ॥ 123 ॥
ഭുവനജ്ഞാനിനിശ്ശ്രേണീ ഭുവനാകാരവല്ലരീ ।
ശാശ്വതീ ശാശ്വതാകാരാ ലോകാനുഗ്രഹകാരിണീ ॥ 124 ॥
സാരസീ മാനസീ ഹംസീ ഹംസലോകപ്രദായിനീ ।
ചിന്മുദ്രാലങ്കൃതകരാ കോടിസൂര്യസമപ്രഭാ ॥ 125 ॥
സുഖപ്രാണിശിരോരേഖാ സദദൃഷ്ടപ്രദായിനീ ।
സർവസാങ്കര്യദോഷഘ്നീ ഗ്രഹോപദ്രവനാശിനീ ॥ 126 ॥
ക്ഷുദ്രജന്തുഭയഘ്നീ ച വിഷരോഗാദിഭഞ്ജനീ ।
സദാശാന്താ സദാശുദ്ധാ ഗൃഹച്ഛിദ്രനിവാരിണീ ॥ 127 ॥
കലിദോഷപ്രശമനീ കോലാഹലപുരസ്ഥിതാ ।
ഗൗരീ ലാക്ഷണികീ മുഖ്യാ ജഘന്യാകൃതിവർജിതാ ॥ 128 ॥
മായാ വിദ്യാ മൂലഭൂതാ വാസവീ വിഷ്ണുചേതനാ ।
വാദിനീ വസുരൂപാ ച വസുരത്നപരിച്ഛദാ ॥ 129 ॥
ഛാന്ദസീ ചന്ദ്രഹൃദയാ മന്ത്രസ്വച്ഛന്ദഭൈരവീ ।
വനമാലാ വൈജയന്തീ പഞ്ചദിവ്യായുധാത്മികാ ॥ 130 ॥
പീതാംബരമയീ ചഞ്ചത്കൗസ്തുഭാ ഹരികാമിനീ ।
നിത്യാ തഥ്യാ രമാ രാമാ രമണീ മൃത്യുഭഞ്ജനീ ॥ 131 ॥
ജ്യേഷ്ഠാ കാഷ്ഠാ ധനിഷ്ഠാന്താ ശരാംഗീ നിർഗുണപ്രിയാ ।
മൈത്രേയാ മിത്രവിന്ദാ ച ശേഷ്യശേഷകലാശയാ ॥ 132 ॥
വാരാണസീവാസലഭ്യാ ചാര്യാവർതജനസ്തുതാ ।
ജഗദുത്പത്തിസംസ്ഥാനസംഹാരത്രയകാരണം ॥ 133 ॥
ത്വമംബ വിഷ്ണുസർവസ്വം നമസ്തേഽസ്തു മഹേശ്വരി ।
നമസ്തേ സർവലോകാനാം ജനന്യൈ പുണ്യമൂർതയേ ॥ 134 ॥
സിദ്ധലക്ഷ്മീർമഹാകാലി മഹലക്ഷ്മി നമോഽസ്തു തേ ।
സദ്യോജാതാദിപഞ്ചാഗ്നിരൂപാ പഞ്ചകപഞ്ചകം ॥ 135 ॥
യന്ത്രലക്ഷ്മീർഭവത്യാദിരാദ്യാദ്യേ തേ നമോ നമഃ ।
സൃഷ്ട്യാദികാരണാകാരവിതതേ ദോഷവർജിതേ ॥ 136 ॥
ജഗല്ലക്ഷ്മീർജഗന്മാതർവിഷ്ണുപത്നി നമോഽസ്തു തേ ।
നവകോടിമഹാശക്തിസമുപാസ്യപദാംബുജേ ॥ 137 ॥
കനത്സൗവർണരത്നാഢ്യ സർവാഭരണഭൂഷിതേ ।
അനന്താനിത്യമഹിഷീപ്രപഞ്ചേശ്വരനായകി ॥ 138 ॥
അത്യുച്ഛ്രിതപദാന്തസ്ഥേ പരമവ്യോമനായകി ।
നാകപൃഷ്ഠഗതാരാധ്യേ വിഷ്ണുലോകവിലാസിനി ॥ 139 ॥
വൈകുണ്ഠരാജമഹിഷി ശ്രീരംഗനഗരാശ്രിതേ ।
രംഗനായകി ഭൂപുത്രി കൃഷ്ണേ വരദവല്ലഭേ ॥ 140 ॥
കോടിബ്രഹ്മാദിസംസേവ്യേ കോടിരുദ്രാദികീർതിതേ ।
മാതുലുംഗമയം ഖേടം സൗവർണചഷകം തഥാ ॥ 141 ॥
പദ്മദ്വയം പൂർണകുംഭം കീരഞ്ച വരദാഭയേ ।
പാശമങ്കുശകം ശംഖം ചക്രം ശൂലം കൃപാണികാം ॥ 142 ॥
ധനുർബാണൗ ചാക്ഷമാലാം ചിന്മുദ്രാമപി ബിഭ്രതീ ।
അഷ്ടാദശഭുജേ ലക്ഷ്മീർമഹാഷ്ടാദശപീഠഗേ ॥ 143 ॥
ഭൂമിനീലാദിസംസേവ്യേ സ്വാമിചിത്താനുവർതിനി ।
പദ്മേ പദ്മാലയേ പദ്മി പൂർണകുംഭാഭിഷേചിതേ ॥ 144 ॥
ഇന്ദിരേന്ദിന്ദിരാഭാക്ഷി ക്ഷീരസാഗരകന്യകേ ।
ഭാർഗവി ത്വം സ്വതന്ത്രേച്ഛാ വശീകൃതജഗത്പതിഃ ॥ 145 ॥
മംഗലം മംഗലാനാം ത്വം ദേവതാനാം ച ദേവതാ ।
ത്വമുത്തമോത്തമാനാം ച ത്വം ശ്രേയഃ പരമാമൃതം ॥ 146 ॥
ധനധാന്യാഭിവൃദ്ധിശ്ച സാർവഭൗമസുഖോച്ഛ്രയാ ।
ആന്ദോലികാദിസൗഭാഗ്യം മത്തേഭാദിമഹോദയഃ ॥ 147 ॥
പുത്രപൗത്രാഭിവൃദ്ധിശ്ച വിദ്യാഭോഗബലാദികം ।
ആയുരാരോഗ്യസമ്പത്തിരഷ്ടൈശ്വര്യം ത്വമേവ ഹി ॥ 148 ॥
പരമേശവിഭൂതിശ്ച സൂക്ഷ്മാത്സൂക്ഷ്മതരാഗതിഃ ।
സദയാപാംഗസന്ദത്തബ്രഹ്മേന്ദ്രാദിപദസ്ഥിതിഃ ॥ 149 ॥
അവ്യാഹതമഹാഭാഗ്യം ത്വമേവാക്ഷോഭ്യവിക്രമഃ ।
സമന്വയശ്ച വേദാനാമവിരോധസ്ത്വമേവ ഹി ॥ 150 ॥
നിഃശ്രേയസപദപ്രാപ്തിസാധനം ഫലമേവ ച ।
ശ്രീമന്ത്രരാജരാജ്ഞീ ച ശ്രീവിദ്യാ ക്ഷേമകാരിണീ ॥ 151 ॥
ശ്രീംബീജജപസന്തുഷ്ടാ ഐം ഹ്രീം ശ്രീം ബീജപാലികാ ।
പ്രപത്തിമാർഗസുലഭാ വിഷ്ണുപ്രഥമകിങ്കരീ ॥ 152 ॥
ക്ലീങ്കാരാർഥസവിത്രീ ച സൗമംഗല്യാധിദേവതാ ।
ശ്രീഷോഡശാക്ഷരീവിദ്യാ ശ്രീയന്ത്രപുരവാസിനീ ॥ 153 ॥
സർവമംഗലമാംഗല്യേ ശിവേ സർവാർഥസാധികേ ।
ശരണ്യേ ത്ര്യംബകേ ഗൗരീ നാരായണി നമോഽസ്തു തേ ॥ 154 ॥
പുനഃ പുനർനമസ്തേഽസ്തു സാഷ്ടാംഗമയുതം പുനഃ ।
സനത്കുമാര ഉവാച –
ഏവം സ്തുതാ മഹാലക്ഷ്മീർബ്രഹ്മരുദ്രാദിഭിസ്സുരൈഃ ।
നമദ്ഭിരാർതൈർദീനൈശ്ച നിസ്സ്വത്വൈർഭോഗവർജിതൈഃ ॥ 1 ॥
ജ്യേഷ്ഠാ ജുഷ്ടൈശ്ച നിശ്ശ്രീകൈസ്സംസാരാത്സ്വപരായണൈഃ ।
വിഷ്ണുപത്നീ ദദൗ തേഷാം ദർശനം ദൃഷ്ടിതർപണം ॥ 2 ॥
ശരത്പൂർണേന്ദുകോട്യാഭധവലാപാംഗവീക്ഷണൈഃ ।
സർവാൻസത്ത്വസമാവിഷ്ടാൻ ചക്രേ ഹൃഷ്ടാ വരം ദദൗ ॥ 3 ॥
മഹാലക്ഷ്മീരുവാച –
നാമ്നാം സാഷ്ടസഹസ്രം മേ പ്രമാദാദ്വാപി യസ്സകൃത് ।
കീർതയേത്തത്കുലേ സത്യം വസാമ്യാചന്ദ്രതാരകം ॥ 4 ॥
കിം പുനർനിയമാജ്ജപ്തുർമദേകശരണസ്യ ച ।
മാതൃവത്സാനുകമ്പാഹം പോഷകീ സ്യാമഹർനിശം ॥ 5 ॥
മന്നാമ സ്തവതാം ലോകേ ദുർലഭം നാസ്തി ചിന്തിതം ।
മത്പ്രസാദേന സർവേഽപി സ്വസ്വേഷ്ടാർഥമവാപ്സ്യഥ ॥ 6 ॥
ലുപ്തവൈഷ്ണവധർമസ്യ മദ്വ്രതേഷ്വവകീർണിനഃ ।
ഭക്തിപ്രപത്തിഹീനസ്യ വന്ദ്യോ നാമ്നാം സ്തവോഽപി മേ ॥ 7 ॥
തസ്മാദവശ്യം തൈർദോഷൈർവിഹീനഃ പാപവർജിതഃ ।
ജപേത്സാഷ്ടസഹസ്രം മേ നാമ്നാം പ്രത്യഹമാദരാത് ॥ 8 ॥
സാക്ഷാദലക്ഷ്മീപുത്രോഽപി ദുർഭാഗ്യോഽപ്യലസോഽപി വാ ।
അപ്രയത്നോഽപി മൂഢോഽപി വികലഃ പതിതോഽപി ച ॥ 9 ॥
അവശ്യം പ്രാപ്നുയാദ്ഭാഗ്യം മത്പ്രസാദേന കേവലം ।
സ്പൃഹേയമചിരാദ്ദേവാ വരദാനായ ജാപിനഃ ।
ദദാമി സർവമിഷ്ടാർഥം ലക്ഷ്മീതി സ്മരതാം ധ്രുവം ॥ 10 ॥
സനത്കുമാര ഉവാച –
ഇത്യുക്ത്വാഽന്തർദധേ ലക്ഷ്മീർവൈഷ്ണവീ ഭഗവത്കലാ ।
ഇഷ്ടാപൂർതം ച സുകൃതം ഭാഗധേയം ച ചിന്തിതം ॥ 11 ॥
സ്വം സ്വം സ്ഥാനം ച ഭോഗം ച വിജയം ലേഭിരേ സുരാഃ ।
തദേതത് പ്രവദാമ്യദ്യ ലക്ഷ്മീനാമസഹസ്രകം ।
യോഗിനഃ പഠത ക്ഷിപ്രം ചിന്തിതാർഥാനവാപ്സ്യഥ ॥ 12 ॥
ഗാർഗ്യ ഉവാച –
സനത്കുമാരോയോഗീന്ദ്ര ഇത്യുക്ത്വാ സ ദയാനിധിഃ ।
അനുഗൃഹ്യ യയൗ ക്ഷിപ്രം താംശ്ച ദ്വാദശയോഗിനഃ ॥ 13 ॥
തസ്മാദേതദ്രഹസ്യം ച ഗോപ്യം ജപ്യം പ്രയത്നതഃ ।
അഷ്ടമ്യാം ച ചതുർദശ്യാം നവമ്യാം ഭൃഗുവാസരേ ॥ 14 ॥
പൗർണമാസ്യാമമായാം ച പർവകാലേ വിശേഷതഃ ।
ജപേദ്വാ നിത്യകാര്യേഷു സർവാൻകാമാനവാപ്നുയാത് ॥ 15 ॥
ഇതി ശ്രീ ലക്ഷ്മീസഹസ്രനാമസ്തോത്രം സമ്പൂർണം ॥
Recite with devotion and pure heart
Regular practice brings spiritual benefits
More stotras of Lakshmi:
ലക്ഷ്മി ദ്വാദശാനം സ്തോത്രം
അഗസ്ത്യ കൃത ശ്രീ ലക്ഷ്മീ സ്തോത്രം
മഹേംദ്ര കൃത മഹാലക്ഷ്മീ സ്തോത്രം
ലക്ഷ്മീ കവചം
കല്യാണവൃഷ്ടി സ്തവഃ
കനകധാരാ സ്തോത്രമ്
മഹാലക്ഷ്മീ അഷ്ടോത്തരശതനാമാവലിഃ
സൗഭാഗ്യ ലക്ഷ്മി സ്തോത്രം